چاق‌ها مواظب داروهای لاغری باشند

هفت صبح | در دنیایی که ماشینی‌شدن زندگی، کاهش فعالیت بدنی و دسترسی همیشگی به غذاهای پرکالری، چاقی را به یکی از رایج‌ترین معضلات تبدیل کرده، هر خبری مبنی بر وجود یک «راه حل سریع» برای کاهش وزن، مانند آبی روی آتش است. آمارهای تکان‌دهنده نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورهای جهان ۶۰ تا ۸۰ درصد مردم با اضافه‌وزن یا چاقی دست و پنجه نرم می‌کنند که در تهران، این رقم به ۷۰ تا ۷۵ درصد رسیده است. در چنین فضایی، ورود نسل جدیدی از داروهای کاهش وزن، موجی از امیدواری را به همراه داشته است؛ اما آیا این داروها واقعاً همان معجزه‌ای هستند که تبلیغات فضای مجازی ادعا می‌کنند یا با مصرف آن‌ها، خود را در معرض خطراتی جدی‌تر قرار می‌دهیم؟

از داروهای قدیمی تا انقلاب جدید در درمان چاقی

تا پیش از این، داروهای کاهش وزن بیشتر به دلیل اثربخشی محدود شناخته می‌شدند. فریدون عزیزی، رئیس پژوهشکده علوم غدد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، اشاره می‌کند که داروهای قدیمی معمولاً تنها ۵ درصد و در موارد نادر تا ۱۰ درصد کاهش وزن ایجاد می‌کردند. اما داروهای جدید بازی را تغییر داده‌اند؛ این داروها می‌توانند در برخی افراد باعث کاهش وزن ۱۵ تا ۲۰ درصدی شوند.

جالب است بدانید که بسیاری از این داروها در ابتدا برای درمان دیابت توسعه یافته بودند، اما بعدها مشخص شد که در دوزهای بالاتر، برای افراد غیردیابتی که با چاقی مفرط دست و پنجه نرم می‌کنند نیز مؤثر هستند. از نظر پزشکی، حتی یک کاهش وزن ۱۰درصدی می‌تواند بسیاری از مشکلات مرتبط با چاقی مانند فشار خون را بهبود ببخشد و کاهش ۱۵ تا ۲۰درصدی برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی حیاتی است.

هدفی به نام کاهش چربی است نه کاهش عضله!

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات در روند کاهش وزن، نگاه سطحی به عدد روی ترازو است. مجید ولی‌زاده، رئیس مرکز تحقیقات چاقی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به نکته‌ای بسیار مهم در این زمینه اشاره می‌کند: تفاوت میان «کاهش وزن» و «کاهش چربی». هدف از هر درمانی باید کاهش توده چربی باشد، نه عضله. 

کاهش توده عضلانی، به‌ویژه در سنین بالا، می‌تواند منجر به ضعف شدید، افزایش خطر زمین‌خوردن و عوارض جسمی جدی شود. به همین دلیل، مصرف دارو به تنهایی کافی نیست. برای اینکه وزن از دست رفته، عضله نباشد، فعالیت بدنی مناسب، تمرینات قدرتی و هوازی و دریافت پروتئین کافی باید در کنار درمان دارویی قرار بگیرد. در واقع، دارو تنها یک ابزار است و نه جایگزینی برای سبک زندگی سالم.

تله تبلیغات فضای مجازی 

امروزه فضای مجازی به بازار بزرگی برای فروش داروهای کاهش وزن تبدیل شده است. اما متخصصان هشدار می‌دهند که بین «یافته‌های علمی» و «ادعاهای غیرمعتبر اینستاگرامی» تفاوت زیادی وجود دارد. فرهاد حسین‌پناه، رئیس انجمن علمی متخصصان غدد درون‌ریز ایران، تأکید می‌کند که اثربخشی تنها معیار نیست و «ایمنی» باید اولویت اول باشد.

در همین راستا، محمد هاشمی، دبیر علمی انجمن پیشگیری از چاقی ایران، هشدار می‌دهد که دارو با سایر کالاها تفاوت دارد و هرگز نباید بر اساس تشخیص شخصی مصرف شود. نکته تکان‌دهنده، گسترش عرضه و حتی تزریق این داروها در مکان‌های غیرمتخصصی مانند «آرایشگاه‌ها» و فضای مجازی است. هاشمی تأکید می‌کند که محل عرضه دارو فقط و فقط «داروخانه» است و افراد فاقد صلاحیت نباید به تجویز یا عرضه این داروها بپردازند.

عوارض گوارشی و خطر بازگشت وزن

مصرف این داروها بدون پایش پزشکی، می‌تواند منجر به عوارض شایعی شود. طبق گفته متخصصان، رایج‌ترین عوارض این داروها مربوط به سیستم گوارشی است؛ مواردی مانند تهوع، احساس پری، دل‌پیچه، اسهال و یبوست. البته اشاره شده که یبوست در بسیاری از افراد پس از یک تا دو هفته کاهش می‌یابد، اما باز هم نیاز به نظارت دارد.

اما خطر بزرگ‌تر، نگاه کوتاه‌مدت به این درمان‌هاست. چاقی یک بیماری مزمن و قابل برگشت است. اینطور نیست که با یک دوره دو یا سه ماهه مصرف دارو، برای همیشه از شر چاقی خلاص شویم. قطع خودسرانه دارو بدون نظارت پزشک، به احتمال بسیار زیاد منجر به بازگشت سریع وزن می‌شود. 

هر چاقی، بیمار دارویی نیست

یک باور غلط این است که هر فردی که اضافه‌وزن دارد، باید از این داروهای جدید استفاده کند. مجید ولی‌زاده تأکید می‌کند که همه افراد چاق الزاماً به دارو نیاز ندارند. تجویز این داروها باید به صورت کاملاً شخصی‌سازی شده باشد؛ یعنی پزشک باید بررسی کند که چاقی فرد تا چه حد بر دیابت، فشار خون، کبد چرب، دردهای اسکلتی و وضعیت خواب او تأثیر گذاشته است تا تصمیم بگیرد آیا دارو برای او مفید است یا خیر. در واقع، منافع و مضرات دارو باید برای هر فرد به طور جداگانه سنجیده شود.

دارو ابزار است نه معجزه

متخصصان غدد و چاقی بر این باورند که هرچند داروهای جدید تحول بزرگی ایجاد کرده‌اند، اما هرگز جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند. کاهش مصرف مواد غذایی پرکالری، افزایش فعالیت بدنی و تغذیه مناسب، همچنان ستون‌های اصلی درمان چاقی هستند.باید مراقب بود که داروهای کاهش وزن به محصولی برای «تغییر ظاهری» و مصرف خودسرانه تبدیل نشوند. لاغری سریع و بدون نظارت، شاید در کوتاه‌مدت عدد ترازو را پایین بیاورد، اما سلامت بلندمدت ما را به خطر می‌اندازد. دارو باید آخرین راهکار و تحت نظارت دقیق پزشک باشد، نه اولین انتخاب بر اساس یک تبلیغ در فضای مجازی.