خلیج فارس سیاهپوش شد
امکان استفاده از پهپاد و غیره هم برای شناسایی لکههای نفتی به دلیل شرایط جنگی وجود ندارد
گروه محیط زیست| اندک تجهیزات باقی مانده از حملات دشمن به ایران، با وجود مخاطرات ناشی از حملات پهپادی آمریکا، روی آبهای خلیج فارس که حالا رنگ سیاه به خود گرفته، سخت مشغول کارند. این شناورها تلاش میکنند که لکههای نفتی را مهار کنند. تصاویر رسیده از جنوب و اظهارات جامعه محلی نشان میدهد که عملیات کنترل آلودگی بسیار کند پیش میرود؛ حتی گروهی استفاده از پدهای نفتی را برای کنترل آلودگی ایجاد شده ناکارآمد توصیف میکنند.
مسئولان میگویند که حمله آمریکا به تجهیزات غیرنظامی سازمان بنادر که متولی کنترل آلایندههای نفتی است، برخلاف تمام قوانین بینالمللی، سرعت عملیات را کاهش داده و آنها را مجبور به اولویتبندی کرده است. فومهای کنترل کننده آلودگی در اطراف آب شیرینکن بندرعباس، نزدیک سواحل شیب دراز و قفسهای پرورش ماهی به کار گرفته شدهاند و راهکارهای دیگر، برای سرعت بخشیدن به جمعآوری نفت هم بررسی خواهد شد. امواج دریا در سواحل قشم بوی نفت میدهد. با هر موج، مقدار زیادی نفت خام به سمت ساحل رانده میشود و تصاویر ارسال شده از جنوب نشان میدهد که زیر تاج درختان حرا و بذرهای امسال این درختان ارزشمند، پوشیده از نفت خام شدهاند.
آثار تجاوز به ایران حالا واضحتر از گذشته در خلیج فارس خود را نشان میدهد. هنوز منشا مشخصی برای آلودگی منتشر شده در سواحل قشم، از سوی مسئولان اعلام نشده است. فقط کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه، در شبکه اجتماعی ایکس طی چند خط مینویسد که «آلودگی نفتی سواحل جزیره قشم، ناشی از آثار تجاوز نظامی خارجی در منطقه است.
این قبیل خسارات وارده بر محیط زیست سواحل ایرانی خلیج فارس، ضرورت تعریف و اعمال سازوکار مدیریت تنگه هرمز توسط ایران بهعنوان کشور ساحلی را بیش از پیش، برجسته میکند». چند خطی که او نوشته، نمیتواند زنجیره شکل گرفته از مرگ و نیستی، برای موجودات زنده خلیج فارس را به درستی توصیف کند.
3.2 هکتار ساحل، آلوده به نفت
احمدرضا لاهیجانزاده معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست هم بر اساس برآوردهای اولیه از آلودگی 3.2 هکتار از سواحل و 9 هکتار از آبهای ساحلی جزیره قشم به نفت خبر میدهد. سواحل سوزا، شیبدراز، نقاشه، محدوده جنگلهای حرا و بخشهایی از جزیره هنگام از مناطق آلوده اعلام شدهاند.
این مقام مسئول در توصیف منشا آلودگی صرفا از واژه «آلودگی دریایی» استفاده میکند و جریانهای دریایی و بادهای موسمی را در انتقال آن به سمت سواحل، موثر اعلام میکند. بهگفته لاهیجانزاده، عملیات پاکسازی سواحل ادامه دارد اما منابع محلی میگویند که سرعت آن کافی نیست. پدهای جمعآوری نفت آنقدر کوچک هستند که پاسخگوی حجم بالای آلودگی نیستند.
برخی کارشناسانی که دل در گرو ایران دارند هم توصیه میکنند؛ به جای استفاده از این پدها بهتر است از روشهایی که قبل از انقلاب توسط ایرانیان در ابوظبی تست شده، استفاده شود. آنها میگویند که یک دایک در کنار دریا احداث شود و نفت روی آب از طریق پمپاژ در این دایک جمعآوری شود تا در شرایط آرامش، برای نحوه استفاده از آن تصمیمگیری شود. در طی این مدت هم باید مراقبت شود که دایک آتش نگیرد. با وجود چنین پیشنهاداتی، چرا عملیات کنترل آلایندگی نفتی از سرعت کافی برخوردار نیست و آیا منشا آلایندگی مشخص شده است؟
احتمال نشت نفت از نفتکشهای مغروق
امید صدیقی، مدیرکل آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیطزیست در گفتوگو با هفت صبح درباره منشا آلودگی توضیح میدهد که سوالات زیادی در این رابطه از سوی رسانهها مطرح شده و برای دریافت پاسخ، رایزینیهایی نیز با سازمان بنادر بهعنوان مرجع اعلام کننده منشا آلودگی و کنترل آن در دریا انجام شده است؛ اما هنوز منشا اصلی مشخص نیست. قطعا این آلودگی مرتبط با تاسیسات نفتی نبوده و احتمال دارد که از کشتیهای غرق شده یا کشتیهایی که هدف قرار گرفتهاند، نفت خام به دریا منتقل شده باشد.
مدیرکل آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیطزیست به تشریح عملیات کنترل آلودگی نفتی در دریا میپردازد. به گفته او، معمولا بعد از ایجاد آلودگی در اکوسیستمهای آبی، ابتدا با تصاویر ماهوارهای و پهپاد (طی قراردادی که سازمان بنادر با نیروهای مسلح دارد) محل لکه نفتی شناسایی میشود. سپس این لکه با بوم محصور میشود تا در دریا گسترش نیافته و به سمت ساحل نیاید.
در ادامه بسته به حجم و غلظت نفت روی آب، برای آن تصمیمگیری میشود. خیلی مواقع اگر حجم نفت روی سطح آب زیاد باشد از اسکینر استفاده میشود و نفت را داخل تانکرهای موجود در شناورها پمپاژ میکنند؛ در غیر این صورت با استفاده از مواد پخش کننده، آلودگی را در ستون آب و کل دریا پخش میکنند تا لکه محو شود.
احتمال حمله به شناورها
اما مشکل از جایی شروع میشود که دشمن به هیچ یک از قوانین بینالمللی از جمله قوانین سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) پایبند نیست. صدیقی میگوید که در جریان حملات دشمن به خاک ایران، نه تنها بسیاری از تجهیزات صلح آمیز سازمان بنادر یعنی شناورهای امدادی و شناورهای نجات، با نقض قوانین بینالمللی هدف حمله قرار گرفتهاند، بلکه امکان استفاده از پهپاد و غیره هم برای شناسایی لکههای نفتی به دلیل شرایط جنگی وجود ندارد.
ضمن آنکه همین اندک تجهیزات باقی مانده هم در معرض حملات پهپادی دشمن قرار دارند و جان پرسنل آنها در جریان کنترل لکههای نفتی، در معرض خطر جدی قرار دارد. مدیرکل آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیطزیست تاکید میکند که هیچ تعللی برای کنترل آلودگی در کار نیست و حتی در شرایطی که دریا مواج بوده و انجام عملیات برای اندک شناورهای باقیمانده سازمان بنادر بسیار دشوار بوده است، روز پنجشنبه این سازمان یک یدک کش را در خلیج فارس برای استفاده از مواد پخش کننده مستقر میکند.
در مجاورت آب شیرینکن بندرعباس با هدف جلوگیری از پیشروی نفت، بوم نصب میشود. از بوم برای جلوگیری از ورود خسارت به قفسهای پرورش ماهی هم استفاده میشود و این تجهیزات، با توجه به حساسیت منطقه شیبدراز در مجاورت ساحل مستقر میشود. پاکسازی سواحل هم به صورت دستی در حال پیگیری است. مثلا در سواحل نقاشه که جزو مناطق حفاظت شده سازمان محیط زیست نیست و 60 تا 70 نهال دست کاشت حرا دارد، آلودگی به کمک جوامع محلی، محیط زیست و سازمان بنادر به صورت دستی در حال جمعآوری است.
همه روشهای ممکن را بررسی میکنیم
صدیقی در واکنش به انتقادات مطرح شده درباره استفاده از پد جاذب توضیح میدهد که این پدها در دریا به حال خود رها نمیشوند بلکه جمعآوری شده و به صورت اصولی احیا میشوند. به گفته او، بر اساس اعلام سازمان بنادر، پرسنل این مجموعه 20 سالی هست که با آلودگی نفتی در بندر شهید رجایی و هرمزگان مقابله میکنند و در این رابطه صاحب تجربه هستند؛ با این وجود، درباره ایجاد دایک بهعنوان یک روش جایگزین هم رایزنی لازم انجام میشود تا اگر امکانش باشد، از این روش برای کنترل آلودگی نفتی سواحل استفاده شود.
تا زمان مهار کامل لکههای نفتی، خطر برای اکوسیستمهای حساس خلیج فارس همچنان پابرجاست. هر ساعت تاخیر میتواند دامنه خسارت به سواحل، حراها و آبزیان را گستردهتر کند اما عدم پایبندی آمریکا به قوانین بینالمللی، کار کنترل آلودگی را برای ایران سختتر میکند.
