افت فشار خون چرا اتفاق میافتد و چه زمانی باید نگران شویم؟
فشار خون پایین همیشه نشانه بیماری نیست. اما افت ناگهانی یا مکرر فشار خون، بهخصوص زمانی که با سرگیجه، تاری دید، ضعف، تپش قلب یا غش همراه باشد، نیاز به بررسی دارد.
به گزارش هفت صبح، فشار خون پایین یا هایپوتنشن (Hypotension) زمانی رخ میدهد که فشار خون فرد به اندازهای کاهش پیدا کند که در برخی شرایط، خونرسانی کافی به اندامهای بدن، بهویژه مغز، با مشکل مواجه شود. فشار خون پایین همیشه نشانه بیماری نیست و بعضی افراد بهطور طبیعی فشار خون پایینتری دارند و هیچ علامتی هم تجربه نمیکنند.
با این حال، اگر فشار خون فرد معمولاً طبیعی بوده و بهتازگی دچار افت فشار شده است، یا افت فشار با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تاری دید یا غش همراه میشود، بهتر است علت آن بررسی شود.
فشار خون پایین دقیقاً چیست؟
فشار خون با دو عدد اندازهگیری میشود: فشار سیستولیک که عدد بالاتر است و هنگام انقباض قلب اندازهگیری میشود و فشار دیاستولیک که عدد پایینتر و مربوط به زمان استراحت قلب بین ضربانهاست.
بهطور کلی، فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ میلیمتر جیوه بهعنوان فشار خون پایین در نظر گرفته میشود؛ اما فقط عدد فشار خون تعیینکننده نیست. اگر فردی فشار خون پایینی داشته باشد ولی هیچ علامتی نداشته باشد، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد.
در مقابل، کاهش ناگهانی فشار خون میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد، حتی اگر عدد فشار خون بهشدت پایین نباشد.
علائم فشار خون پایین چیست؟
افت فشار خون ممکن است در افراد مختلف با علائم متفاوتی همراه باشد. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
سرگیجه و سبکی سر
یکی از شایعترین علائم افت فشار خون، احساس سرگیجه یا سبکی سر است؛ بهخصوص زمانی که فرد ناگهان از حالت نشسته یا خوابیده بلند میشود. در این شرایط ممکن است برای چند لحظه احساس کند تعادل خود را از دست داده یا در آستانه غش کردن قرار دارد.
تاری دید
کاهش موقت خونرسانی میتواند باعث تاری دید یا ایجاد اختلالات بینایی کوتاهمدت شود. اگر تاری دید شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری مانند ضعف یکطرفه بدن باشد، باید سریعاً مورد ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
ضعف و خستگی
افت فشار خون ممکن است باعث شود فرد احساس ضعف، بیحالی یا کاهش انرژی داشته باشد. البته خستگی دلایل بسیار متنوعی دارد و نباید آن را صرفاً به فشار خون پایین نسبت داد.
تهوع
در برخی افراد، افت فشار خون میتواند با حالت تهوع همراه شود. این حالت ممکن است بهویژه در زمان افت ناگهانی فشار یا کمآبی بدن بیشتر دیده شود.
غش کردن
کاهش قابل توجه جریان خون به مغز میتواند باعث از دست دادن موقت هوشیاری شود. غش کردن موضوعی است که باید جدی گرفته شود، زیرا ممکن است علت آن فقط افت فشار خون نباشد و مشکلات قلبی یا سایر بیماریها نیز در ایجاد آن نقش داشته باشند.
تپش قلب
بدن گاهی برای جبران کاهش فشار خون، ضربان قلب را افزایش میدهد. به همین دلیل بعضی افراد هنگام افت فشار، تپش قلب یا احساس ضربان شدید قلب را تجربه میکنند.
پوست سرد و رنگپریده
در افت فشار شدید، بدن تلاش میکند خون را به اندامهای حیاتی هدایت کند. در چنین شرایطی ممکن است پوست سرد، مرطوب یا رنگپریده شود.
گیجی و کاهش تمرکز
اگر خونرسانی مغز بهطور قابل توجهی کاهش پیدا کند، ممکن است فرد دچار گیجی، منگی یا مشکل در تمرکز شود.
انواع فشار خون پایین
افت فشار خون همیشه یک شکل ندارد و ممکن است در شرایط مختلف اتفاق بیفتد.
افت فشار خون وضعیتی
این نوع افت فشار زمانی رخ میدهد که فرد پس از نشستن یا دراز کشیدن، بهسرعت از جای خود بلند میشود. سرگیجه، سبکی سر و گاهی غش از علائم آن هستند.
افت فشار بعد از غذا
برخی افراد، بهویژه سالمندان، ممکن است بعد از صرف وعده غذایی دچار افت فشار شوند. تغییرات جریان خون در فرایند هضم غذا میتواند در ایجاد این حالت نقش داشته باشد.
افت فشار ناشی از مشکلات سیستم عصبی
در برخی شرایط، اختلال در عملکرد سیستم عصبی خودکار میتواند توانایی بدن برای تنظیم فشار خون را کاهش دهد.
علت فشار خون پایین چیست؟
عوامل مختلفی میتوانند باعث کاهش فشار خون شوند. مهمترین آنها عبارتاند از:
- کمآبی بدن
- خونریزی یا از دست دادن حجم زیادی از خون
- مصرف برخی داروها
- بیماریهای قلبی
- اختلالات هورمونی و مشکلات غدد درونریز
- کمخونی
- عفونتهای شدید
- واکنشهای آلرژیک شدید
- ایستادن طولانیمدت
- گرمای شدید
- استراحت طولانیمدت و بیتحرکی
- بارداری
- افت فشار پس از غذا
- برخی بیماریهای عصبی
بنابراین، درمان افت فشار خون بدون شناخت علت آن ممکن است نتیجه مناسبی نداشته باشد.
آیا کمآبی بدن باعث افت فشار میشود؟
بله. آب برای حفظ حجم خون اهمیت دارد و کمآبی میتواند باعث کاهش حجم خون و در نتیجه افت فشار شود.
تعریق زیاد، تب، استفراغ، اسهال و فعالیت بدنی در هوای گرم از عواملی هستند که میتوانند میزان آب بدن را کاهش دهند. به همین دلیل مصرف مایعات کافی در طول روز اهمیت زیادی دارد.
فشار خون پایین در کودکان
کودکان نیز ممکن است در برخی شرایط دچار افت فشار خون شوند. علائمی مانند سرگیجه، ضعف، رنگپریدگی، تاری دید، تهوع، خستگی یا غش میتوانند در این شرایط دیده شوند.
با توجه به اینکه محدوده فشار خون طبیعی در کودکان با سن و شرایط رشد آنها ارتباط دارد، نباید فشار خون کودک را صرفاً با معیارهای بزرگسالان تفسیر کرد.
اگر کودک بهطور مکرر دچار سرگیجه یا غش میشود، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
فشار خون پایین در نوجوانان و جوانان
افت فشار در نوجوانان و جوانان میتواند به دلایلی مانند کمآبی، گرما، ایستادن طولانیمدت، تغذیه نامناسب یا برخی بیماریها ایجاد شود.
سرگیجه هنگام بلند شدن، ضعف، تاری دید و احساس غش از علائم قابل توجه هستند. تکرار این علائم نیازمند بررسی علت است و نباید صرفاً به استرس یا ضعف بدنی نسبت داده شود.
افت فشار خون در بارداری
در دوران بارداری، بهویژه در ماههای ابتدایی، تغییرات هورمونی و تغییرات گردش خون میتوانند باعث کاهش فشار خون شوند. سرگیجه، ضعف و احساس سبکی سر ممکن است در این دوره اتفاق بیفتد.
با این حال، افت فشار شدید، غش مکرر یا علائم غیرعادی در دوران بارداری باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا فشار خون پایین خطرناک است؟
فشار خون پایین در صورتی که بدون علامت باشد، همیشه خطرناک نیست. اما افت شدید یا ناگهانی فشار خون میتواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است خونرسانی به مغز و سایر اندامهای حیاتی کاهش پیدا کند.
افت فشار شدید در شرایطی مانند خونریزی زیاد، عفونت شدید، واکنش آلرژیک شدید یا برخی مشکلات قلبی میتواند به وضعیت اورژانسی تبدیل شود.
چه زمانی برای افت فشار باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر افت فشار بهطور مکرر اتفاق میافتد یا علائمی مانند غش، سرگیجه شدید، تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس، گیجی یا ضعف قابل توجه ایجاد میکند، مراجعه به پزشک ضروری است.
همچنین افت فشار ناگهانی همراه با پوست سرد و رنگپریده، تنفس سریع، گیجی شدید یا از دست دادن هوشیاری میتواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد و نیاز به دریافت فوری کمک پزشکی دارد.
درمان فشار خون پایین چگونه است؟
درمان به علت افت فشار بستگی دارد و یک روش ثابت برای همه افراد وجود ندارد.
اگر کمآبی عامل اصلی باشد، تأمین مایعات میتواند به بهبود شرایط کمک کند. اگر دارویی باعث افت فشار شده باشد، پزشک ممکن است مقدار یا نوع دارو را تغییر دهد.
در مواردی که بیماری زمینهای مانند کمخونی، مشکلات قلبی یا اختلالات هورمونی عامل افت فشار باشد، درمان بیماری اصلی اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه نمک، مکمل یا دارو برای بالا بردن فشار خون توصیه نمیشود.
برای کنترل افت فشار در خانه چه کارهایی مفید است؟
در صورت بروز علائم خفیف افت فشار، میتوان چند اقدام ساده انجام داد:
- از تغییر ناگهانی وضعیت بدن خودداری کنید.
- هنگام بلند شدن از تخت یا صندلی، ابتدا چند لحظه بنشینید و سپس آرام بلند شوید.
- در طول روز به اندازه کافی مایعات مصرف کنید.
- در هوای گرم مراقب کمآبی بدن باشید.
- وعدههای غذایی منظم و متعادل داشته باشید.
- اگر مدت زیادی ایستادهاید و دچار سرگیجه شدید، بنشینید یا دراز بکشید تا خطر افتادن کاهش پیدا کند.
- در صورت تکرار علائم، فشار خون خود را در زمانهای مختلف اندازهگیری و ثبت کنید.
- اگر دارویی مصرف میکنید که احتمال میدهید باعث افت فشار شده است، بدون مشورت پزشک آن را قطع نکنید.
آیا افراد مبتلا به فشار خون پایین باید نمک بیشتری مصرف کنند؟
افزایش مصرف نمک برای همه افراد مبتلا به فشار خون پایین توصیه نمیشود. سدیم میتواند فشار خون را افزایش دهد، اما مصرف بیش از حد نمک نیز ممکن است برای سلامت قلب و عروق مناسب نباشد.
بنابراین اگر فردی بهطور مداوم دچار افت فشار است، بهتر است پیش از افزایش قابل توجه نمک در رژیم غذایی، علت مشکل و شرایط سلامت او توسط پزشک بررسی شود.
تغذیه مناسب برای افراد دارای فشار خون پایین
افرادی که دچار افت فشار هستند، بهتر است به جای تکیه بر یک ماده غذایی خاص، یک رژیم غذایی متعادل داشته باشند.
مصرف کافی آب، میوهها و سبزیجات، منابع پروتئینی، غلات کامل و سایر مواد غذایی مغذی میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند.
اگر کمخونی عامل افت فشار باشد، پزشک ممکن است مصرف مواد غذایی سرشار از آهن یا مکمل مناسب را توصیه کند. مصرف مکمل آهن نیز بهتر است پس از مشخص شدن کمبود و با نظر پزشک انجام شود.
جمعبندی
فشار خون پایین همیشه نشانه بیماری نیست و بعضی افراد ممکن است بهطور طبیعی فشار خون پایین داشته باشند و هیچ علامتی تجربه نکنند. اما افت ناگهانی یا مکرر فشار خون، بهخصوص زمانی که با سرگیجه، تاری دید، ضعف، تپش قلب یا غش همراه باشد، نیاز به بررسی دارد.
کمآبی، مصرف برخی داروها، کمخونی، بارداری، مشکلات قلبی و اختلالات هورمونی از جمله عواملی هستند که میتوانند در کاهش فشار خون نقش داشته باشند. بنابراین بهترین روش درمان، ابتدا پیدا کردن علت اصلی است.
رعایت تغذیه متعادل، مصرف کافی مایعات و بلند شدن تدریجی از حالت خوابیده یا نشسته میتواند در برخی موارد به کنترل علائم کمک کند؛ اما در صورت تداوم یا شدت گرفتن افت فشار، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.
