صورتحساب سنگین معدن برای دیزمار

هفت صبح| تصاویر نشان می‌دهد یک لودر در مجاورت جنگل‌های دیزمار، واقع در منطقه حفاظت شده قره داغ، زمین را می‌تراشد و از بالای کوه، خاک را روی درختان جنگل می‌ریزد. به این ترتیب درختان در حال دفن شدن هستند. یک فعال محیط زیست می‌گوید که این اقدام تخریبی، مربوط به معدن‌کاوی‌های ملی مس بوده و این مجموعه به جای آنکه به صورت فازبندی برداشت ماده معدنی را به اتمام برساند و بعد از تکمیل برداشت در هر فاز، اقدام به احیای منطقه با گونه‌های ارزشمند کند، برداشت از سه فاز پروژه را به‌طور همزمان آغاز کرده و عملیات احیایی را هم با گونه‌های ارزشمند انجام نمی‌دهد.

فاز سوم پروژه هم کاملا در داخل جنگل واقع شده است؛ اما مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی می‌گوید که استناد به فیلم‌های فضای مجازی نادرست بوده و فاز سه و چهار پروژه هنوز مراحل اصلاحات طرح‌های ارزیابی را انجام می‌دهند. در صورت تایید این اصلاحات، پروژه می‌تواند به کار خود ادامه دهد. 

باز هم بخشی از جنگل، قربانی معدنکاوی می‌شود اما این بار، قربانیان بدون دلیل، زیر خاک مدفون می‌شوند. تصاویر منتشر شده از منطقه دیزمار واقع در منطقه حفاظت شده قره داغ نشان می‌دهد که لودری در بالای کوه مشغول کندن زمین است و خاک را از آن بالا به سمت جنگل سرازیر می‌کند. جنگلی که زیستگاه سیاه خروس قفقازی به‌عنوان یکی از گونه‌های در معرض خطر انقراض بوده و نامش در لیست قرمز اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) ثبت شده است.

ملی مس و عجله در برداشت از تمام فازها

بهرام تندران فعال محیط زیست در گفت‌وگو با هفت صبح درباره این تصاویر توضیح می‌دهد که شرکت ملی مس در تفاهمی با استانداری، منابع طبیعی یا هر دستگاه دیگری، محدوده‌ای را برای معدن‌کاوی در اختیار گرفته است. این محدوده قرار بوده تحت فازهای مختلف یک، دو و سه بهره‌برداری شده و استخراج ماده معدنی از آنها انجام شود. بر اساس توافق اولیه، ملی مس باید بعد از اتمام برداشت فاز یک پروژه، مسئولیت اجتماعی مرتبط با آن را انجام می‌داده و اقدام به کاشت درخت می‌کرده است؛

تا بعد به سراغ فاز دو برود اما معلوم نیست چرا این شرکت به‌طور همزمان کار را در هر سه فاز پروژه آغاز می‌کند. به گفته تندران، متاسفانه مس کالایی استراتژیک است و توجیه مسئولان برای صدور مجوز هم همین است. این معدن در منطقه دیزمار واقع شده و در هر بار لایه‌برداری، همان‌طور که در تصاویر مشخص است، خاک را روی درختان می‌ریزند. فاز سه پروژه در جنگل و منطقه حفاظت شده قرار گرفته و محیط زیست بخشی از یک منطقه حفاظت شده را به ملی مس داده است. اما فاز اول و دوم معدن، در منطقه جنگلی واقع نشده است.

 کاشت گونه‌های غیرارزشمند

این فعال محیط زیست توضیح می‌دهد که شرکت ملی مس در جریان عملیات احیایی و کاشت جنگلی که از بین برده هم درست عمل نمی‌کند و بعد از قطع درختان بومی، به جای آنها گونه غیربومی می‌کارند یا اینکه گونه‌های ارزشمند بومی، در منطقه تخریب شده کاشته نمی‌شود.  بر اساس گزارش‌های ارائه شده از سوی تندران، ملی مس حتی به بخش‌های مجاور محدوده دارای مجوز خود هم طمع دارد و این بخش‌ها را تخریب می‌کند.

او می‌گوید که منطقه دیزمار زیستگاه سیاه خروس قفقازی است و انفجارهای حاصل از معدن‌کاوی برای این گونه مشکل ایجاد می‌کند اما شرکت ملی مس، قدرتش زیاد است. از دیگر گونه‌های شاخصی که تندران به آنها اشاره می‌کند، حضور گونه‌هایی مثل پلنگ، سیاهگوش و خرس است؛ زیرا منطقه به صورت صخره‌ای و جنگلی بوده و تنوع جانوری زیادی را در خود جای داده است.

به گفته این فعال محیط زیست، وقتی بالگرد حامل ابراهیم رئیسی در منطقه دیزمار سقوط می‌کند، معادن فعال در منطقه به بهانه ساخت یادمان، مسیر را با گریدر تمیز می‌کنند تا راهسازی کنند. البته با مقاومت کنشگران محلی، آن یادمانی که مد نظرشان بوده، ساخته نمی‌شود اما معادن می‌توانند برای تردد راحت ماشین‌هایشان، جاده بسازند.

فاز سه و چهار در حال اصلاح گزارش ارزیابی

در مقابل سخنان این کنشگر محیط زیست، محمد حسین حسن زاده مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی به هفت صبح می‌گوید که این اداره کاملا بر فعالیت‌های ملی مس نظارت داشته و این مجموعه در حال بهره‌برداری از فاز اول و دوم پروژه خود است. به گفته او، فاز سه و چهار در مرحله اقداماتی مثل اصلاحات طرح‌های ارزیابی است. باید ملی مس طرح‌های اصلاحی خود را به محیط زیست ارائه دهد و بر اساس ضوابط و اقداماتی که محیط زیست به آنها اعلام می‌کند، کار در این فازها را آغاز کند.

حسن زاده تصاویر منتشر شده در فضای مجازی را هم قابل استناد نمی‌داند زیرا معلوم نیست مربوط به چه بازه زمانی است و بنابراین معتقد است که از روی عکس‌های فضای مجازی نمی‌توان درباره فعالیت‌های ملی مس قضاوت کرد. بخشی از اراضی که به این شرکت واگذار شده، در حریم منابع طبیعی واقع شده یا طرح‌های توسعه‌ای آنهاست و بر اساس ضوابطی که آن دستگاه‌ها دارند، کار انجام می‌شود.

 راه جدیدی ساخته نشده است

مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی توضیح می‌دهد که این مجموعه نکات خود درباره طرح‌های ارزیابی را به شرکت ملی مس ارائه کرده و بعد از انجام اصلاحات توسط این شرکت، فاز سه و چهار پروژه را هم می‌توانند اجرایی کند. او درباره جاده‌سازی به بهانه ساخت یادمان شهید رئیسی هم این موضوع را رد می‌کند و توضیح می‌دهد که نه تنها هیچ مجوزی از محیط زیست درخواست نشده بلکه هیچ پروژه‌ای هم در این رابطه در حال اجرا نیست. از زمان وقوع این حادثه، همان مسیری که در منطقه بوده، وجود دارد و اتفاق جدیدی نیز درباره راهسازی رخ نداده است.