تربیت و خانواده | چگونه وابستگی کودکان و نوجوانان به موبایل را کاهش دهیم؟
در این مطلب با چند روش ساده و کاربردی برای کاهش وابستگی کودکان و نوجوانان به موبایل آشنا می شویم؛ از اصلاح الگوی رفتاری والدین و تعیین قوانین مشخص برای استفاده از گوشی گرفته تا جایگزین کردن بازی و فعالیت های خانوادگی و ورزشی.
چرا کودکان و نوجوانان به موبایل وابسته می شوند؟
موبایل؛ سرگرمی جذابی که می تواند به عادت تبدیل شود
امروزه موبایل و تبلت به بخش مهمی از زندگی کودکان و نوجوانان تبدیل شده اند. بازی های ویدیویی، شبکه های اجتماعی، ویدئوها و برنامه های مختلف باعث می شوند که کودک بتواند ساعت های زیادی را با گوشی سرگرم باشد. همین جذابیت گاهی باعث می شود کودک به مرور زمان، فعالیت های دیگری را که پیش از این برایش لذت بخش بوده اند کنار بگذارد و بیشتر وقت خود را صرف موبایل کند.
البته استفاده از موبایل به خودی خود اتفاق بدی نیست و این وسیله می تواند برای آموزش، سرگرمی و برقراری ارتباط مورد استفاده قرار بگیرد. مسئله اصلی زمانی ایجاد می شود که استفاده از آن بیش از اندازه باشد و جای فعالیت هایی مانند بازی کردن، ورزش، مطالعه، خواب کافی و ارتباط با خانواده را بگیرد. به همین دلیل هدف والدین نباید حذف کامل موبایل از زندگی کودک باشد؛ بلکه باید به او کمک کنند استفاده متعادل و آگاهانه ای از این وسیله داشته باشد.
وقتی موبایل جای بازی و فعالیت های دیگر را می گیرد
کودکی که عادت کرده بخش زیادی از اوقات فراغتش را با موبایل بگذراند، ممکن است دیگر برای انجام فعالیت های دیگری مانند بازی در فضای باز، ورزش یا حتی صحبت کردن با اعضای خانواده علاقه چندانی نشان ندهد. هرچه این عادت بیشتر تکرار شود، کنار گذاشتن گوشی نیز برای کودک دشوارتر خواهد شد و ممکن است هنگام محدود شدن زمان استفاده، واکنش منفی نشان دهد.
از طرف دیگر، استفاده طولانی مدت از موبایل می تواند برنامه روزانه کودک را نیز تحت تاثیر قرار دهد. خواب نامنظم، کاهش فعالیت بدنی و کم شدن فرصت برای انجام کارهای مختلف از جمله مواردی هستند که در متن های مورد استفاده برای این مطلب به آنها اشاره شده است. بنابراین بهتر است والدین پیش از آنکه وابستگی کودک شدید شود، برای استفاده از وسایل دیجیتال چارچوب مشخصی در نظر بگیرند.
والدین باید قبل از کودک به رفتار خودشان نگاه کنند
یکی از مهم ترین نکات در مدیریت استفاده کودک از موبایل، توجه به رفتار خود والدین است. کودکان فقط به حرف های پدر و مادر توجه نمی کنند؛ بلکه رفتار آنها را نیز مشاهده و از آن الگوبرداری می کنند. اگر والدین دائما در حال چک کردن گوشی، پیام دادن یا تماشای محتوای مختلف باشند، طبیعی است که کودک نیز موبایل را وسیله ای بسیار مهم و جذاب بداند.
به همین دلیل اگر قرار است استفاده از موبایل در خانواده کاهش پیدا کند، بهتر است والدین نیز در این تغییر همراه کودک باشند. برای مثال می توان در زمان غذا خوردن یا هنگام بازی خانوادگی، همه اعضای خانواده گوشی های خود را کنار بگذارند. این کار هم الگوی مناسبی برای کودک ایجاد می کند و هم باعث می شود محدودیت های مربوط به موبایل برای او شکل یک دستور یک طرفه نداشته باشد.
فقط تعداد ساعت ها را نشمارید؛ نوع استفاده را هم بشناسید
مدیریت موبایل تنها به این معنی نیست که والدین دائما مراقب باشند کودک چند ساعت با گوشی کار کرده است. بهتر است آنها بدانند کودک دقیقا از موبایل برای چه کاری استفاده می کند. تماشای یک محتوای آموزشی، انجام یک بازی، استفاده از شبکه های اجتماعی یا تماشای ویدئوهای مختلف، همگی تجربه های متفاوتی هستند و نمی توان آنها را کاملا یکسان در نظر گرفت.
به همین دلیل بهتر است والدین به سه موضوع توجه داشته باشند؛ کودک، محتوا و فضا. یعنی ابتدا کودک و ویژگی های او را بشناسند، سپس بدانند با موبایل چه محتوایی دریافت می کند و در نهایت بررسی کنند که در چه زمان ها و شرایطی بیشتر به سراغ گوشی می رود. شناخت این موارد می تواند به خانواده کمک کند به جای برخوردهای ناگهانی و سختگیرانه، برنامه ای متناسب با شرایط کودک ایجاد کند.
وابستگی به موبایل را با دعوا و اجبار بیشتر نکنید
وقتی کودک ساعت های زیادی با موبایل سرگرم شده است، گرفتن ناگهانی گوشی و گفتن «دیگر حق نداری از موبایل استفاده کنی» معمولا راه حل مناسبی نیست. چنین برخوردی ممکن است باعث مقاومت بیشتر کودک شود و او را نسبت به قوانین خانواده واکنش پذیر کند.
بهتر است والدین به جای غر زدن و تکرار مداوم ممنوعیت ها، با کودک درباره زمان استفاده از موبایل صحبت کنند و او را در تعیین قوانین مشارکت دهند. وقتی کودک بداند چرا قرار است زمان استفاده از گوشی محدود شود و در کنار آن سرگرمی های دیگری نیز داشته باشد، پذیرش این تغییر برایش آسان تر خواهد بود.
چطور وابستگی کودکان و نوجوانان به موبایل را کاهش دهیم؟
برای استفاده از موبایل یک برنامه مشخص داشته باشید
یکی از راه های موثر برای کاهش وابستگی کودک به موبایل، تعیین زمان مشخص برای استفاده از آن است. بهتر است این برنامه به صورت ناگهانی و یک طرفه از سوی والدین تعیین نشود. می توانید با کودک صحبت کنید و از او بپرسید بیشتر برای چه کارهایی از موبایل استفاده می کند و چه زمان هایی را برای استفاده از آن مناسب می داند. سپس با توجه به شرایط خانواده، یک برنامه قابل اجرا تنظیم کنید.
برای مثال می توان زمان هایی مانند هنگام غذا خوردن، پیش از خواب، زمان انجام تکالیف یا هنگام بازی خانوادگی را به عنوان زمان های بدون موبایل مشخص کرد. نکته مهم این است که قانونی که تعیین می شود، برای والدین نیز تا حد امکان اجرا شود. اگر کودک ببیند پدر و مادر هم در این زمان ها گوشی خود را کنار می گذارند، راحت تر با قانون کنار می آید.
موبایل را وسیله پاداش و تنبیه نکنید
گاهی والدین برای اینکه کودک کاری را انجام دهد، به او وعده استفاده بیشتر از موبایل می دهند و در مقابل، برای تنبیه نیز گوشی را از او می گیرند. این روش شاید در کوتاه مدت نتیجه بدهد، اما می تواند ارزش و جذابیت موبایل را برای کودک بیشتر کند و باعث شود گوشی در ذهن او به یک جایزه بسیار مهم تبدیل شود.
بهتر است موبایل بخشی از برنامه روزانه کودک باشد، نه چیزی که برای به دست آوردنش مجبور باشد کار خاصی انجام دهد یا برای از دست ندادنش نگران باشد. هدف اصلی این است که کودک به مرور یاد بگیرد موبایل تنها یکی از سرگرمی های اوست و نباید تمام وقت آزادش را به خود اختصاص دهد.
سرگرمی های مورد علاقه کودک را پیدا کنید
وقتی موبایل از برنامه کودک کم می شود، باید چیزی جای آن را بگیرد. اگر کودک هیچ فعالیت جذاب دیگری نداشته باشد، طبیعی است که دوباره به سمت گوشی برگردد. به همین دلیل والدین بهتر است به کودک فرصت دهند سرگرمی های مختلف را امتحان کند و علاقه واقعی خود را پیدا کند.
ورزش، دوچرخه سواری، شنا، نقاشی، کاردستی، بازی های فکری، کتاب خواندن و بازی در فضای باز می توانند گزینه های مناسبی باشند. قرار نیست همه کودکان به یک فعالیت علاقه داشته باشند؛ ممکن است یک کودک از فوتبال لذت ببرد و کودک دیگری به نقاشی یا ساخت کاردستی علاقه بیشتری داشته باشد. مهم این است که والدین فرصت تجربه کردن فعالیت های مختلف را برای او فراهم کنند.
خودتان هم در سرگرمی کودک همراهش شوید
گاهی والدین از کودک می خواهند موبایل را کنار بگذارد، اما خودشان همچنان مشغول گوشی هستند. در چنین شرایطی طبیعی است که کودک احساس کند سرگرمی جذاب تری در اختیار ندارد. یکی از راه های بهتر این است که والدین خودشان نیز بخشی از زمان را به فعالیت مشترک با کودک اختصاص دهند.
بازی کردن، پیاده روی، دوچرخه سواری، درست کردن کاردستی یا حتی تماشای یک فیلم خانوادگی می تواند جایگزین مناسبی برای بخشی از زمان استفاده از موبایل باشد. همراهی والدین باعث می شود کودک تنها احساس نکند که چیزی از او گرفته شده است؛ بلکه متوجه می شود فعالیت های دیگری هم وجود دارند که می توانند برایش لذت بخش باشند.
استفاده از موبایل در خودرو را محدود کنید
یکی دیگر از موقعیت هایی که می توان برای آن قانون مشخصی تعیین کرد، زمان حضور در خودرو است. اگر کودک در هر مسیر کوتاه یا طولانی به محض سوار شدن سراغ موبایل برود، ممکن است به مرور این رفتار به یک عادت همیشگی تبدیل شود.
والدین می توانند تا حد امکان استفاده از گوشی و تبلت را در خودرو محدود کنند و برای مسیرهای مختلف سرگرمی های دیگری در نظر بگیرند. صحبت کردن با اعضای خانواده، گوش دادن به موسیقی یا کتاب صوتی و توجه به محیط اطراف می تواند بخشی از این زمان را جایگزین استفاده از موبایل کند.
هدف فقط کم کردن زمان موبایل نیست
در نهایت، کاهش وابستگی کودک به موبایل نباید فقط به یک مسابقه برای کم کردن تعداد ساعت های استفاده از گوشی تبدیل شود. هدف اصلی این است که کودک یاد بگیرد میان استفاده از فناوری و سایر بخش های زندگی خود تعادل برقرار کند.
والدین نیز بهتر است برای رسیدن به این هدف صبور باشند. ممکن است کودک در روزهای اول نسبت به محدودیت ها اعتراض کند یا دوباره درخواست استفاده از گوشی داشته باشد. اما اگر قوانین مشخص باشند، والدین در اجرای آنها ثبات داشته باشند و در کنار محدودیت، سرگرمی ها و فعالیت های جذاب دیگری نیز برای کودک فراهم شود، به مرور می توان وابستگی به موبایل را کاهش داد و استفاده متعادل تری از فناوری ایجاد کرد.
