پرستارنماها را بشناسید
احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری کشور از گزارش حضور افراد فاقد تحصیلات پرستاری در بیمارستانهای غیردولتی خبر میدهد
هفت صبح| بیمار روی تخت اتاق عمل است، بیهوش و بیخبر از آدمهایی که چند قدم آنطرفتر، پشت ماسک و لباسهای یکشکل، مشغول آمادهکردن او برای جراحیاند. برای خانوادهای که پشت در منتظرند، همه آنها کادر درماناند. همان آدمهایی که قرار است جان بیمارشان را به دست بگیرند. اما اگر یکی از این لباسهای سفید، تن یک پرستار واقعی نباشد چه؟ این سوال از جایی جدی میشود که بدانیم ماجرا فقط یک احتمال یا داستان عجیب نیست.
احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری کشور، از مواردی میگوید که در آنها افرادی بدون تحصیلات پرستاری، در بیمارستانهای غیردولتی پشت عنوان پرستار ایستادهاند. حتی بعضیها تا اتاق عمل هم رفتهاند. آدمهایی که ممکن است مدرک دانشگاهی داشته باشند، اما نه مدرک پرستاری، یا حتی دانشجوی ترمهای پایین باشند و هنوز آموزش و مهارت لازم برای مراقبت از بیمار را کسب نکرده باشند. حالا پرسش اصلی این است که این افراد چطور از فیلترهای بیمارستان عبور میکنند و چه کسی باید قبل از رسیدن آنها به بالین بیمار، جلویشان را بگیرد؟
وقتی یک اشتباه دارویی، همهچیز را لو داد
خانواده برای درمان بیمارشان در بیمارستان، هزینه سنگینی پرداخت کرده بودند. هزینهای که به گفته آنها حدود ۳۰۰ میلیون تومان بود. در چنین شرایطی، طبیعی بود که انتظار داشته باشند بیمارشان در یکی از حساسترین دورههای زندگی، زیر نظر کادر درمان و افراد متخصص باشد. اما یک اشتباه دارویی، همهچیز را تغییر داد. اشتباهی که نهتنها حال بیمار را بد کرد، بلکه پرده از هویت واقعی فردی برداشت که به عنوان پرستار در بیمارستان فعالیت میکرد.
دختر جوان در گفتوگو با «هفتصبح» از ماجرایی میگوید که در زمان بستری بودن مادرش در بیمارستان اتفاق افتاد. زنی تقریبا ۳۰ساله که خود را پرستار معرفی کرده بود، مسئولیت مراقبت از بیمار را بر عهده داشت و خانواده نیز با توجه به شرایط بیمار و فضای بیمارستان، دلیلی برای تردید درباره هویت و تخصص او نداشتند.
چند روزی از حضور این زن نگذشته بود که یک اشتباه در دادن دارو باعث شد حال بیمار تغییر کند. خانواده که از وضعیت پیشآمده نگران شده بودند، متوجه شدند دارویی که به بیمار داده شده، با آنچه باید مصرف میکرد، مطابقت نداشته است. شرایط بیمار باعث شد موضوع جدیتر شود و کادر درمان وارد عمل شوند.
خوشبختانه با رسیدگی بهموقع، وضعیت بیمار به شرایط خطرناکتری نرسید اما اتفاقی که افتاده بود، یک سوال مهم را برای خانواده ایجاد کرد. زنی که مسئول دادن دارو و مراقبت از بیمار بود، واقعا پرستار بوده است؟ پیگیری خانواده بعد از این اتفاق، آنها را به نتیجهای رساند که انتظارش را نداشتند. زنی که خودش را پرستار معرفی کرده بود، مدرک پرستاری نداشت و پرستار نبود.
خانواده تازه متوجه شدند فردی که به او اعتماد کرده بودند و تصور میکردند به دلیل حضور در بیمارستان و عنوان پرستاری، آموزشهای لازم را برای مراقبت از بیمار دارد، صلاحیت حرفهای لازم را نداشته است.
دو روز کافی بود تا راز پرستار فاش شود
او فقط دو روز در خانه ماند. دو روز کافی بود تا مرد جوان بفهمد کسی که برای مراقبت از پدر بیمارش آمده، پرستار نیست و فقط برای گرفتن پول خودش را پرستار معرفی کرده است.مرد جوان در گفتوگو با «هفتصبح» از مراقبت از پدر مبتلا به سرطانش میگوید. بیماری که به دلیل شرایط جسمی و مصرف داروهای مختلف، نیاز به مراقبت مداوم دارد. اما ساعات کاری اجازه نمیداد پسر خانواده تمام روز کنار پدرش بماند. برای همین، با معرفی یکی از دوستان خانوادگی، یک پسر جوان برای مراقبت از پدر به خانه آمد.
همهچیز در ابتدا عادی به نظر میرسید. معرفی خانوادگی باعث شده بود خانواده چندان درباره مدرک و سابقه او کنجکاوی نکنند. اما دو روز بعد، چند سوال ساده درباره داروهای بیمار، تردیدها را شروع کرد.مرد جوان درباره نام و کاربرد داروها، زمان مصرف آنها و نحوه برخورد با تغییر وضعیت بیمار سوالهایی پرسید. سوالهایی که برای کسی که قرار است مسئول مراقبت از یک بیمار سرطانی باشد، چندان پیچیده نیست. اما پاسخها نهتنها دقیق نبود، بلکه نشان میداد این جوان اطلاعات حرفهای چندانی از مراقبت پرستاری ندارد.
همین شک کافی بود تا خانواده درباره سابقه او تحقیق بیشتری کنند. نتیجه روشن بود، او پرستار نبود.مرد جوان میگوید که وقتی از خودش پرسیدم، دیگر نتوانست توضیح قانعکنندهای بدهد. به نظرم فقط به خاطر پول آمده بود و خودش را پرستار معرفی کرده بود.
پرستارنماها چه کسانیاند؟
ماجرا فقط جعل مدرک نیست. گاهی فردی مدرک واقعی دارد اما مدرکش پرستاری نیست و با این حال بالای سر بیمار قرار میگیرد.دکتر احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری کشور، در گفتوگو با «هفتصبح» درباره پدیده پرستارنماها توضیح میدهد که هنوز آمار دقیقی از تعداد این افراد در کشور وجود ندارد، اما گزارشهایی از حضور آنها، بهویژه در بیمارستانهای غیردولتی، به سازمان رسیده است.
پرستاری یک حرفه تخصصی است و ارتباط پرستار با بیمار در طول شبانهروز بسیار زیاد است. به همین دلیل، فردی که قرار است مسئول مراقبت از بیمار باشد، فقط به یک مدرک تحصیلی نیاز ندارد. باید صلاحیت حرفهای، رفتاری و اخلاقی لازم را هم داشته باشد و سوابق انتظامی او نیز بررسی شود.
دنیا هم با پرستارنماها درگیر است؟
پدیده ورود افراد فاقد صلاحیت یا دارای مدارک جعلی به حرفه پرستاری، فقط به ایران محدود نیست و در کشورهای دیگر هم پروندههای مشابهی وجود دارد. البته آمار جهانی مشخص و قابل اتکایی برای تعداد پرستارنماها وجود ندارد.
در ایالات متحده یکی از بزرگترین پروندههای سالهای اخیر به فروش گسترده مدارک جعلی پرستاری برمیگردد. وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده در پروندهای که در سال ۲۰۲۳ به نتیجه رسید، بیش از ۷۶۰۰ مدرک و ریزنمرات جعلی پرستاری از سوی چند مرکز آموزشی در فلوریدا توزیع شده بود. افرادی که این مدارک را خریده بودند، در برخی موارد توانستند با استفاده از آنها مجوز پرستاری بگیرند و در ایالتهای مختلف مشغول به کار شوند. در مجموع، ۲۷ نفر در ارتباط با این پرونده محکوم شدند.
در بریتانیا هم نهاد ناظر بر پرستاران، یعنی شورای پرستاری و مامایی این کشور، پروندههای مربوط به ورود جعلی یا نادرست به فهرست رسمی پرستاران را بهطور مشخص بررسی میکند. این تخلف میتواند شامل استفاده از مدرک جعلی، ارائه اطلاعات نادرست برای ثبتنام، جعل هویت یا حتی فعالیت به عنوان پرستار بدون ثبت در فهرست رسمی باشد.
نمیتوان گفت پرستارنماها در یک کشور خاص بیشتر از همه وجود دارند. آمار مقایسهای جهانی برای چنین پدیدهای منتشر نشده است. آنچه روشن است، این است که در کشورهایی مانند آمریکا و بریتانیا نیز مواردی از جعل مدارک، جعل هویت حرفهای و فعالیت بدون مجوز ثبت شده و برای مقابله با آن، ثبت رسمی و استعلام صلاحیت حرفهای نقش مهمی دارد.
پرستارنماها چه کسانیاند؟
ماجرا فقط جعل مدرک نیست. گاهی فردی مدرک واقعی دارد اما مدرکش پرستاری نیست و با این حال بالای سر بیمار قرار میگیرد.دکتر احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری کشور، در گفتوگو با «هفتصبح» درباره پدیده پرستارنماها توضیح میدهد که هنوز آمار دقیقی از تعداد این افراد در کشور وجود ندارد، اما گزارشهایی از حضور آنها، بهویژه در بیمارستانهای غیردولتی، به سازمان رسیده است.
پرستاری یک حرفه تخصصی است و ارتباط پرستار با بیمار در طول شبانهروز بسیار زیاد است. به همین دلیل، فردی که قرار است مسئول مراقبت از بیمار باشد، فقط به یک مدرک تحصیلی نیاز ندارد. باید صلاحیت حرفهای، رفتاری و اخلاقی لازم را هم داشته باشد و سوابق انتظامی او نیز بررسی شود.
به گفته دکتر نجاتیان، در میان موارد گزارششده، افرادی بودهاند که اصلا مدرک پرستاری نداشتهاند اما به عنوان پرستار کار میکردهاند. برخی مدرک یکی دیگر از رشتههای حوزه سلامت داشتهاند و برخی دیگر دانشجوی پرستاری بودهاند. حتی دانشجویان ترمهای پایین که هنوز آموزش و آمادگی لازم برای مراقبت از بیمار را پیدا نکردهاند.
در این میان، یک دانشجوی پرستاری در ترمهای بالاتر، مانند ترم چهار یا پنج، ممکن است با توجه به شرایط و آموزشهایش امکان کار داشته باشد، اما دانشجوی ترم یک هنوز آمادگی کامل برای چنین مسئولیتی را ندارد. افرادی با مدارکی مانند کمکپرستاری یا حتی مدارک متفرقه و نامرتبط نیز در مواردی خود را پرستار معرفی کردهاند.دکتر نجاتیان به نکتهای مهم اشاره میکند پرستارنما الزاما کسی نیست که مدرک جعلی دارد. ممکن است مدرکش کاملا واقعی باشد اما مدرک پرستاری نباشد.
از بیمارستان تا اتاق عمل و خانه بیمار
ماجرا وقتی خطرناکتر میشود که فردی که پرستار نیست، از بخشهای بیمارستان عبور کند و به اتاق عمل برسد. اما نگرانی اصلی حتی فراتر از بیمارستان است. او میگوید یکی از مواردی که به سازمان نظام پرستاری گزارش شده، مربوط به افرادی بوده که در اتاق عمل با عنوان پرستار اتاق عمل یا پرستار بیهوشی فعالیت میکردند، در حالی که رشته تحصیلیشان پرستاری نبوده است.
در این مورد، حتی افرادی با رشتههای فنی و مهندسی در اتاق عمل حضور داشتهاند. شرایط خاص اتاق عمل هم کار نظارت را دشوارتر میکند. محیطی پوشیده با رفتوآمد محدود که باعث میشود کنترل و بررسی نیروهای حاضر در آن آسان نباشد.
موضوع به دانشگاه علوم پزشکی اعلام شد و وزارت بهداشت نیز وارد ماجرا شد. برخورد جدی صورت گرفت، ترکیب نیروهای فعال در آن بخش تغییر کرد و نیروهای دارای تخصص در حوزه اتاق عمل و بیهوشی جایگزین شدند.
اما بیمارستان فقط یک طرف ماجراست. از نگاه نجاتیان، مراقبتهای پرستاری در منزل حتی نگرانی جدیتری ایجاد میکند. اگر در بیمارستان دستکم سازوکارهایی برای نظارت وجود داشته باشد، در خانه ممکن است فردی وارد منزل بیمار شود، بدون اینکه خانواده دقیقاً بداند چه کسی است و چه میزان آموزش و صلاحیت دارد.
به همین دلیل، سازمان نظام پرستاری توصیه میکند خانوادهها خدمات پرستاری در منزل را از موسساتی دریافت کنند که از وزارت بهداشت مجوز دارند. موسساتی که مسئول فنی، دفتر مشخص و امکان پاسخگویی دارند.
در مقابل، برخی شرکتهای خدماتی در کنار اعزام نظافتچی، سرایدار و نگهبان، نیرویی را هم با عنوان پرستار به خانهها میفرستند، در حالی که مجوز ارائه خدمات پرستاری ندارند. به گفته نجاتیان، تلاش برای پایین آوردن هزینهها میتواند باعث شود چنین مجموعههایی افرادی را با عنوان پرستار به خانه بیماران بفرستند که پرستار نیستند.
پای پول وسط است؛ اما چطور کسی متوجه نمیشود؟
کمبود پرستار بهتنهایی توضیح این ماجرا نیست. وقتی نیروی غیرمتخصص ارزانتر تمام شود و نظارت هم جدی نباشد، راه برای ورود افراد فاقد صلاحیت باز میشود.نجاتیان کمبود نیروی پرستار را دلیل اصلی استفاده از افراد غیرپرستار نمیداند. به گفته رئیس سازمان نظام پرستاری، کشور در مجموع به اندازه کافی نیروی پرستاری تربیت میکند، هرچند ممکن است در برخی مناطق با کمبود نیرو مواجه باشد. بنابراین در مواردی که بیمارستانها از افراد غیرپرستار استفاده میکنند، سودجویی مالی و تلاش برای پایین آوردن هزینهها میتواند نقش مهمتری داشته باشد.
تفاوت بیمارستانهای دولتی و غیردولتی هم در همین نقطه اهمیت پیدا میکند. بیمارستانهای دولتی از مسیر آزمونهای استخدامی نیرو میگیرند و نجاتیان میگوید سازمان نظام پرستاری با این پدیده در بیمارستانهای دولتی مواجه نشده است. اما در بیمارستانهای غیردولتی آزمون استخدامی وجود ندارد و فرد میتواند مستقیماً برای کار به بیمارستان مراجعه کند.
این البته به معنی نبود الزام برای بررسی صلاحیت نیست. بیمارستان باید مدارک فرد را دریافت کند، مدرک تحصیلی او را از وزارت بهداشت استعلام کند و برای بررسی وضعیت حرفهای و مدارک مربوط به نظام پرستاری نیز از سازمان نظام پرستاری استعلام بگیرد. مشکل زمانی شکل میگیرد که این فرآیند انجام نشود یا بررسیها جدی گرفته نشود.
تا امروز آمار دقیقی از تعداد پرستارنماها وجود ندارد و نمیتوان با عدد و رقم مشخص گفت این پدیده تا چه اندازه گسترده است. اما گزارشهای رسیده به سازمان نظام پرستاری در یکی دو مورد به وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی اعلام شده و برخورد جدی نیز صورت گرفته است.برای نجاتیان، اما مسئله با تعداد و آمار سنجیده نمیشود. وقتی پای سلامت و جان بیمار در میان است، حتی یک پرستارنما هم زیاد است.
پرستارنماها زیر ذرهبین
لباس سفید همیشه نشانه پرستار بودن نیست. گاهی فردی بدون آموزش و مدرک، درست جایی میایستد که جان یک بیمار به مهارت او گره خورده است.عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت در گفتوگو با «هفتصبح» درباره حضور افراد فاقد صلاحیت در جایگاه پرستاری هشدار میدهد. به گفته او، پرستاری فقط حضور کنار بیمار و انجام چند مراقبت ساده نیست. پرستار باید آموزش دیده باشد و بداند در هر لحظه با چه شرایطی روبهرو است و چه تصمیمی باید بگیرد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که پای دارو و وضعیت جسمی بیمار وسط باشد. یک پرستار ممکن است در طول یک شیفت با شرایط مختلفی روبهرو شود. از دادن دارو و کنترل علائم حیاتی گرفته تا تشخیص تغییر وضعیت بیمار و اطلاعدادن به پزشک. به همین دلیل، سپردن این مسئولیت به فردی که آموزش لازم را ندیده، میتواند خطرساز باشد.
عبادی بر ضرورت بررسی صلاحیت افرادی که به عنوان پرستار وارد مراکز درمانی میشوند تاکید دارد. یعنی پیش از آنکه یک فرد لباس پرستاری بپوشد و بالای سر بیمار قرار بگیرد، باید مشخص باشد که واقعا این حرفه را آموخته و صلاحیت انجام آن را دارد.
وقتی پای جان بیمار در میان است
پرستاری از آن شغلهایی نیست که بتوان تجربه و مهارتش را در حین کار و بالای سر بیمار یاد گرفت. یک اشتباه در دادن دارو، تشخیص نادرست یک وضعیت یا ناآشنایی با مراقبتهای اولیه میتواند برای بیمار هزینهای بسیار سنگین داشته باشد. بهخصوص وقتی بیمار بیهوش است، توان صحبت کردن ندارد یا خانوادهاش هم نمیداند چه کسی مسئول مراقبت از اوست.
ماجرای پرستارنماها حالا یک سوال جدی را پیش روی بیمارستانها و مراکز درمانی گذاشته است. چه کسی باید مطمئن شود فردی که لباس پرستاری پوشیده، واقعا پرستار است؟ پاسخ این سوال فقط به یک بیمارستان یا یک پرونده محدود نمیشود. استعلام مدارک، بررسی صلاحیت حرفهای و نظارت مستمر باید پیش از آن انجام شود که فرد به بالین بیمار برسد، نه بعد از یک اشتباه یا حادثه.
نجاتیان هم با وجود اینکه آمار دقیقی از تعداد این افراد ندارد، معتقد است نمیتوان موضوع را به دلیل کم بودن موارد نادیده گرفت. گزارش چند مورد حضور افراد فاقد صلاحیت در مراکز درمانی و حتی اتاق عمل، در کنار نگرانی درباره مراقبتهای پرستاری در منزل، نشان میدهد که نظارت باید جدیتر و مستمرتر باشد. در نهایت، پشت هر لباس سفید یک بیمار قرار دارد که جان و سلامت خود را به دست او سپرده است. برای همین، در این حوزه حتی یک پرستارنما هم زیاد است.
