بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه باشند، روز خود را با حجم زیادی از اطلاعات، پیام ها و دغدغه های دیگران آغاز می کنند؛ در حالی که ذهن هنوز فرصت کافی برای بیدار شدن و آماده شدن برای فعالیت های روزانه را پیدا نکرده است.
کارشناسان حوزه سلامت روان و فناوری معتقدند دقایق ابتدایی بعد از بیدار شدن، یکی از مهم ترین زمان ها برای آماده سازی ذهن است. اگر این زمان به جای آرامش، صرف پاسخ دادن به پیام ها، خواندن اخبار یا گشت و گذار در شبکه های اجتماعی شود، احتمال افزایش استرس، کاهش تمرکز و حتی افت بهره وری در طول روز بیشتر خواهد شد. اما چرا این عادت تا این اندازه می تواند روی ذهن و بدن تاثیر بگذارد؟
مغز پس از بیدار شدن هنوز در حال آماده شدن است
وقتی از خواب بیدار می شویم، مغز بلافاصله وارد بالاترین سطح هوشیاری نمی شود. در دقایق ابتدایی، مغز هنوز از حالت استراحت شبانه خارج می شود و به تدریج خود را برای فعالیت های روز آماده می کند. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان توصیه می کنند که این زمان با آرامش سپری شود.
اگر در همین لحظه گوشی را بردارید و با ده ها پیام، خبر، تصویر یا اعلان روبه رو شوید، مغز ناچار می شود در مدت کوتاهی حجم زیادی از اطلاعات را پردازش کند. این تغییر ناگهانی می تواند احساس آشفتگی ذهنی ایجاد کند و باعث شود از همان ابتدای روز، ذهن شما درگیر موضوعاتی شود که شاید حتی ارتباطی با برنامه های شخصی تان نداشته باشند.
چک کردن گوشی می تواند استرس را از همان صبح افزایش دهد
تصور کنید هنوز از تخت بلند نشده اید، اما ناگهان با یک ایمیل کاری، خبر ناخوشایند، پیام های عقب افتاده یا فهرستی از کارهای انجام نشده روبه رو می شوید. حتی اگر قصد رسیدگی فوری به آنها را نداشته باشید، ذهن شما شروع به پردازش این اطلاعات می کند.
پژوهش های مختلف نشان داده اند که قرار گرفتن مداوم در معرض اعلان ها و پیام های دیجیتال می تواند سطح استرس را افزایش دهد. به همین دلیل، بسیاری از روان شناسان توصیه می کنند حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه نخست روز را بدون گوشی سپری کنید تا ذهن فرصت داشته باشد با آرامش بیشتری وارد فعالیت های روزانه شود.
به جای شروع روز با نگرانی درباره اتفاقات بیرون، بهتر است چند دقیقه نخست را به خودتان اختصاص دهید؛ چند نفس عمیق بکشید، یک لیوان آب بنوشید، صبحانه بخورید یا برنامه روزتان را مرور کنید. همین تغییر ساده می تواند تاثیر قابل توجهی بر آرامش و تمرکز شما در ادامه روز داشته باشد.
شبکه های اجتماعی چگونه ذهن را از همان ابتدای روز درگیر می کنند؟
برای بسیاری از افراد، چک کردن گوشی فقط به دیدن چند پیام خلاصه نمی شود. بعد از باز کردن صفحه گوشی، نوبت به سر زدن به شبکه های اجتماعی، خواندن اخبار یا تماشای ویدئوهای کوتاه می رسد. همین چند دقیقه می تواند به سرعت به ۲۰ یا حتی ۳۰ دقیقه تبدیل شود، بدون اینکه متوجه گذر زمان شوید.
مشکل اصلی اینجاست که شبکه های اجتماعی طوری طراحی شده اند که توجه کاربران را تا حد امکان حفظ کنند. هر بار که محتوای جدیدی می بینید یا اعلانی دریافت می کنید، مغز شما به دنبال دیدن مورد بعدی می رود. در نتیجه، به جای اینکه روز خود را با آرامش و تمرکز آغاز کنید، ذهنتان درگیر اخبار، اتفاقات و زندگی دیگران می شود و فرصت کافی برای برنامه ریزی روزانه از دست می رود.
دوپامین؛ دلیلی که باعث می شود بارها گوشی را برداریم
یکی از دلایلی که چک کردن گوشی به یک عادت تبدیل می شود، نقش دوپامین در مغز است. دوپامین ماده ای شیمیایی است که با احساس لذت، انگیزه و انتظار دریافت پاداش ارتباط دارد. هر بار که پیام جدیدی دریافت می کنید، تعداد لایک ها را می بینید یا با محتوای تازه ای روبه رو می شوید، مغز مقدار کمی دوپامین ترشح می کند.
همین اتفاق باعث می شود ناخودآگاه بارها گوشی را بررسی کنیم، حتی زمانی که اعلان جدیدی وجود ندارد. وقتی این رفتار به اولین عادت صبحگاهی تبدیل شود، مغز کم کم یاد می گیرد که بلافاصله بعد از بیدار شدن به دنبال دریافت همین پاداش های کوچک باشد. به مرور زمان، کنار گذاشتن گوشی در ابتدای روز دشوارتر می شود و وابستگی به آن افزایش پیدا می کند.
چرا چک کردن گوشی تمرکز و بهره وری را کاهش می دهد؟
دقایق ابتدایی صبح، زمان مناسبی برای برنامه ریزی، فکر کردن و مشخص کردن اولویت های روز است. اما زمانی که گوشی را باز می کنید، معمولا دیگران تعیین می کنند ذهنتان روی چه موضوعی متمرکز شود. پیام های کاری، اخبار، ویدئوها، تبلیغات و شبکه های اجتماعی هر کدام بخشی از توجه شما را به خود اختصاص می دهند.
نتیجه این اتفاق، کاهش تمرکز و سخت تر شدن شروع کارهای مهم است. بسیاری از افراد پس از نیم ساعت گوشی گردی، احساس می کنند زمان زیادی از دست داده اند و هنوز نتوانسته اند روز خود را به شکل مفید آغاز کنند. در مقابل، کسانی که چند دقیقه ابتدایی صبح را بدون موبایل سپری می کنند، معمولا تمرکز بیشتری دارند و راحت تر می توانند کارهای مهم خود را انجام دهند.
چک کردن گوشی بلافاصله بعد از بیدار شدن شاید عادت بی ضرری به نظر برسد، اما می تواند آرامش ذهن، تمرکز و حتی کیفیت شروع روز را تحت تاثیر قرار دهد. زمانی که روز خود را با پیام ها، اخبار و شبکه های اجتماعی آغاز می کنیم، ناخواسته ذهنمان را درگیر موضوعاتی می کنیم که اغلب خارج از کنترل ما هستند و این موضوع می تواند استرس و حواس پرتی را افزایش دهد.
البته این به معنای کنار گذاشتن کامل گوشی نیست. مهم ترین نکته، مدیریت زمان استفاده از آن است. اگر بتوانید ۲۰ تا ۳۰ دقیقه نخست روز را به کارهایی مانند نوشیدن یک لیوان آب، انجام حرکات کششی، صرف صبحانه، برنامه ریزی برای روز یا چند دقیقه آرامش و تمرکز اختصاص دهید، احتمالا روز خود را با انرژی، تمرکز و احساس بهتری آغاز خواهید کرد. گاهی همین تغییر کوچک در روتین صبحگاهی، می تواند تاثیر بزرگی بر کیفیت زندگی و بهره وری روزانه داشته باشد.
