هفت صبح| تبعات گسترده محیط زیستی جنگها بر روی مناطقی که درگیر این پدیده هستند بر کسی پوشیده نیست و مستندسازان افرادی هستند که ابعاد مختلف این اثرات را میتوانند به تصویر کشیده و زبان گویای مظلومیت محیط زیست جنگ زده ایران باشند؛ اما رئیس انجمن مستندسازان حیات وحش خبر میدهد که متاسفانه این بازوی مهم در احقاق حق مردم ایران در جریان جنگ رمضان مجوز فیلمبرداری برای به تصویر کشیدن اثرات جنگ در اختیار نداشته است. اگر نهادهای مختلف یک بار برای همیشه به اعضای این مجموعه اعتماد کنند، بدون شک حقایقی به تصویر کشیده میشود که میتواند نتایج مثبتی برای کشور به همراه داشته باشد.
ایران در اسفند 1404، روزهای خوبی را پشت سر نگذاشت. جنگی نابرابر 24 استان کشور را درگیر کرد. در جریان جنگ رمضان، سهم استانهای مختلف از حملات هوایی متفاوت بود و بدون شک، اثرات این حملات بر محیط زیست ایران هم تفاوتهایی با هم خواهد داشت. آمارها نشان میدهد که استان تهران و هرمزگان بیشترین حملات را در طی این جنگ تجربه کردند.
جنگ علاوه بر اینکه جان انسانها را میگیرد، اثراتی دارد که تا سالها در محیط زیست مناطق درگیر باقی خواهد ماند.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، تنها در دو هفته نخست تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، ردپای کربنی معادل انتشار سالانه ۶۰ کشور ایجاد شده است اما آیا انتشار گازها تنها تبعات محیط زیستی جنگ بوده است؟ آیا میتوان تهران بیدفاع در برابر بمباران مخازن نفتی و تبعات آن را به تصویر کشید و در قالب مستند، اثرات محیط زیستی این حمله را به جامعه جهانی نشان داد. مستندسازان حیات وحش که در قالب بیانیه آمادگی خود را برای به تصویر کشیدن تبعات محیط زیستی این جنگ اعلام کرده بودند، آیا توانستهاند در طول 40 روز نبرد، کاری از پیش ببرند؟
لغو مجوزهای قبلی
لیلا فولادوند رئیس انجمن مستندسازان حیات وحش در گفتوگو با هفت صبح از عدم صدور مجوز برای فعالیت و مستندکردن تصاویر مرتبط با اثرات محیط زیستی حملات دشمن به کشور خبر میدهد و میگوید که مجوزهای قبلی که در اختیارشان بوده نیز لغو شده است.او در جریان جنگ، در قالب پیامکی به رئیس سازمان محیط زیست خبر میدهد که در سال ١٣٨٩ قصد داشته مستندی به نام تجارت کثیف درباره دفن زبالههای اتمی آمریکا در جنگ عراق بسازد. یک استاد دانشگاه میشیگان هم پژوهش مفصلی با دانشجویانش روی این موضوع انجام دادهاند.
موضوع مستند از این قرار بوده که بر اساس شواهد بسیار زیاد، آمریکا در فشنگها و بمبهایی که در جنگهای خاورمیانه استفاده میکند، زبالههای اتمیاش را به کار میگیرد؛ بنابراین فولادوند پیشنهاد میدهد که خاک مناطق بمباران شده در تهران و ایران آزمایش شوند تا اگر چنین چیزی وجود داشت، مستندسازیهای لازم انجام شود. به گفته فولادوند حتی در شرایط غیرجنگی و زمانی که مشغول به ساخت مستند دستهای آلوده بوده، چندین بار دستگیر میشود و فیلمهایش را با وجود داشتن مجوز از صدا و سیما و نیروی انتظامی (ناجی هنر) پاک میکنند و این موضوع، مستند کردن برخی صحنهها را با مشکل مواجه میکند.
مراجع ذیربط یکبار برای همیشه به ما اعتماد کنند
مستندسازی به مفهوم ثبت وقایع در لحظه است. در شرایطی که اجازه فعالیت به مستندسازان محیط زیست برای فعالیت در طول جنگ داده نشده، آیا میتوان همچنان به ساخت مستندهای محیط زیستی درباره تبعات جنگ رمضان امیدوار بود؟ فولادوند میگوید که همه چیز بستگی به این دارد که شرایط چگونه پیش برود.او با اشاره به اینکه مراحل اداری مجوز انجمن مستندسازان حیات وحش رو به اتمام است، تاکید میکند که خوب است یک بار برای همیشه نیروهای امنیتی به مستندسازان این حوزه اعتماد کنند زیرا بیش از حد به آنها اعتماد نیست. اجازه نمیدهند که در چنین مواقعی کار انجام دهند و نه تنها مجوزی صادر نمیشود بلکه مجوزهای قبلی را هم لغو میکنند.
به گفته رئیس انجمن مستندسازان اگر به اعضای این مجموعه اعتماد شود از سوی اعضای این مجموعه خدمات ارزندهای به کشور ارائه میشود و مستندسازان میتوانند صدای مظلومیت محیط زیست ایران را به گوش همه برسانند. او به یادداشت ناصر کرمی در دهه هشتاد و اثرات جنگ سوریه و دیگر جنگهای خاورمیانه بر وقوع خشکسالیها و گرمایش زمین اشاره میکند و میگوید که این مطلب برایش خیلی جالب بوده و میتواند به سوژهای برای ساخت مستند تبدیل شود.
افشاگری درباره بلاهای خاورمیانه
به گفته فولادوند، مستندسازان میتوانند تبدیل به بازوهایی برای سیاستگذاران شوند و بلاهایی که بر سر خاورمیانه در اثر جنگها میآید را افشا کنند. نگاه مستندسازان اصلا سیاسی نیست و میتوانند آنچه در ایران رخ میدهد را به تصویر بکشند. این قشر فارغ از مسایل سیاسی مشغول به کار هستند و اصلا شأن مستندسازی هم همین است. مستندساز باید حقیقت را بگوید و ما واقعا به این مسئله اعتقاد داریم.
در یادداشتهایی که در قبل نیز نوشته بودم به این نکته اشاره کردم که مستندسازان محیط زیست در دنیا توانستهاند با ساختههایشان جلوی بسیاری از مسائل را بگیرند.او تاکید میکند: وقتی مستندسازان چنین رویکردی دارند، آماده هستند که در هر شرایطی فیلم تولید کنند. اعضای انجمن ما بعد از حملهها میتوانند در کنار متخصصان باشند و تبعاتی که این جنگ برای محیط زیست داشته را به تصویر بکشند. ما میتوانیم درباره آلودگی محیط زیست و اثرات حملات دشمن بر اکوسیستمهای طبیعی مستندسازی کنیم و صدای محیط زیست ایران را به گوش جهان برسانیم.
اگرچه سازمان محیط زیست بارها اعلام کرده که تبعات محیط زیستی جنگ رمضان را مستندسازی میکند اما گویا هنوز در قاب تصویر شاهد اقدامی موثر نیستیم. این در حالی است که مستندهای تصویری، اسنادی قابل اتکا در مجامع بینالمللی هستند و میتوانند آنچه بر محیط زیست ایران رفته را نه تنها به گوش دیگر مردم جهان برسانند بلکه برای نسلهای آینده نیز اطلاعات ارزشمندی را ثبت و ضبط کنند.
