امضای محیط زیست پای تهدید یک تالاب!

هفت صبح| سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور، مصوب اردیبهشت 1396 مسئول اصلی حفاظت از تالاب‌های کشور است اما همین نهاد مسئول، مجوز زیست محیطی احداث یک واحد مرغداری در حریم تالاب اوجا توسکا واقع در استان مازندران را صادر کرده و پیگیری‌های هفت‌صبح برای دریافت پاسخ‌های اداره کل محیط زیست مازندران و شنیدن دلایل صدور این مجوز را هم بدون پاسخ باقی گذاشته است. یک کارشناس تالاب بر این باور است که احداث واحدهای مرغداری در حریم تالاب اگر با مدیریت مناسب پسماند و پساب همراه نباشد می‌تواند بار آلی موجود در این اکوسیستم را افزایش دهد. به گفته ارواحی، صدور مجوز محیط زیستی برای احداث چنین واحدی، نمی‌تواند جایگزین پایش‌ها در حین و بعد از احداث چنین واحدهایی باشد.

منابع مطلع خبر می‌دهد که یک واحد مرغ مادر گوشتی با ظرفیت 30 هزار قطعه درست در حریم تالاب اوجا توسکا و در اراضی روستای سوخت آب‌بندان شهرستان سیمرغ با صدور مجوز به شماره 1637 به تاریخ 19اسفند 1403 از سوی سازمان حفاظت محیط زیست در حال ساخت است. این واحد مرغداری، پیشرفت فیزیکی هشتاد درصدی هم دارد. همین منابع می‌گویند که ساخت این واحد مرغداری در حریم تالاب، تنها بلایی نیست که بر سر این اکوسیستم ارزشمند می‌آید.

بلکه صدور مجوز صید و پرورش ماهی در اوجا توسکا هم باعث شده که دارنده این مجوز، اقدام به پمپاژ آب کرده و تراز آبی تالاب را دچار افت و مشکلات جدی کند. این در حالی است که سازمان حفاظت محیط زیست طبق قانون، مسئول اصلی حفاظت از تالاب‌های کشور بوده و باید بر نحوه بهره‌برداری از این اکوسیستم‌های ارزشمند نظارت کامل داشته باشد.

سکوت اداره کل محیط زیست مازندران

خبرنگار هفت‌صبح برای دریافت اطلاعات تکمیلی و شنیدن دلایل محیط زیست برای صدور مجوز ساخت و ساز در حریم تالاب اوجا توسکا با مریم السادات موسوی رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب محیط زیست مازندران تماس می‌گیرد. موسوی پاسخگویی را مشروط به هماهنگی با روابط عمومی می‌کند. روابط عمومی اداره کل محیط زیست مازندران به تماس‌های خبرنگار هفت‌صبح پاسخ نمی‌دهد و تماس‌های مکرر با روح‌الله اسماعیلی، معاون محیط زیست طبیعی اداره کل مازندران هم بدون پاسخ باقی می‌ماند.

با توجه به این سکوت معنادار درمازندران، آیا باید نگران سلامت تالاب اوجا توسکا باشیم؟ احداث یک واحد مرغداری در حریم تالاب، چه تبعات محیط زیستی برای این اکوسیستم در پی خواهد داشت و تخلیه آب برای صید ماهی، چه شرایطی را برای زیستمندان تالاب رقم می‌زند؟

فشار بر کارکردهای اکولوژیکی تالاب

علی ارواحی کارشناس تالاب در گفت‌وگو با هفت‌صبح با فرض صحت اطلاعات موجود، درباره تاثیر محیط زیستی این مرغداری بر تالاب اوجا توسکا، توضیح می‌دهد که برای ارزیابی پیامدهای محیط زیستی این طرح، لازم است با توجه به موقعیت دقیق استقرار، فاصله از پهنه تالابی و همزمان در نظر گرفتن ویژگی‌های هیدرولوژیک و بوم شناختی منطقه و نحوه مدیریت پسماند و پساب این واحد بررسی انجام شود.

به گفته او، به‌طور کلی اگر فعالیت واحدهای پرورش طیور به شکل نامناسبی مدیریت شوند، فضولات، پساب و تلفاتشان می‌تواند باعث شود مواد آلی، ترکیبات نیتروژنی و فسفری و عوامل بیماری‌زا به محیط اطراف سرایت کرده و منتقل شود. در صورتی که این مواد از طریق رواناب سطحی یا مسیرهای دیگر به تالاب انتقال پیدا کنند، احتمال افت کیفیت آب، افزایش غلظت مواد مغذی، تشدید فرآیند غنی شدگی و در نتیجه کاهش اکسیژن محلول آب، وجود دارد. پیامدهایی که بر اساس شرایط تالاب، می‌تواند بر آبزیان و سایر اجزای زیستی تالاب اثر بگذارد؛ همچنین برداشت آب برای فعالیت این واحد، توسعه زیرساخت‌ها یا تغییر مسیر رواناب، تخریب یا قطعه قطعه شدن زیستگاه‌های پیرامونی در صورت وقوع، می‌تواند فشار بیشتری به کارکردهای اکولوژیک تالاب وارد کند.

کنترل طرح با توجه به پیشرفت فیزیکی

این کارشناس تالاب با اشاره به پیشرفت فیزیکی 80 درصدی پروژه، ضروری می‌داند که قبل از بهره‌برداری از این واحد، وضعیت واقعی محل استقرار، نحوه دفع و مدیریت فضولات و پساب، نحوه تامین آب و ساز و کار کنترل رواناب بررسی شود و شرایط اجرای طرح با شروطی که در مجوز صادره قید شده، تطبیق داده شود. او تاکید می‌کند که صدور مجوز به تنهایی جایگزین ارزیابی آثار واقعی فعالیت و پایش مستمر آن نیست و لازم است اطمینان حاصل شود که این فعالیت، کیفیت آب، زیستگاه‌ها و کارکردهای حیاتی تالاب را در معرض آسیب قرار نمی‌دهد. ارواحی از منظر حقوقی هم پرسش‌هایی را مطرح می‌کند.

از جمله اینکه: آیا محل استقرار این واحد مرغداری با حدود قانونی و ملاحظات بوم شناختی تالاب اوجا توسکا سازگار هست؟ و آیا این فعالیت، شروط مجوز و الزامات جلوگیری از آلودگی و تخریب تالاب را رعایت می‌کند یا خیر؟ او بر این باور است که با توجه به پاسخ‌هایی که به این پرسش‌ها داده می‌شود، لازم است مشخص شود که مجوزهای صادر شده بر چه مبنایی و با چه شروطی بوده‌اند؟ آیا محل استقرار و نحوه اجرای طرح با مقررات مربوطه و الزامات حفاظت از تالاب سازگار هست یا نه؟ و نهایتا باید به این توجه کنیم که صرف صدور مجوز نمی‌تواند این معنا را داشته باشد که کاملا این فعالیت قانونی بوده یا خلاف قانون است.

افت تراز تالاب، شرایط زیست را  محدود می‌کند

به اعتقاد ارواحی اگر آب تالاب اوجا توسکا توسط یک بهره‌بردار برای تسهیل صید ماهی پمپاژ می‌شود، باید ماهیت فعالیت، مجوزهای مربوطه، حجم و مدت برداشت و آثارش بر تراز آب و زیستگاه‌های تالابی مشخص شود. از نظر بوم شناختی برداشت قابل توجه آب در صورتی که موجب افت تراز آب یا خشک شدن بخش‌هایی از تالاب شود، می‌تواند زیستگاه ماهیان و سایر آبزیان را محدود کند. شرایط تخم‌ریزی و رشد ماهیان جوان را مختل کرده و دسترسی پرندگان آبزی به منابع غذایی و زیستگاه‌های مناسب را کاهش دهد.

در نتیجه افت سطح آب، ممکن است حتی بسته به شرایط تالاب، باعث شود که دمای آب و غلظت برخی آلاینده‌ها افزایش یابد و فشار بیشتری بر موجودات آبزی وارد کند.  این کارشناس تالاب می‌گوید: شدت این پیامدها به میزان و سرعت برداشت، مدت و زمان انجام آن، عمق آب، وضعیت بارش، ورودی‌های آبی و حساسیت زیستگاه‌ها بستگی دارد. در نتیجه بدون داده‌های میدانی، نمی‌توان درباره میزان آسیب در این مورد مشخص، نتیجه قطعی ارائه داد. با این حال ارزیابی چنین فعالیتی، نباید صرفا به تعداد ماهیان صید شده یا مجوز بهره‌برداری محدود شود. باید آثار برداشت آب در تراز تالاب، پایداری زیستگاه‌ها و استمرار کارکردهای اکولوژیک آن هم بررسی شود.

ارواحی از منظر حقوقی هم پرسش‌هایی را درباره تاثیر برداشت آب بر تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب و مجاز بودن برداشت آب مطرح می‌کند و بر این باور است که اگر بررسی‌های مستند نشان دهند که پمپاژ آب بدون مجوز لازم بوده یا زمینه افت ناموجه تراز آب تالاب را فراهم می‌کند، یا زیستگاه را تخریب خواهد کرد، قطعا لازم است متناسب با آن اقدامات اصلاحی و توقف فعالیت پیگیری شود. زیرا داشتن مجوز صید یا پروانه بهره‌برداری به خودی خود به معنی مجاز بودن هر نوع شیوه برداشت آب یا نادیده گرفتن الزامات حفاظت از تالاب نیست. این کارشناس تالاب تاکید می‌کند که بهره‎برداری از منابع آبزی تالاب باید در چارچوب ظرفیت بوم شناختی آن انجام شده و زمینه کاهش پایداری یا تضعیف کارکردهای اکولوژیک تالاب را فراهم نکند.

او اظهار نظر قطعی درباره تاثیر پمپاژ آب در تالاب اوجا توسکا را هم مشروط به بررسی دقیق مجوزها، مستندات برداشت آب، تغییرات احتمالی تراز آب و دیگر شواهد میدانی می‌داند. سازمان محیط زیست که این روزها به بهانه حفاظت بهتر از تالاب‌ها به دنبال دریافت سند برای این اکوسیستم‌های آبی است، در استان مازندران مجوزی صادر کرده که حریم تالاب را رعایت نمی‌کند و سکوت مسئولان استانی در برابر صدور این مجوز، پرسش‌هایی جدی را دوباره مطرح می‌کند. اگر حاصل نظارت محیط زیست بر تالاب‌های ایران منتهی به توسعه نامتوازن می‌شود، چرا این سازمان اصرار دارد که سند مالکیت تالاب‌های کشور را دریافت کند؟ چه تفاوتی در عملکرد سازمان محیط زیست با منابع طبیعی و وزارت نیرو وجود دارد؟