تربیت و خانواده | چگونه بدون تنبیه و فریاد رفتار های بد کودک را اصلاح کنیم؟
تربیت کودک بدون فریاد و تنبیه به معنای بی قاعده گذاشتن کودک نیست؛ بلکه والدین می توانند با تعیین قوانین روشن، گفت و گوی آرام، توجه به احساسات کودک و تشویق رفتارهای مثبت، همکاری او را بیشتر کنند. در این مطلب با راهکارهایی آشنا می شویم که به والدین کمک می کند بدون دعوا و تنبیه، رفتارهای نامناسب کودک را اصلاح کنند و رابطه بهتری با او داشته باشند.
به گزارش هفت صبح، تربیت کودک یکی از مهم ترین دغدغه های والدین است و بسیاری از پدر و مادرها گاهی در برابر لجبازی، گریه یا رفتارهای دشوار فرزندشان کنترل خود را از دست می دهند. اما فریاد زدن و تنبیه کردن همیشه باعث اصلاح رفتار کودک نمی شود و حتی ممکن است فاصله عاطفی میان والد و فرزند را بیشتر کند.
تربیت بدون فریاد به معنای کنار گذاشتن قانون و نظم نیست؛ بلکه یعنی والد بتواند در کنار حفظ اقتدار، با کودک با احترام و آرامش رفتار کند و به او یاد بدهد چگونه رفتار درست را انتخاب کند. در ادامه با چند روش کاربردی برای همراه کردن کودک بدون دعوا و تنبیه آشنا می شویم.
قبل از تربیت کودک، شیوه ارتباط خود را تغییر دهید
رفتار والدین اولین الگویی است که کودک از آن یاد می گیرد. اگر پدر یا مادر برای حل هر مشکلی از صدای بلند، تهدید یا سرزنش استفاده کند، کودک نیز ممکن است همین شیوه را برای بیان خشم و خواسته های خود یاد بگیرد.
هم سطح کودک شوید و ارتباط چشمی برقرار کنید
وقتی می خواهید درباره رفتار کودک با او صحبت کنید، بهتر است به جای صحبت کردن از فاصله یا از بالا، در سطح چشم او قرار بگیرید. زانو زدن یا نشستن در کنار کودک باعث می شود گفت و گو حالت دستوری و تهدید آمیز کمتری داشته باشد.
ارتباط چشمی مناسب به کودک این پیام را منتقل می کند که حرف هایش شنیده می شود و احساساتش برای والد اهمیت دارد. همین احساس امنیت می تواند زمینه همکاری بیشتر کودک را فراهم کند.
قبل از واکنش، چند ثانیه مکث کنید
گاهی یک رفتار ساده کودک باعث می شود والد بلافاصله عصبانی شود. در چنین شرایطی چند ثانیه مکث کردن، نفس عمیق کشیدن و بعد صحبت کردن می تواند مانع شکل گرفتن یک دعوای غیر ضروری شود.
قرار نیست والدین همیشه کاملا آرام باشند. مهم این است که پیش از واکنش، فرصت کوتاهی برای کنترل هیجان خود ایجاد کنند.
به جای «نکن»، رفتار درست را به کودک نشان دهید
یکی از تغییرات ساده اما مهم در ارتباط با کودک، تغییر نوع جمله هایی است که والدین استفاده می کنند. وقتی دائما می گوییم «ندو»، «داد نزن» یا «وسایلت را پخش نکن»، کودک بیشتر با رفتار ممنوع شده روبرو می شود تا رفتاری که باید انجام دهد.
جمله منفی را به جمله مثبت تبدیل کنید
به جای «ندو»، می توان گفت «آرام راه برو».
به جای «داد نزن»، می توان گفت «با صدای آرام صحبت کن».
به جای «وسایلت را پخش نکن»، می توان گفت «اسباب بازی ها را داخل سبد بگذار».
این تغییر کوچک باعث می شود کودک دقیقا بداند والد از او چه رفتاری می خواهد و فقط با فهرستی از ممنوعیت ها روبرو نباشد.
قوانین خانه را از قبل مشخص کنید
کودکی که هر روز با یک قانون متفاوت روبرو می شود، ممکن است نداند چه رفتاری درست و چه رفتاری نادرست است. اگر کاری امروز مجاز باشد و فردا به خاطر همان کار کودک تنبیه شود، طبیعی است که دچار سردرگمی شود.
قانون باید ساده و قابل فهم باشد
قوانین خانه بهتر است متناسب با سن کودک، کوتاه و مشخص باشند. همچنین پدر و مادر باید تا حد امکان درباره اجرای قوانین با یکدیگر هماهنگ باشند.
برای مثال اگر قرار است زمان مشخصی برای بازی با موبایل وجود داشته باشد، بهتر است این قانون از قبل برای کودک توضیح داده شود و هر روز بر اساس شرایط تغییر نکند.
قانون را با فریاد اجرا نکنید
وجود قانون به این معنا نیست که والد باید برای اجرای آن صدایش را بلند کند. وقتی کودک قانون را می داند، می توان با لحنی آرام اما قاطع آن را یادآوری کرد.
هدف این است که کودک به مرور بفهمد قوانین برای ایجاد نظم و امنیت هستند، نه اینکه وسیله ای برای ترساندن یا کنترل او باشند.
به کودک حق انتخاب محدود بدهید
کودکان دوست دارند احساس کنند در بعضی تصمیم ها نقش دارند. اگر والدین برای تمام جزئیات زندگی کودک دستور صادر کنند، احتمال مقاومت و لجبازی بیشتر می شود.
انتخاب های کوچک، همکاری را بیشتر می کنند
لازم نیست کودک در همه چیز تصمیم بگیرد. والد می تواند دو یا سه انتخاب قابل قبول را در اختیار او قرار دهد.
برای مثال می توان پرسید: «اول لباس خوابت را می پوشی یا اول مسواک می زنی؟»
در این حالت هر دو گزینه مورد قبول والد هستند، اما کودک احساس می کند نظرش اهمیت دارد. همین احساس استقلال می تواند بسیاری از کشمکش های روزمره را کاهش دهد.
قبل از اصلاح رفتار، احساس کودک را بشناسید
گاهی پشت گریه، پرخاشگری یا لجبازی کودک، یک احساس بیان نشده وجود دارد. کودک ممکن است خسته، ناراحت، ترسیده یا ناامید باشد، اما هنوز نتواند دلیل احساس خود را به درستی توضیح دهد.
احساس کودک را تایید کنید، نه رفتار اشتباه را
پذیرفتن احساس کودک به این معنا نیست که هر رفتاری را درست بدانیم. می توان به کودک گفت «می فهمم عصبانی هستی»، اما همزمان توضیح داد که «زدن دیگران قابل قبول نیست».
این روش به کودک کمک می کند بفهمد احساساتش طبیعی هستند، اما برای بیان آنها باید از روش های مناسب استفاده کند.
زمان ویژه ای را به فرزندتان اختصاص دهید
گاهی اوقات رفتارهای نامناسب کودک فقط تلاشی برای جلب توجه والدین است. اگر کودک احساس کند زمانی که آرام است کمتر دیده می شود، اما هنگام گریه، لجبازی یا شیطنت توجه بیشتری دریافت می کند، ممکن است این رفتارها را تکرار کند.
روزی چند دقیقه فقط برای کودک باشید
لازم نیست برای وقت گذراندن با کودک برنامه پیچیده ای داشته باشید. روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان مشخصی را به بازی یا گفت و گو با او اختصاص دهید. در این مدت تلفن همراه و تلویزیون را کنار بگذارید و اجازه دهید کودک فعالیت مورد علاقه اش را انتخاب کند.
این زمان کوتاه می تواند احساس امنیت و توجه را در کودک تقویت کند و نیاز او به جلب توجه از طریق رفتارهای نامناسب را کاهش دهد.
با لحن آرام اما قاطع صحبت کنید
آرام صحبت کردن به معنای این نیست که والدین در برابر رفتار اشتباه کودک کوتاه بیایند. کودک همچنان به قانون و مرز مشخص نیاز دارد، اما این مرزها را می توان بدون فریاد و تهدید تعیین کرد.
وقتی والد با صدای بلند صحبت می کند، ممکن است کودک بیشتر از محتوای حرف، متوجه عصبانیت و شدت صدا شود. در مقابل، لحن آرام و قاطع کمک می کند پیام اصلی واضح تر منتقل شود.
وقتی عصبانی هستید، کمی فاصله بگیرید
اگر احساس می کنید کنترل خشم برایتان دشوار شده است، قبل از ادامه گفت و گو چند لحظه مکث کنید. نفس عمیق بکشید و بعد با کودک صحبت کنید.
این مکث کوتاه می تواند مانع از گفتن جمله هایی شود که بعدا از بیان آنها پشیمان شوید. والدین نیز مانند کودکان احساسات مختلفی دارند و یادگیری مدیریت خشم برای آنها هم اهمیت دارد.
تنبیه را با پیامد منطقی جایگزین کنید
تربیت بدون تنبیه به این معنا نیست که کودک نباید نتیجه رفتار خود را ببیند. کودک باید به تدریج ارتباط میان رفتار و پیامد آن را یاد بگیرد.
برای مثال، اگر کودک اسباب بازی هایش را عمدا در اتاق پخش کرده است، می توان از او خواست قبل از شروع فعالیت بعدی آنها را جمع کند. در این روش کودک تحقیر یا تهدید نمی شود، بلکه مسئولیت رفتار خود را می پذیرد.
تهدید کردن، جای آموزش را نمی گیرد
جمله هایی مانند «اگر این کار را بکنی تنبیهت می کنم» ممکن است برای مدتی کودک را متوقف کند، اما لزوما به او یاد نمی دهد چرا آن رفتار اشتباه بوده است.
هدف اصلی تربیت این است که کودک به مرور بتواند بدون حضور دائمی والدین نیز رفتار مناسب را انتخاب کند.
کودک را با دیگران مقایسه نکنید
یکی از اشتباهات رایج در تربیت کودک، مقایسه کردن او با خواهر، برادر، همکلاسی یا دوستانش است. جمله هایی مانند «ببین دوستت چقدر خوب رفتار می کند» ممکن است به جای ایجاد انگیزه، احساس ناکافی بودن و ناراحتی را در کودک تقویت کند.
بهتر است والدین رفتار مشخص کودک را مورد توجه قرار دهند و درباره همان رفتار صحبت کنند. برای مثال به جای مقایسه کردن، می توان گفت «امروز وسایلت را بدون اینکه ازت بخواهم جمع کردی، این کار خیلی خوب بود».
رفتار خوب را ببینید و تشویق کنید
والدین معمولا زمانی که کودک رفتار اشتباهی انجام می دهد سریع واکنش نشان می دهند، اما گاهی رفتارهای مثبت او را نادیده می گیرند.
تشویق باید مشخص باشد
به جای یک «آفرین» ساده، بهتر است دقیقا بگویید چه رفتاری را دوست داشته اید. برای مثال «دیدم وقتی خواهرت صحبت می کرد صبر کردی تا حرفش تمام شود، این کار خیلی خوبی بود».
این نوع توجه به کودک نشان می دهد کدام رفتارها مورد تایید والدین هستند و می تواند احتمال تکرار آنها را افزایش دهد.
به کودک احترام بگذارید، اما مرزها را حفظ کنید
احترام گذاشتن به کودک به معنای حذف قوانین یا اجازه دادن برای انجام هر کاری نیست. والد می تواند همزمان با حفظ اقتدار، با فرزند خود محترمانه صحبت کند.
کودک باید بداند که احساسات و نظرش ارزشمند است، اما بعضی رفتارها همچنان قابل قبول نیستند. همین ترکیب احترام و قاطعیت به ایجاد رابطه ای سالم میان والد و فرزند کمک می کند.
والدین هم باید از خودشان مراقبت کنند
هیچ پدر و مادری همیشه آرام و صبور نیست. خستگی، فشار کاری، مشکلات روزمره و کمبود استراحت می تواند تحمل والدین را کاهش دهد و باعث شود آنها سریع تر عصبانی شوند.
خستگی والد را نادیده نگیرید
گاهی برای اینکه والد بتواند رفتار بهتری با کودک داشته باشد، لازم است ابتدا کمی از فشارهای خودش کم کند. تقسیم مسئولیت های خانه، استراحت کافی و داشتن زمانی کوتاه برای آرام شدن می تواند در کیفیت رابطه با کودک تاثیر داشته باشد.
