خانم شینا انصاری، حاصل این خانه‌تکانی گسترده چه بود؟

گروه محیط زیست| شینا انصاری رئیس سازمان محیط زیست در میانه راه فعالیت دولت چهاردهم و طی دو سال، دست کم 90 جابه‌جایی پست مدیریتی را در کارنامه خود ثبت کرده است. این در حالی است که جابه‌جایی 50 تا 60 مدیر در دولت سیزدهم از سوی حمید ظهرابی به‌عنوان یکی از مدیران با سابقه سازمان حفاظت محیط زیست، اقدام به خالص سازی و جابه‌جایی نیروهای ارزشمند توصیف شده بود. آیا تمام جابه‌جایی‌های دولت چهاردهم در راستای به‌کارگیری افراد کارآمدتر بوده است؟ اگر پاسخ مثبت است چرا وضعیت محیط زیست ایران بر اساس شاخص‌ها همچنان خوب نیست؟

دولت سیزدهم که روی کار آمد، بسیاری این دولت را متهم به خالص سازی می‌کردند. حمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی این سازمان در مصاحبه‌ 24 مرداد ماه 1403 که در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای داشت، با مرور شاخص ارزیابی عملکرد محیط زیستی ایران که توسط نهادهای بین‌المللی انجام می‌شود، افت 50 پله‌ای این شاخص را ناشی از عملکرد سیاسی دولت سیزدهم در جابه‌جایی مدیران توصیف می‌کند.

به گفته ظهرابی که در آن روزها معاون پیشین محیط زیست طبیعی سازمان به شمار می‌رفت، برخوردهای سیاسی و جناحی در سازمان محیط زیست ایران و جابه‌جایی 50 تا 60 نفر از مدیران باسابقه و باتجربه این سازمان در یک مدت کوتاه آن هم به جرم کار کردن با دولت‌های قبلی، سبب شده بود که نیروهای کیفی مناسب جایگزین نشوند و آسیب‌های زیادی به محیط زیست کشور وارد شود.

شاخص‌ها هنوز هم منفی هستند

ظهرابی در حالی افت شدید شاخص‌ها را ناشی از سیاسی کاری سازمان محیط زیست توصیف می‌کند که این تغییرات، بیشتر به خاطر تحولات در شیوه سنجش رخ داده بود و به گواه گزارش «ارزیابی جایگاه محیط‌زیستی ایران در شاخص‌های بین‌المللی» مرکز پژوهش‌های مجلس، شاخص عملکرد محیط‌زیستی ایران با 21 پله صعود، از رتبه 133 در سال 2022 به رتبه 112 در 2024 می‌رسد. 

 90 تغییر در کمتر از دو سال

با روی کار آمدن دولت چهاردهم، ظهرابی باز هم به‌عنوان معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست باز می‌گردد. در دو سال ابتدای فعالیت این دولت، شینا انصاری نزدیک به 90 تغییر در پست‌های مدیریتی این سازمان انجام می‌دهد اما ظهرابی هرگز درباره این تغییرات هیچ هشداری نمی‌دهد!

بررسی احکام صادر شده از سوی رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نشان می‌دهد که 29 مدیر کل استانی تغییر کرده‌اند و استان‌های خراسان رضوی، کرمان و مازندران تا امروز شاهد دو بار تغییر در مدیر کل بوده‌اند. استان اصفهان هم در آستانه انتخاب سومین مدیر کل استانی است. معاونت محیط زیست انسانی دو بار تغییر کرده و مدیر کل دفتر ارزیابی این معاونت هم دو بار جابه‌جا شده است.

معاونت محیط زیست دریایی چهار تغییر داشته، معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی سه تغییر و در معاونت محیط زیست طبیعی هم شاهد چهار انتصاب بوده‌ایم؛ در حالی که پست مدیر کل دفتر حیات وحش این معاونت همچنان خالی است. صاحب صندلی معاون توسعه و منابع انسانی دو بار تغییر کرده و سه بار مدیر مرکز پشتیبانی و نیروی انسانی این معاونت عوض شده است. مدیر مالی و مدیر حقوقی این معاونت هم دو بار تغییر کرده‌اند.

به این ترتیب شاهد 11 انتصاب در این معاونت بوده‌ایم. اوضاع در دفاتر مستقل هم چندان خوب نیست. در روابط عمومی دوبار مدیر کل عوض شده و این دفتر سه ماه با سرپرست اداره شده است. مسئول بازرسی دو بار عوض شده، مدیرعامل صندوق ملی محیط زیست و مسئول پارک پردیسان دو بار تغییر کرده‌اند و در مجموع در دفاتر مستقل هم شاهد 25 تغییر بوده‌ایم. این در حالی است که سازمان محیط زیست یک مجموعه کوچک با 31 اداره کل در استان‌ها و پژوهشکده محیط زیست و صندوق ملی محیط زیست است. ولی میزان عزل و نصب‌هایش شاید به اندازه وزارتخانه بزرگی مثل راه و شهرسازی باشد!

شاخص‌های محیط زیست در چه شرایطی هستند؟

تعدد جابه‌جایی‌ در برخی پست‌های سازمان محیط زیست نشان می‌دهد که شینا انصاری هم گویا برای تعویض مدیران خیلی عجله دارد زیرا اگر در این جابه‌جایی‌ها نگاه تخصصی حاکم باشد، باید اثراتش را بر محیط زیست ایران ببینیم. اگر با همان سنجه ظهرابی یعنی شاخص‌های EPI شرایط محیط زیست کشور را بررسی کنیم، متاسفانه باز هم به دلیل تغییر شاخص‌ها، چندان متر دقیقی در دست نداریم و بعضی افت‌وخیزها ناشی از تغییر روش‌شناسی است؛ اما بر اساس آخرین نسخه منتشر شده در تیر ماه 1405، ایران از رتبه 113 به 107 رسیده، اما امتیاز کل از 41.8 به 38.42 کاهش یافته است.

در میان حوزه‌های مورد بررسی، تنوع زیستی و اقلیم دو حوزه‌ای هستند که افت جدی نشان می‌دهند؛ آب نیز اندکی ضعیف‌تر شده است. در مقابل، کشاورزی جهش بزرگی در رتبه داشته، کیفیت هوا در شاخص سلامت بهتر شده و در پسماند روی کاغذ به رتبه اول جهان رسیده است! که به‌شدت تحت تأثیر تغییر روش‌شناسی شاخص EPI در سال 2026 است.به نظر می‌رسد شاخص EPI سنجه مناسبی برای بررسی عملکرد سازمان محیط زیست نیست اما آیا نباید مدیران قدیمی این سازمان نسبت به تغییرات عجولانه و گسترده در این سازمان نگران باشند؟