بازگشت هلیا و و تولههایش به خانه امن
مدیریت فلات مرکزی با حفاظت از یوزپلنگ آسیایی
گروه محیط زیست| چهارمین همایش یوزپلنگ آسیایی دیروز در بجنورد در حالی برگزار شد که تمام تلاشها برای بازگرداندن یوزپلنگ به این زیستگاه بعد از 9 سال به ثمر نشسته و حالا هلیا و تولههایش که بخشی از جمعیت کوچک باقیمانده یوز ایران است، به خانه امن خود بازگشتهاند. شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در این همایش با تاکید بر اهمیت حفاظت از یوز، از تدوین یک برنامه نظاممند برای نگهداری از این گونه سخن گفت که با رفتن افراد، دستخوش تغییر نشود.
حمید ظهرابی هم حفظ یوز در زیستگاهها را شاخص تابآوری سرزمین دانست و بر اهمیت نگهداری از زیستگاههای خراسان شمالی با توجه به روند تغییرات اقلیمی تاکید کرد. باقر نظامی مدیر پروژه یوز هم از 1.8 میلیون دلار هزینه صرف شده در بیش از دو دهه برای حفاظت از گونهای حرف زد که در آسیا از بین رفته و فقط یک لکه کوچک آن در ایران باقی مانده است؛ در حالی که هندوستان برای خرید 20 یوز آفریقایی 20 میلیون دلار هزینه کرده است که هیچ ربطی به حفاظت از این گونه منحصر به فرد ندارد.
امسال چهارمین همایش یوزپلنگ آسیایی در بجنورد، در حالی برگزار شد که تلاش و پشتکار محیط بانان جاجرم برای بازگرداندن یوز به خانه امن خود به ثمر نشسته بود. یوزپلنگ آسیایی که در تمام این قاره از بین رفته و حتی از سه لکه زیستگاهش در ایران هم فقط در یک محدوده گزارش میشود، در زیستگاه میاندشت دیگر دیده نمیشد و تلاش محیطبانان جاجرم برای احیای جمعیت طعمه یوز، هلیا و تولههایش را دوباره به میاندشت کشاند. همایش یوز هم که قبلا در سطح شهرستان برگزار میشد، به سمت استان هدایت شد و برگزار کنندگان امیدوار بودند که روزی این همایش را ملی برگزار کنند.
حضور یوز در میاندشت نویدبخش است
شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در این همایش، با اشاره به غنای قابل توجه ذخایر زیستی در خراسان شمالی، حضور یوز در میاندشت را نویدبخش توصیف کرد زیرا این حضور نشاندهنده مطلوبیت زیستگاه است.او گفت که در این دوره تلاش شده تا با نگاه حفاظت مشارکتی، در شورایعالی محیط زیست مجوزهایی برای قرقگاههای مردمی صادر شود اما این قرقگاهها جایگزین دولت نمیشوند. بلکه سازمان محیط زیست به دنبال آن است که یک شبکه متصل به هم زیستگاهی برای حفظ آرامش و امنیت زیستگاهها ایجاد کند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بر ایجاد یک نظام حفاظت در کشور تاکید کرد تا به کمک این برنامه، به جای حرکت پروژه محور، این نظام اجرایی شود و با تغییر افراد، رویکردها تغییر نکند. انصاری معتقد است که در مباحث توسعه هم باید با قانون طبیعت پیش برویم و توسعه را با طبیعت هماهنگ و بر این اساس تبیین کنیم. رویکردی که در دهههای گذشته به آن بیتوجهی شده و امروز متوجه شدهایم که نیاز به توسعه پایدار داریم.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین برنامه جامع تنوع زیستی با تاکید رئیسجمهور خبر داد و گفت: اکنون یک برنامه بالادستی برای حفاظت از تنوع زیستی داریم. امروز سازمان محیط زیست تمام قد برای حفاظت از یوز ایستاده است اما باید شرایط کشور از جمله پشت سر گذاشتن دو جنگ، مشکلات اقتصادی و کم بارشیها را هم در نظر داشته باشیم. از نگاه شینا انصاری درباره یوزپلنگ آسیایی اولویت اول حفاظت از زیستگاه است و در گام بعدی، پروژه تکثیر در اسارت هم دنبال خواهد شد.
مدیریت فلات مرکزی با حفاظت از یوزپلنگ آسیایی
حمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان محیط زیست نیز در این همایش با اشاره به گزارش تغییر اقلیم سازمان ملل متحد درباره خشکتر شدن سه چهارم عرصههایی که در جهان به عنوان خشک میشناسیم تا سال 2030، توضیح داد که این روند به مفهوم افزایش مهاجرتها و آسیبپذیرتر شدن فلات مرکزی ایران بهعنوان زیستگاه یوزپلنگ است. به گفته ظهرابی، وقتی سازمان محیط زیست یک گونه را مدیریت میکند، به سمت متناسب کردن بهرهبرداری از طبیعت میرود و به این ترتیب، حفاظت از یک گونه به مفهوم مدیریت کردن فلات مرکزی است.
پس حفاظت از یوزپلنگ فقط حفاظت از یک گونه نیست بلکه حمایت از تابآوری سرزمین است. آن هم در شرایطی که تغییر اقلیم جهت دیگری را برای آن تعریف کرده است. معاون محیط طبیعی سازمان محیط زیست خراسان شمالی که در مرز بیابان و اکوسیستمهای ایرانی و تورانی قرار دارد را یکی از مناطقی دانست که در روند تغییر اقلیم و مهاجرت گونهها میتواند نقش بازی کند. او نرخ 60 درصدی بزرگ شدن تولههای یوز در ایران در مقابل آمار 30 درصدی آفریقا را یکی از موفقیتهای ایران دانست که نشان میدهد برنامههای حفاظتی ایران جواب داده است.
1.8 میلیون دلار در برابر 12 میلیون دلار هزینههای هند
باقر نظامی مدیر پروژه یوزپلنگ آسیایی نیز در این همایش با اشاره به اینکه در سالهای ابتدایی دهه 60 جمعیت یوز آسیایی از کل زیستگاههایش در این قسمت از جهان حذف شد و فقط بخش کوچکی در بیابانهای ایران باقی ماند، نهادهای بینالمللی از سال 1384 برای احیای جمعیت یوزپلنگ آسیایی دست به کار شدند. به گفته نظامی در طی 25 سال، ایران فقط 1.8 میلیون دلار تا پایان سال 97 در پروژه احیای یوز هزینه کرده، در حالی که هندوستان برای خرید 20 یوزپلنگ آفریقایی که هیچ ربطی هم به احیای یوز آسیایی ندارد، 12میلیون دلار هزینه کرده است.
نظامی از تعطیلی پروژه بینالمللی حفاظت از یوز از سال 98 خبر داد و گفت با روی کار آمدن دولت جدید، برنامهای برای احیای یوز با کمک دانشگاه تهران تدوین شده و از سال گذشته به اجرا درآمد. این برنامه مبتنی بر امن کردن کریدورها و ایجاد جمعیت پایدار یوز است. به گفته نظامی، هلیا به آنها ثابت کرد که یوزها دائما در حال جابجایی هستند و به همین خاطر قرقها و حفاظتگاههای مشارکتی در محدوده زندگی یوزپلنگ شامل یوزکنام، میاندشت و توران شکل گرفت.
او مطالعه در زمینه دلیل تلفات یوز، تهیه شناسنامه زیستگاهی، بررسی وضعیت تولهها و ... را در گروه اقداماتی دانست که در رابطه با یوزپلنگ انجام شده است.مدیر پروژه یوز تاکید کرد: این گربهسان برای ما مثل کوه دماوند است. یوز هویت ایران است. این حیوان در فلات مرکزی ایران با کمترین پوشش گیاهی زندگی میکند و ادامه حیاتش به لحاظ امنیت ملی هم برای ما مهم است. حفاظت از یوز یک بهانه است برای اینکه فلات مرکزی و شرایط آن مورد توجه قرار گیرد.
به گفته نظامی بحران طعمه برای حفاظت از یوز مهم بوده و در تعارضات شتر وزارت جهاد کشاورزی، تلفات جادهای، وزارت راه و معادن وزارت صمت باید با محیط زیست همراه شوند زیرا اگر این اتفاق رخ ندهد، در آینده نزدیک یوزها را از دست میدهیم زیرا طی این سالها 200 یوز از دست دادهایم.
