اعتراض به مجوز میدان نفتی سهراب، همه را دور یک میز جمع کرد
فعالیتهایی که معیشت جامعه محلی را تهدید میکند
گروه محیط زیست| ذینفعان تالاب هورالعظیم دیروز در ساختمان کوثر ریاست جمهوری حضور یافتند تا درباره دغدغههایشان از جدیدترین مجوز محیط زیستی صادر شده برای توسعه فعالیتهای نفتی در تنها بخش زنده تالاب هورالعظیم صحبت کنند. در این جلسه نمایندگان سمنها از تاثیر منفی برداشتهای نفتی بر سلامت مردم، معیشت جامعه محلی، افزایش ریزگردها و غیره سخن گفتند. در حالی که به هر یک از آنها پنج دقیقه فرصت حرف زدن داده شده بود، نماینده وزارت نفت نیم ساعت تلاش کرد تا توجیه کند تاسیسات نفتی مشکلی در جریان چرخش آب تالاب بهوجود نمیآورد و مسئله اصلی، عدم تامین حقابه تالاب است؛
اما مشکل جامعه محلی، مسائل انباشتهای بود که به هیچ یک از آنها بهویژه دغدغههای مردم خوزستان درباره عهدشکنیهای مکرر وزارت نفت و عدم اجرای درست مسئولیتهای اجتماعی پاسخی داده نشد. در این نشست معاون دریایی و تالابهای سازمان محیط زیست از کنشگران خواست که به مجوزهای محیط زیست اعتماد کنند و از تلاش مشترک ایران و عراق برای احیای هورالعظیم خبر داد.
دیروز نهاد ریاست جمهوری میزبان نشستی برای یکی از بحث برانگیزترین مجوزهای محیط زیستی کشور بود. این روزها مهر تایید محیط زیست بر فعالیتهای میدان نفتی سهراب، کنشگران محیط زیست را شوکه کرده و جلسه «هماندیشی و شنیدن دیدگاههای ذینفعان، منتقدان و نمایندگان تشکلهای فعال در حوزه زیست بوم هورالعظیم» در راستای اجرای سیاستهای دولت و شنیدن صدای همه برگزار شد.
دولتیها برای توجیه آمده بودند
دولتیها آمده بودند که تصمیماتشان را توجیه کنند. آنها پشت مصوبه شورایعالی امنیت ملی برای برداشت از میدان نفتی سهراب سنگر گرفته بودند! مصوبهای که معلوم نیست معیارهای امنیت ملی را چگونه سنجیده که خشک کردن بخشهایی از تنها قسمت زنده تالاب هورالعظیم را هم در راستای تامین امنیت جامعه توجیه میکند. اما کنشگران محیط زیست از مسائلی صحبت کردند که به نظر میرسید در پشت میز تصمیمسازیها، هیچ توجهی به این مسائل نشده است. محمد الموتی دبیر شبکه تشکلهای محیطزیست و منابع طبیعی کشور در این نشست به وجود مشکل در مسئله حکمروایی اشاره کرد.
به اعتقاد او، نبود همگرایی در دستگاههای تصمیمساز و نگاه بخشی، هورالعظیم را به مهمترین مسئله محیط زیستی جنوب غرب آسیا تبدیل کرده است و بر لزوم طراحی و اجرای برنامه احیای هورالعظیم تاکید کرد. شبنم قنواتیزاده هم بر لزوم ارزیابی اثرات تجمعی فعالیتهای وزارت نفت در هورالعظیم تاکید کرد و عدم دسترسی محیط زیست به پهنههای در اختیار وزارت نفت را یکی از مسائلی دانست که امکان نظارت بر عملکرد این وزارتخانه را به حداقل میرساند.
فعالیتهایی که معیشت جامعه محلی را تهدید میکند
مهدیه پورشاد، متخصص مدیریت پایدار و مسئولیت اجتماعی نیز در این نشست با اشاره به تناقضهای موجود در اجرای الگوی کشت و اعمال طرح نکاشت در محدوده تالاب هورالعظیم، به فعالیتهایی اشاره کرد که این تالاب را به محل زیست سه گونه مهاجم تیلاپیا تبدیل کرده است. به گفته این متخصص، تیلاپیا معیشت جامعه محلی که وابسته به صید و صیادی هستند را هم با خطر مواجه کرده، زیرا این ماهی حتی با شوک الکتریکی هم صید نمیشود و تور ماهیگیران را پاره میکند. حسین محمودی عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی هم تاکید کرد که اگر امروز جلوی توسعه سهراب را نگیریم، مزد این خطای بزرگ را خواهیم دید.
بیداد سرطان در حاشیه هورالعظیم
محمد سواری عضو شورای شهر رفیع، اگرچه تاکید کرد که با توسعه پایدار در منطقه موافق است اما به تشریح پیوند عمیق و تاریخی معیشت مردم منطقه با تالاب پرداخت. پرورش گاومیش، حصیربافی، ماهیگیری و ... شغلهایی هستند که مردم حاشیه هور را به صادر کننده بوریا تبدیل کردهاند. سواری در این جلسه یادآوری کرد که خشک شدن تالاب منجر به مهاجرتهای اجباری در منطقه شده اما این همه ماجرا نیست. او توسعه میدان نفتی سهراب را تیر خلاصی بر معیشت سنتی مردم دانست زیرا پروژههای گردشگری که اندکی رونق به منطقه آورده بودند، با ایجاد ممانعت تردد توسط نفت، به مشکل میخورد و امید مردم محلی را ناامید میکند.
این عضو شورای شهر همچنین توضیح میدهد که از توسعه پروژههای نفتی هم هیچ چیزی عاید مردم منطقه نشده جز اینکه بیماریهای تنفسی حاصل از دود فعالیت میدانهای نفتی افزایش یافته، بخشی از تالاب خشک شده و هیچ مستندی هم درباره رضایت مردم محلی از فعالیتهای توسعهای در منطقه وجود ندارد. این عضو شورای رفیع خبر داد که 28 نفر از مردمی که به فعالیتهای نفتی اعتراض داشتهاند را دادگاهی کردهاند و مشکلشان تاکنون حل نشده است. سرطان در جوانها شایع شده و مسئولیت اجتماعی توسط نفت، اجرایی نشده است. او خطاب به سازمان محیط زیست میپرسد که چرا مفاد کنوانسیون رامسر درباره هورالعظیم اجرایی نشده است؟
تبدیل محیط زیست به ماشین امضا
عبدالرضا باقری فعال محیط زیست که پروژه ارزیابی میدان نفتی سهراب را خوانده، از تبدیل محیط زیست به ماشین امضا حرف میزند. زیرا مجری پروژه قبل از صدور مجوز ارزیابی محیط زیستی، مزایده اجرای پروژه را برگزار کرده است. او دریافت جریمه توسط محیط زیست را نادرست توصیف کرد زیرا دریافت این جریمه منجر به زنده شدن مجدد هور نمیشود. باقری تاکید میکند که فقط 12 درصد پهنههای کشور، تحت مدیریت سازمان محیط زیست قرار دارد و بهتر است دستگاههای توسعهای دست از سر این عرصهها بردارند.
او همچنین خبر میدهد که 24 میلیارد تومان جریمه توسط شینا انصاری برای وزارت نفت تعیین شده اما سرانجامش روشن نیست. آیا این رقم به حساب سازمان محیط زیست واریز شده؟ اگر پاسخ مثبت است، چه میزانی از آن صرف هورالعظیم شده است؟ به گفته باقری در گزارش ارزیابی هور اصلا اسمی از «شنگ» برده نشده و این نشان میدهد ارزیاب اصلا منطقه را نمیشناخته است. در سال 1402، هفت ایراد به میدان سهراب گرفته شده و باید محیط زیست بگوید که کدام ایرادها برطرف شده که مجوز ارزیابی صادر کرده است.
البته او میپرسد که چرا ساز و کار توقف پروژه در صورت اثرات غیرقابل برگشت بر هور، دیده نشده است و ضایعات نفتی، چگونه از تالاب خارج میشوند.باقری به هفتصبح گفت که بر اساس گزارش خبرگزاری میزان، سهراب طی هشت سال پنج میلیون بشکه نفت تولید میکند این یعنی روزانه 2300 بشکه نفت تولید میشود، در حالی که گزارش ارزیابی، میزان تولید نفت را روزی 30 هزار بشکه اعلام کردهاند!
از دست رفتن 40 هکتار تالاب
علی طهماسبی فعال محیط زیست در ادامه جلسه از زیر پا گذاشتن پنج قانون محیط زیستی در صدور ارزیابی محیط زیستی میدان نفتی سهراب سخن میگوید و به اعتقاد او، برخلاف اظهارات طرفداران وزارت نفت، دستکم 40 هکتار از تالاب (نه 14 هکتار)، در جریان توسعه میدان نفتی سهراب خشک میشود. او تاکید کرد که قسمت اول هور، بکرترین قسمت آن است و مسائل اجتماعی در این تالاب تجمعی است بنابراین با یک تبصره حل نمیشود.
عدم تامین حقابه مشکل اصلی تالاب
نصرالله زارعی مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت که برخلاف رویه جلسه به او نیم ساعت فرصت سخن گفتن داده شد، سعی کرد تاسیسات نفت را بیتقصیر در عدم چرخش آب تالاب معرفی کند و سیل سال 98 را بهعنوان شاهد این موضوع مثال زد. در حالی که همه خبرنگارانی که در پوشش میدانی اخبار این سیل در خوزستان حضور یافته بودند، شهادت میدهند که ترس از وقوع مسئله اجتماعی باعث شد نفت تحت فشار، اجازه تخریب دیواره تاسیساتش را صادر کند و بعد از تخریب این دیوارهها، آب در بدنه تالاب به جریان افتاد.
اگرچه مسئله اصلی مطرح شده در جلسه از سوی جامعه محلی بیشتر معطوف به از دست رفتن شغل و معیشت آنها تحت تاثیر آلودگیهای ناشی از فعالیتهای نفت و ... بود اما زارعی که مدعی بود مجموعه وزارت نفت به دنبال حفظ محیط زیست و توسعه با حداقل ساخت و ساز است، عدم تامین حقابه تالاب را یکی از مهمترین مسائل تالاب هورالعظیم معرفی کرد. او گفت: مجموعه مستحدثات ایجاد شده توسط نفت در تمام تالاب هورالعظیم، تقریبا نیم درصد کل پهنه تالاب است.
تقویت مدیریت مشارکتی آب
علی شهبازی معاون آب و برق خوزستان در این نشست تامین حقابه تالاب را بدون مشارکت مردم غیر ممکن توصیف کرد و از تلاش برای اجرای مدل مدیریت مشارکتی منابع آب، طی سه سال گذشته خبر داد. به گفته او، بعد از آتشسوزیهای هور در تابستان 1404، با مشارکت مردم در حوضه کرخه و کاهش کشت شلتوک، شرایط تالاب اندکی بهتر شده و مردم هویزه سال قبل چهار هزار هکتار شلتوک کمتری کاشتهاند.
تایید صحبتهای نفت از سوی مدیر کل محیط زیست
محمدجواد اشرفی مدیر کل محیط زیست خوزستان هم در سخنانش مواضع وزارت نفت را تایید کرد. او نیز حقابه تالاب را مهمترین مسئله آن دانست و یادآور شد که اگر این آب تامین شود، به استثنای دو هزار هکتاری که در اختیار تاسیسات نفتی است، آب در تمام پهنه تالاب پخش میشود. اما به دلیل وجود خشکسالی و تنش آبی، امکان تامین آب این اکوسیستم وجود ندارد.
به محیط زیست اعتماد کنید
احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست کشور نیز در سخنان خود بهعنوان یک خوزستانی، مسائل اجتماعی موجود در این استان را برای معاون اجرایی رئیس جمهور که در انتهای جلسه به جمع پیوسته بود، مرور کرد و به دلیل عدم بهرهمندی مردم از درآمدهای نفتی حاصل شده، به آنها حق داد. او همچنین خواست که وزارتخانههای مرتبط با موضوع تالاب هورالعظیم، جلسات منظم با سمنها برگزار کنند زیرا دسترسی به آنها سخت است.
لاهیجان زاده خبر داد که پروژه ارزیابی میدان نفتی سهراب، هفت بار اصلاح شده و روند بررسی آن از سال 98 آغاز شده است. ویرایش هشتم گزارش ارزیابی، هشتم آذر ماه 1404 و بعد از برگزاری دهها جلسه کارشناسی، مورد عمل قرار میگیرد و متولیان به این جمعبندی میرسند که میدان نفتی سهراب با کمترین آسیب، عملیات توسعهاش را آغاز کند. او از فعالان محیط زیست خواست که به محیط زیست اعتماد کنند تا پروژه با سلامت، کارش را پیش ببرد. لاهیجان زاده همچنین از تعریف یک پروژه مشترک 10 میلیون دلاری بین ایران و عراق برای احیای هورالعظیم و تلاش برای پیوستن بخش ایرانی هورالعظیم به کنوانسیون رامسر خبر داد.
آب را بهرهور کنید
جعفر قائم پناه معاون اجرایی رئیس جمهور هم بر افزایش بهرهوری آب تاکید کرد. او گفت در ایران یک میلیارد متر مکعب آب، پنج دلار در تولید ناخالص ملی تولید دارد. این رقم در دنیا 22 دلار و در اروپا 40 دلار است که تقریبا هشت برابر ارزش ایجاد شده در ایران است. معاون اجرایی رئیس جمهور همچنین یادآوری کرد که تولید نیشکر چهار درصد آب کشور را مصرف میکند و با آتش زدن بقایای مزارع این محصول، هوای خوزستان هم آلوده میشود.
او خواستار پایان دادن به خشونت علیه محیط زیست و ارائه پیوست محیط زیست در طرحهای کشاورزی و صنعتی شد. نشست توسعه میدان نفتی سهراب در حالی به پایان رسید که پاسخ روشنی به هیچ یک از دغدغههای اجتماعی مطرح شده در جلسه داده نشد. به نظر میرسد خوب است که صدای مردم خوزستان را بشنویم، قبل از اینکه یک پروژه توسعهای به عاملی بر ضد امنیت ملی تبدیل شود.
