باران کار خودش را کرد، سیاستگذاری نه
بارشهای مناسب امسال وضعیت برخی تالابها را بهتر کرده، اما این بهبود را نمیتوان حاصل عملکرد دولت دانست
هفت صبح| شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در حالی ادعا میکند که رئیس جمهور توجه ویژهای به تامین حقابه تالابها دارد که در سال آبی جاری با وجود اینکه بسیاری از تالابها به دلیل بارش مناسب حقابه دریافت کردهاند، اما سهم تالاب گاوخونی از منابع آبی کشور صفر بوده است. تالاب هورالعظیم به نفع استخراج نفت با مجوز دولت چهاردهم خشک میشود و حال و روز دریاچه ارومیه هم اگر اندکی بهتر شده، ناشی از بارش باران و لطف خدا بوده است.
یک کارشناس تالاب بر این باور است که به دلایل مختلف دولت حتی اگر آب اضافه بیاورد هم آن را به تالاب اختصاص نمیدهد زیرا قوه مجریه در زمینه تخصیص منابع آب حرف اول و آخر را نمیزند و تحت تاثیر تصمیمات نهادها و جریانهای مختلف است. بنابراین حتی اگر بخواهد هم نمیتواند به اعتقاداتش عمل کند. ضمن آنکه دولتی که بیشتر حرف میزند، کمتر عمل میکند. این کارشناس هشدار میدهد که گسترش فقر فشار بر منابع آب را بیشتر میکند و اگر امروز بارشهای مناسب باعث شده وضعیت فعلی تالابها کمی بهتر شود، نمیتوان آن را به حساب عملکرد دولت گذاشت.
به مناسبت هفته دولت سیاسیون دست به کار شده و هر کدام کارنامهای از عملکرد رئیس جمهور ارائه میدهند. در حوزه محیط زیست هم شینا انصاری عملکرد دولت را تشریح میکند و از توجه ویژه مسعود پزشکیان به تامین حقابه تالابها سخن میگوید. در حالی که اگر این موضوع درست بود، دست کم باید امسال حقی هم به تالاب گاوخونی اختصاص مییافت و سهم آن از منابع آب حوضه آبریز زاینده رود صفر نمیشد.
در شرایطی این سخنان از سوی شینا انصاری مطرح میشود که در اقدامی عجیب، امضای سازمان محیط زیست پای ارزیابی زیست محیطی میدان نفتی سهراب نشسته و بین 18 تا 20 هکتار از این تالاب هم خشک میشود تا نفت بیشتری برداشت شود. همه آنچه رخ داده، نشان میدهد؛ در دولت چهاردهم، دست کم درباره حقابه تالابها، در، نه تنها بر همان پاشنه قبلی میچرخد، بلکه اوضاع کمی بدتر هم هست! اما پرسش این است که آیا کارشناسان صحبتهای شینا انصاری درباره توجه ویژه رئیسجمهور به حقابه تالابها را تایید میکنند؟
شرایط تالابها را نمیتوان به حساب دولت گذاشت
امیرحسین رفیع کارشناس تالاب در گفتوگو با هفتصبح توضیح میدهد که با توجه به شرایط کشور، اطلاعات دقیقی در دسترس کارشناسان قرار نمیگیرد اما قطعا شرایط خوب فعلی تالابها را هم نمیتوان به حساب عملکرد دولت گذاشت.به گفته او، بارشهای امسال خوب بوده و یک مقدار شرایط این اکوسیستمها بهتر شده است. دولت در یک سال و چند ماه گذشته، تمام توجهش معطوف به جنگ بوده و درگیر با مسائل آن است و شوربختانه در چنین شرایطی، اطلاعات دقیق در اختیار کارشناسان قرار نمیگیرد.
برخی منابع مطلع میگویند که حقابه تالاب گاوخونی حتی با وجود بارشهای مطلوب امسال هم صفر بوده است. رفیع در این رابطه تاکید میکند که تالاب گاوخونی را اصلا نمیتوان در این محاسبات لحاظ کرد. درگیریها در بالادست این تالاب آنقدر زیاد است که نمیشود با سیاستگذاریهای فعلی خیلی به بهبود شرایط این تالاب امید داشت؛ با وجود آنکه خشک شدن تالاب گاوخونی بر سلامت چند استان تاثیر میگذارد.
امیدی به تامین حقابه تالابها ندارم
این کارشناس تالاب بر این باور است که دولت حتی اگر آب اضافه هم در اختیار داشته باشد، خیلی نمیتوان به تامین حقابه تالابها امیدوار بود؛ زیرا تصمیمات دولت تحت تاثیر نهادها و ساختارهای مختلف است. دولت در مسائل آب حرف اول و آخر را نمیزند. گاهی بنگاههای مختلف روی تصمیماتش اثر میگذارند. در برخی موارد نمایندگان مجلس فشارهایی را میآورند که رئیس جمهور یا وزیر مرتبط با موضوع آب، برنامههای خود را تغییر میدهند. این نمایندگان گاهی راسا اقدام به نهادسازی میکنند و از طریق نهادی که وارد مجلس شدهاند، بر روند تصمیمات تاثیر میگذارند. فشارهای مسئولان استانی هم میتواند در روند تصمیمگیریها اثر بگذارد.
تصمیمگیریهای جزیرهای عامل عدم موفقیت
رفیع تصمیمگیریهای جزیرهای و نبود یک تصمیم واحد را عامل عدم موفقیت نهاد اجرایی کشور معرفی میکند. او ادامه میدهد: گاهی خود دولت رویه مشخصی ندارد و به همین خاطر تحت تاثیر فشارهای داخلی و خارجی دائما در حال تغییر تصمیمسازیهای خود است. در حوضههای آبریز مدیریت یکپارچه منابع آب نداریم و از بالادست تا پایین دست نهادهای مختلف تصمیمسازیهایی میکنند که با یکدیگر همراستا نیستند. این کارشناس تالاب، همچنین تغییر اراده دولت در یک دوره یا تغییر سیاستها با تغییر دولتها را هم عامل دیگری میداند که بر روند امور اجرایی تاثیر میگذارد.
از سوی دیگر در یک چشمانداز 20 ساله، چند برنامه توسعه پنجساله داشتهایم که هیچ کدام درست اجرا نشده است و حتی برخی مفاد آن با برنامههای بعدی متفاوت بوده است. در نتیجه به قدری سردرگمی هست که اجازه نمیدهد خیلی اتفاقات رخ دهد وگاهی هم سودجوییهای اشخاص حقیقی و حقوقی به این موارد اضافه میشود. این اشخاص حقیقی و حقوقی گاها بهرهبرداران جزء مثل کشاورزان، صنایع کوچک و حتی ماهیگیران هستند که باعث میشوند دولت سیاست درستی را درباره آب اجرا نکند. گاهی هم حقابه تالاب تخصیص مییابد، ولی این آب قبل از اینکه به تالاب برسد، در مسیر توسط کشاورزان و بعضی بنگاههای تجاری و خدماتی در میانه راه دزدیده میشود و به مقصد نمیرسد.
رئیس فعلی محیط زیست قدرتمند نیست
بر اساس اطلاعات موجود از هفت جلسه شورایعالی آب، شینا انصاری در چهار جلسه حضور نیافته است. رفیع این عدم حضور در جلسات را عامل موثری در تخصیص حقابه طبیعت میداند و البته او بر این باور است که رئیس فعلی سازمان، شخصیت مدیریت محیط زیست را خیلی با خود به همراه ندارد و شاید همین موضوع یکی از دلایلی باشد که میز محیطزیست خالی مانده است.
البته این کارشناس تالاب توضیح میدهد که شوربختانه سازمان محیط زیست در جلسات شورایعالی آب صرفا یک رای دارد و این رای نیز هم وزن رای سایر دستگاههاست. پرسش مهم این روزها این است که خشکاندن تالاب هورالعظیم برای استخراج نفت با سیاست توجه ویژه به تامین حقابه تالابها همخوانی دارد؟ رفیع در این باره میگوید: دولتی که عملگراست، کمتر حرف زده و بیشتر عمل میکند. آثار صحبتهایش هم در کارهایش مشخص میشود.
او تاکید میکند که متاسفانه رئیس جمهور نیز سیاستمدار نیست و اگر به تخصصگرایی اعتقاد دارد، باید طبق گفتههای خودش که دنبال شایسته سالاری است، در شرایطی که خودش نمیتواند کار کند-همچنان که بارها گفته- کنار برود و سکان امور را به کسی بسپارد که از عهده انجام وظایف رئیس جمهور بر میآید. این کارشناس تالاب هشدار میدهد که هرچقدر فقر اقتصادی در اجتماع بیشتر شود، فشار بر حوضههای آبی و منابع آبی بیشتر خواهد شد و این موضوع ناگزیر است. فقر ارتباط بسیار مستقیم با نابودی محیط زیست، منابع آب و این جور چیزها دارد.
