وجود چربی در کبد همیشه بیخطر نیست. اگر بیماری پیشرفت کند، ممکن است به نوع شدیدتری به نام استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) تبدیل شود. در این مرحله، علاوه بر تجمع چربی، کبد نیز دچار التهاب و آسیب میشود.
اگر این وضعیت درمان نشود، به مرور زمان میتواند باعث ایجاد زخم در کبد (فیبروز)، نارسایی کبد، نیاز به پیوند کبد و حتی افزایش خطر بیماریهای قلبی و کلیوی شود.
در حال حاضر، دو دارو برای درمان این بیماری تأیید شدهاند، اما همچنان تغییر سبک زندگی مهمترین و مؤثرترین راه برای پیشگیری، کنترل و حتی بهبود کبد چرب است.
چگونه کبد چرب را در خانه کنترل کنیم؟
وزن خود را کاهش دهید
اگر اضافهوزن یا چاقی دارید، کاهش وزن مهمترین اقدام برای درمان کبد چرب است. حتی کم کردن چند کیلوگرم میتواند به کاهش چربی کبد و بهبود عملکرد آن کمک کند.
پژوهشها نشان میدهد:
- کاهش ۵ درصد از وزن بدن میتواند چربی کبد را کاهش دهد.
- کاهش ۷ تا ۱۰ درصد از وزن بدن، التهاب کبد را کم میکند و حتی ممکن است به ترمیم آسیبهای کبدی کمک کند.
- حتی در افرادی که اضافهوزن ندارند، کاهش حدود ۳ درصد از وزن بدن نیز میتواند برای سلامت کبد مفید باشد.
برای کاهش وزن، بهتر است روزانه حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ کالری کمتر دریافت کنید و فعالیت بدنی خود را افزایش دهید. هدف مناسب، کاهش نیم تا یک کیلوگرم در هفته است.
اگر کاهش وزن برایتان دشوار است، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید. در برخی موارد ممکن است دارو یا روشهای درمانی دیگر نیز توصیه شود.
رژیم غذایی مدیترانهای را انتخاب کنید
یکی از بهترین رژیمهای غذایی برای افراد مبتلا به کبد چرب، رژیم مدیترانهای است. این رژیم علاوه بر کمک به کاهش وزن، باعث کاهش چربی و التهاب کبد نیز میشود.
در این رژیم، مصرف این مواد غذایی توصیه میشود:
- میوه و سبزیجات تازه
- غلات کامل
- حبوبات
- ماهی و سایر پروتئینهای کمچرب
- روغن زیتون
- مغزها مانند گردو و بادام
این مواد غذایی سرشار از فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانهایی هستند که به کاهش التهاب و محافظت از کبد کمک میکنند.
در مقابل، بهتر است مصرف این خوراکیها را محدود کنید:
- غذاهای فرآوریشده
- نوشابه و نوشیدنیهای شیرین
- شیرینیها و کیکها
- چیپس و تنقلات صنعتی
- نان سفید و غلات تصفیهشده
- گوشتهای فرآوریشده مانند سوسیس و کالباس
- گوشت قرمز پرچرب
تغییر عادتهای غذایی ممکن است زمان ببرد، بنابراین بهتر است این کار را بهتدریج انجام دهید و در صورت نیاز از متخصص تغذیه کمک بگیرید.
بیشتر حرکت کنید
ورزش منظم یکی از بهترین راهها برای کنترل کبد چرب است. فعالیت بدنی علاوه بر کمک به کاهش وزن، باعث کاهش چربی کبد میشود و حتی قبل از کاهش وزن نیز میتواند از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری کند.
همچنین ورزش به کنترل بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا و چاقی نیز کمک میکند.
کارشناسان توصیه میکنند هفتهای دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط داشته باشید؛ یعنی حدود ۳۰ دقیقه در روز و پنج روز در هفته.
برای ورزش، نیازی به باشگاه رفتن نیست. پیادهروی، دوچرخهسواری، شنا، باغبانی یا حتی بازی با کودکان نیز فعالیت بدنی محسوب میشود.
تمرینات قدرتی، مانند کار با وزنههای سبک یا تمرین با وزن بدن، نیز برای حفظ سلامت عضلات و بهبود سوختوساز بدن مفید هستند.
اگر تاکنون ورزش نکردهاید، بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنید و فعالیت را بهآرامی شروع کنید.
از مصرف الکل خودداری کنید
حتی مقدار کم الکل نیز میتواند در افراد مبتلا به کبد چرب، خطر آسیب شدید کبد، نارسایی کبد و سرطان کبد را افزایش دهد. همچنین الکل میتواند بیماریهایی مانند دیابت و بیماریهای قلبی را که معمولاً همراه کبد چرب هستند، تشدید کند.
به همین دلیل، اگر به MASLD مبتلا هستید، پرهیز کامل از مصرف الکل یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت کبد است.
پرهیز از مصرف الکل برای همه افراد مبتلا به کبد چرب اهمیت دارد، اما اگر جراحی کاهش وزن مانند بایپس معده یا اسلیو معده انجام دادهاید، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند. پس از این جراحیها، معده کوچکتر میشود و الکل سریعتر وارد جریان خون میشود. به همین دلیل، حتی مقدار کمی الکل نیز میتواند آسیب بیشتری به بدن و بهویژه کبد وارد کند.
اگر ترک الکل برایتان دشوار است، با پزشک یا تیم درمانی خود مشورت کنید. آنها میتوانند با ارائه مشاوره یا معرفی برنامههای ترک، در این مسیر به شما کمک کنند.
خواب باکیفیت را جدی بگیرید
پژوهشها نشان میدهند که بین کیفیت خواب و کبد چرب ارتباط وجود دارد. مشکلاتی مانند بیخوابی، آپنه انسدادی خواب، کمخوابی یا حتی خواب بیش از حد، میتوانند خطر ابتلا به کبد چرب یا پیشرفت آن را افزایش دهند. از سوی دیگر، خود کبد چرب نیز احتمال ابتلا به آپنه خواب را بیشتر میکند.
اگر خواب راحتی ندارید یا در طول شب چندین بار بیدار میشوید، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. در صورت نیاز، ممکن است برای بررسی دقیقتر، انجام آزمایش خواب به شما توصیه شود.
برای داشتن خواب بهتر این نکات را رعایت کنید:
- هر روز در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید.
- اگر بعد از حدود ۲۰ دقیقه خوابتان نبرد، از رختخواب خارج شوید و فعالیتی آرام مانند مطالعه یا گوش دادن به موسیقی ملایم انجام دهید. وقتی احساس خوابآلودگی کردید، دوباره به رختخواب برگردید.
- اتاق خواب را خنک، تاریک و آرام نگه دارید.
- حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب، استفاده از تلفن همراه، تبلت و تلویزیون را کنار بگذارید.
- از چرتهای طولانی، بهویژه در ساعات پایانی روز، خودداری کنید.
- در طول روز فعالیت بدنی داشته باشید؛ ورزش منظم به خواب بهتر کمک میکند.
- چند ساعت قبل از خواب از مصرف قهوه، چای پررنگ، نوشابههای کافئیندار، سیگار و سایر محصولات حاوی نیکوتین خودداری کنید.
- استرس خود را کنترل کنید. نوشتن نگرانیها، انجام تمرینهای تنفس عمیق، مدیتیشن یا یوگای سبک قبل از خواب میتواند آرامشبخش باشد.
سیگار را ترک کنید
سیگار کشیدن به کبد آسیب میزند و خطر ایجاد زخم کبد، پیشرفت کبد چرب و حتی سرطان کبد را افزایش میدهد. هرچه مدت بیشتری سیگار بکشید، احتمال آسیب به کبد بیشتر خواهد بود.
اگر سیگار میکشید، ترک آن یکی از بهترین کارهایی است که میتوانید برای سلامت کبد خود انجام دهید. پزشک میتواند با تجویز دارو، محصولات جایگزین نیکوتین یا معرفی برنامههای ترک سیگار، شما را در این مسیر همراهی کند.
دیابت را کنترل کنید
دیابت نوع ۲ یکی از مهمترین عوامل خطر ابتلا به کبد چرب است. همچنین افرادی که کبد چرب دارند، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار میگیرند.
در افراد مبتلا به دیابت، احتمال پیشرفت کبد چرب به نوع شدیدتر آن، یعنی MASH، بیشتر است؛ وضعیتی که با التهاب و آسیب بیشتر کبد همراه است.
اگر دیابت دارید، داروهای خود را طبق دستور پزشک مصرف کنید و قند خونتان را بهطور منظم کنترل کنید. اگر دیابت ندارید، انجام آزمایشهای دورهای میتواند به تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
کلسترول و فشار خون را کنترل کنید
افراد مبتلا به کبد چرب بیشتر در معرض فشار خون بالا و بیماریهای قلبی هستند. فشار خون بالا، بهویژه اگر با دیابت یا کلسترول بالا همراه باشد، میتواند روند آسیب به کبد را سرعت ببخشد.
برای کنترل این عوامل خطر:
- رژیم غذایی سالم و سرشار از سبزیجات، میوهها و غلات کامل داشته باشید.
- بهطور منظم ورزش کنید.
- داروهای تجویزشده برای کنترل فشار خون و کلسترول را بهموقع مصرف کنید.
داروهای کاهنده کلسترول، مانند استاتینها، برای بیشتر افراد مبتلا به کبد چرب بیخطر هستند و علاوه بر کاهش کلسترول، خطر بیماریهای قلبی را نیز کم میکنند.
نتیجه گیری
کبد چرب بیماری بیسر و صدایی است که اگر به آن بیتوجهی شود، میتواند به مراحل خطرناک و حتی مرگبار برسد. درمان خانگی کبد چرب با اصلاح تغذیه، مصرف کمتر چربی و قند تا حدی به بهبود سلامت دستگاه گوارش و پاکسازی کبد کمک میکند.
منبع: mayoclinic
