تربیت و خانواده | آیا توجه بیش از حد به کودک ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد؟

به گزارش هفت صبح، وقتی صحبت از تربیت کودک می شود، معمولا همه ما درباره اهمیت محبت، توجه و همراهی والدین می شنویم. اما آیا توجه بیشتر همیشه به معنای تربیت بهتر است؟ واقعیت این است که کودک در کنار محبت و حمایت، به فرصت تجربه کردن، اشتباه کردن و مستقل شدن هم نیاز دارد. توجهی که از حمایت فراتر برود و به کنترل دائمی یا انجام دادن کارهای کودک تبدیل شود، ممکن است به جای افزایش امنیت، وابستگی و اضطراب او را بیشتر کند.

توجه سالم با توجه افراطی چه تفاوتی دارد؟

توجه سالم یعنی والدین نیازهای عاطفی و جسمی کودک را جدی بگیرند، به حرف های او گوش دهند و هنگام نیاز از او حمایت کنند؛ اما در عین حال اجازه دهند متناسب با سنش بعضی کارها را خودش انجام دهد.

در توجه افراطی، والدین ممکن است بیش از اندازه در فعالیت های کودک دخالت کنند، مشکلات او را پیش از اینکه خودش تلاش کند حل کنند یا برای جلوگیری از ناراحتی او، مدام قوانین و محدودیت ها را کنار بگذارند. در چنین شرایطی، کودک کمتر فرصت پیدا می کند با چالش های کوچک زندگی روبه رو شود.

وقتی محبت به دخالت دائمی تبدیل می شود

گاهی والدین از روی علاقه و نگرانی تصور می کنند باید همیشه مراقب فرزندشان باشند. مثلا اگر کودک در انجام کاری مشکل داشته باشد، بلافاصله به کمک او می روند یا اگر ناراحت شود، تلاش می کنند هر طور شده عامل ناراحتی را از بین ببرند.

این رفتار در کوتاه مدت ممکن است کودک را آرام کند، اما اگر همیشه تکرار شود، فرصت یادگیری مهارت های حل مسئله و تحمل ناکامی از او گرفته می شود. کودک باید به تدریج تجربه کند که می تواند بعضی مشکلات را خودش حل کند و حتی اگر گاهی اشتباه کرد، همچنان مورد حمایت والدین قرار دارد.

توجه بیش از حد چه تاثیری بر استقلال کودک دارد؟

یکی از مهم ترین پیامدهای توجه افراطی، کاهش فرصت تجربه استقلال است. کودکی که همیشه والدینش لباسش را انتخاب می کنند، وسایلش را جمع می کنند، مشکلاتش را حل می کنند یا به جای او تصمیم می گیرند، کمتر فرصت پیدا می کند احساس کند از عهده کارهای خودش برمی آید.

استقلال البته به معنای رها کردن کودک نیست. والدین باید متناسب با سن و توانایی فرزند، مسئولیت های کوچکی به او بسپارند و در صورت نیاز راهنمایی اش کنند.

آیا توجه افراطی می تواند اضطراب کودک را بیشتر کند؟

ممکن است. وقتی والدین دائما نگران کودک هستند و او را از هر تجربه دشوار یا اشتباه احتمالی دور می کنند، کودک نیز ممکن است به مرور دنیا را محیطی پرخطر تصور کند.

برای مثال، اگر والدین همیشه پیش از اینکه کودک کاری را امتحان کند درباره خطرات آن هشدار دهند یا هر بار که با مشکلی مواجه می شود فورا دخالت کنند، ممکن است این پیام ناخواسته منتقل شود که «تو به تنهایی از عهده این کار برنمی آیی».

در مقابل، تجربه چالش های کوچک و متناسب با سن می تواند به کودک کمک کند اعتماد بیشتری به توانایی های خودش پیدا کند.

از کجا بفهمیم توجه ما بیش از حد شده است؟

گاهی تشخیص این موضوع برای والدین آسان نیست. چند سوال ساده می تواند کمک کننده باشد:

• آیا معمولا قبل از اینکه کودک تلاش کند، مشکلش را حل می کنیم؟
• آیا به سختی می توانیم به خواسته های او «نه» بگوییم؟
• آیا وقتی کودک ناراحت می شود، فورا شرایط را تغییر می دهیم تا ناراحتی او تمام شود؟
• آیا بیشتر برنامه روزانه خانواده فقط بر اساس خواسته های کودک تنظیم می شود؟
• آیا انجام کارهای متناسب با سن کودک را همچنان خودمان بر عهده داریم؟
• آیا اجازه نمی دهیم کودک پیامدهای طبیعی و بی خطر بعضی انتخاب هایش را تجربه کند؟

اگر چند مورد از این رفتارها به صورت مداوم وجود داشته باشد، شاید بهتر باشد درباره میزان دخالت و حمایت خود بازنگری کنیم.

کودک به محبت نیاز دارد، اما به مرز هم نیاز دارد

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم تعیین قانون و «نه» گفتن با محبت کردن به کودک در تضاد است. در حالی که مرزهای روشن می توانند به کودک احساس امنیت بدهند.

کودک باید بداند که بعضی قوانین قابل مذاکره نیستند؛ زمان خواب، احترام به دیگران، مسئولیت های شخصی و رعایت قوانین خانه از جمله مواردی هستند که می توانند چارچوب مشخصی داشته باشند.

محبت به این معنا نیست که کودک همیشه به خواسته اش برسد. گاهی یکی از سالم ترین شکل های محبت این است که والدین با آرامش یک محدودیت منطقی تعیین کنند و اجازه دهند کودک ناراحتی ناشی از آن را تجربه و مدیریت کند.

چگونه بین توجه و استقلال تعادل ایجاد کنیم؟

برای ایجاد این تعادل، لازم نیست والدین ناگهان همه مسئولیت ها را به کودک بسپارند. بهتر است استقلال به شکل تدریجی و متناسب با سن افزایش پیدا کند.

کودک خردسال می تواند بین دو لباس انتخاب کند، اسباب بازی هایش را جمع کند یا در کارهای ساده خانه مشارکت داشته باشد. با بزرگ تر شدن کودک، می توان مسئولیت های بیشتری به او سپرد و اجازه داد درباره برخی مسائل شخصی تصمیم بگیرد.

در تمام این مراحل، نقش والدین حذف نمی شود؛ بلکه از «انجام دادن کار به جای کودک» به «راهنمایی و حمایت از کودک» تغییر می کند.

کیفیت توجه مهم تر از مقدار آن است

والدین قرار نیست تمام ساعات روز را در اختیار کودک باشند. آنچه اهمیت دارد این است که کودک در زمان هایی که به توجه نیاز دارد، حضور واقعی و باکیفیت والدین را تجربه کند.

گوش دادن به حرف های کودک، بازی کردن با او، پرسیدن درباره احساساتش و نشان دادن علاقه به دنیای ذهنی او می تواند بسیار ارزشمندتر از توجه دائمی و کنترل لحظه به لحظه باشد.

از طرف دیگر، والدین نیز به زمان شخصی، استراحت و ارتباط با یکدیگر نیاز دارند. داشتن این فضاها به کودک یاد می دهد که هر فردی در خانواده نیازها و مرزهای شخصی خودش را دارد.

هدف، کودک مستقل است نه کودک وابسته

در نهایت، هدف از تربیت سالم این نیست که کودک همیشه به والدین نیاز داشته باشد یا برعکس، خیلی زود مجبور شود همه کارهایش را به تنهایی انجام دهد. هدف این است که کودک احساس کند هر زمان به حمایت نیاز داشته باشد، والدینش در کنار او هستند؛ اما در عین حال باور دارد که می تواند بسیاری از مسائل را خودش تجربه و حل کند.

توجه سالم به کودک یعنی به او بگوییم: «دوستت دارم و از تو حمایت می کنم، اما می دانم که خودت هم می توانی یاد بگیری، انتخاب کنی و از عهده بسیاری از کارها بر بیایی.