سرخدارهای هزارساله ‌را نجات دهید

هفت صبح| 15 تا 20 سال طول می‌کشد تا فقط یک سانتیمتر به قطر اندک سرخدارهای باقیمانده در جنگل‌های شمال ایران اضافه شود؛ اما منابع محلی می‌گویند که این گونه ارزشمند، به راحتی توسط قاچاقچیان در گلستان تاراج می‌شود تا راهی کارگاه‌های تولید قلیان شود.

به گفته منابع مطلع، درختان قطع شده در جعفرآباد گلستان که دومین ذخیره‌گاه مهم سرخدار به شمار می‌رود، قطری بیش از 60 سانتیمتر دارند و این یعنی تلاش 900 تا 1200 سال طبیعت، در نبود نظارت درست، به راحتی به اره قاچاقچیان سپرده می‌شود. طی 6 ماهه ابتدای امسال، دست کم 20 سرخدار به صورت غیرمجاز در این منطقه قطع شده و کشفیات اداره منابع طبیعی گلستان هم صرفا به مرحله حمل این گونه خلاصه می‌شود.

اگرچه منابع مطلع معتقدند که مقابله با قاچاق سرخدار چندان دشوار نیست اما به نظر می‌رسد عزمی جدی برای کنترل این پدیده در منطقه وجود ندارد. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی هم درباره اتفاقات اخیر می‌گوید که عدم تناسب مجازات و بازدارنده نبودن آن، سبب تکرار این جرم در جنگل‌های گلستان شده است.

سرخدار که یکی از گونه‌های سوزنی برگ بومی ایران است، این روزها در سایه بی‌عملی اداره کل منابع طبیعی استان گلستان در معرض تاراج قرار دارد. این گونه اگرچه در گستره‌ای از جنگل‌های هیرکانی از گیلان تا گلستان و حتی بخش‌هایی از ارسباران پراکنده است، اما توده‌های متراکم و خالص آن بسیار محدودند و آمار ملی دقیقی از سهم آن در پوشش جنگلی کشور وجود ندارد. 

حمله قاچاقچیان به دومین ذخیره‌گاه مهم گلستان

استان گلستان یکی از آن استان‌هایی است که در چندین نقطه ذخیره‌گاه سرخدار دارد. سیاه رودبار مهمترین ذخیره‌گاه این استان بوده و جعفرآباد دومین ذخیره‌گاه سرخدار در سطح استان به شمار می‌رود. متاسفانه منابع مطلع خبر می‌دهند که قاچاقچیان در جعفرآباد، اقدام به قطع 20 اصله درخت سرخدار کرده‌اند که قطر آنها حدود 60 سانتیمتر بوده است.

از آنجا که بر اساس برآوردها و مطالعات انجام شده، بین 15 تا 20 سال طول می‌کشد که یک سانتیمتر قطر درخت سرخدار افزایش پیدا کند، آنچه تاراج شده، حاصل 900 تا 1200 سال تلاش طبیعت بوده است. شگرد قاچاقچیان برای حذف درختان سرخدار آن است که این درختان را قطع کرده و تنه را در جنگل رها می‌کنند. یک ماه بعد که آب‌ها از آسیاب افتاد، به جنگل باز می‌گردند و درختان قطع شده را تبدیل به قطعات کوچکتر می‌کنند و با قاطر از جنگل خارج می‌کنند.

به گفته این منابع، تردد در مناطق استقرار سرخدار بسیار دشوار بوده و کمتر کسی در این مناطق رفت و آمد می‌کند. به همین خاطر گاهی قاچاقچیان درختان سرخدار را از ارتفاعات به سمت جاده هل می‌دهند تا در کنار جاده آنها را به قطعات کوچکتر تبدیل کرده و از محل خارج کنند. از آنجا که افراد در محل‌های استقرار سرخدار تردد نمی‌کنند، مواردی که توسط مخبر گزارش می‌شود، صرفا مربوط به حضور غریبه‌هایی می‌شود که به قلمرو قاچاقچیان راه یافته‌اند.

تعبیه یک کانکس تنها اقدام حفاظتی!

این منابع می‌گویند که تنها اقدام حفاظتی منابع طبیعی، تعبیه یک کانکس با حضور یک نیروی حفاظتی در انتهای روستای جعفرآباد به سمت جنگل است که بدون کنترل خاصی به همه اجازه تردد می‌دهد؛ مگر اینکه گزارشی از قطع درخت دریافت کرده باشند. در آن صورت شاید کمی نظارت‌ها تشدید شود.

آنها می‌گویند که قاچاقچیان، درختان سرخدار قطع شده را آتش می‌زنند تا تشخیص زمان قطع برای کارشناسان دشوار شود. متخلفان نه تنها به درختان سرخدار رحم نمی‌کنند، بلکه گیاه چلم که در ذخیره‌گاه‌های سرخدار فراوان است را به راحتی با قاطر به خارج از جنگل حمل می‌کنند و شاید همین چلم‌ها هم پوششی برای خروج چوب سرخدار از جنگل باشد.

تصاویر ارسال شده از منطقه نشان می‌دهد که قاچاقچیان چوب، درختانی که چند سال قبل قطع شده را در داخل جنگل تبدیل به الوار می‌کنند تا این الوارها را به کارگاه‌های تولید قلیان ارسال کنند. در این کارگاه‌ها، هر سانتیمتر چوب سرخدار بین 15 تا 20 هزار تومان خرید و فروش می‌شود. گاهی چوب سرخدار به جای قلیان تبدیل به زیورآلات هم می‌شود.

 کشف تخلف محدود به زمان حمل

منابع محلی می‌گویند که تنها اقدام اداره منابع طبیعی گلستان به تنظیم صورتجلسه تخلف بدون هیچ اقدام حفاظتی خاصی محدود می‌شود. اگر کسی بازداشت شده، صرفا مربوط به تخلف در زمان حمل است در حالی که مسئولان استان باید پاسخ دهند که آخرین پرونده تنظیمی تخلف از ابتدای سال تاکنون، مربوط به چه زمانی است؟ رئیس اداره گرگان باید پاسخ دهد که برای چند نفر بابت قطع درخت پرونده تخلف تشکیل داده است وآیا این پرونده قطع، قضایی شده است؟ آنها معتقدند که صرف تنظیم صورتجلسه تخلف، دلیل بر محکومیت افراد نمی‌شود.

شناسایی متخلفان دشوار نیست

منابع محلی بر این باورند که تخلفات توسط بومیان منطقه انجام می‌شود و به راحتی این افراد قابل شناسایی هستند. ضمن آنکه با توجه به حساسیت ذخیره‌گاه‌های سرخدار، به راحتی می‌توان منطقه را کنترل کرد؛ زیرا صرفا یک ورودی به ذخیره‌گاه این گونه ارزشمند، در روستای جعفرآباد وجود دارد. 

با توجه به حساسیت ذخیره‌گاه‌های سرخدار، شواهد نشان می‌دهد که متاسفانه هیچ حفاظت خاصی از این مناطق وجود ندارد و چه بسا حفاظت از سرخدارها نسبت به مناطق دیگر کمتر هم باشد. قیمت بالای چوب سرخدار و نبود حفاظت موثر توسط منابع طبیعی، باعث طمع قاچاقچیان می‌شود و متاسفانه زمینه تاراج این درختان را فراهم می‌کند.

 اعزام بازرس ویژه رئیس سازمان منابع طبیعی به گلستان

گویا تخلفات پرتکرار در رابطه با سرخدار، به گوش مسئولان منابع طبیعی هم رسیده است؛ زیرا کامران پورمقدم معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی در رابطه با اقدامات این سازمان برای حفاظت از ذخیره‌گاه‌های سرخدار گلستان به هفت صبح می‌گوید: بازرس ویژه ریاست سازمان برای بررسی موضوع به منطقه رفته است.

به گفته او، ظاهرا فردی که اقدام به قطع درختان سرخدار می‌کرده، چند بار گذشته هم دستگیر شده و پرونده به قوه قضائیه ارسال شده است اما مجازات این فرد متناسب و بازدارنده نبوده است. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی خبر می‌دهد که تعدادی کارگاه که از چوب‌های قاچاق استفاده می‌کردند، در استان گلستان کشف و افراد تحت تعقیب قضایی قرار گرفته‌اند.

آنچه در گلستان در سایه عدم تخصص مدیران استانی می‌گذرد، تاراج سرمایه‌ای است که بازگشت آن به قرن‌ها زمان نیاز دارد اما به دلایل نامعلوم، عزمی جدی برای ایجاد تغییر در ساختار مدیریتی منابع طبیعی استان گلستان وجود ندارد.