فاجعه در چیتگر | چه بلایی سر درختان قدیمی پارک‌های جنگلی تهران آمده؟

هفت صبح| جنگل‌هایی که قرار بود روزگاری ریه تهران دود گرفته باشند، حالا خشک شده و نفس‌های آخر را می‌کشند. اعتراضات به خشکی گسترده درختان پارک‌های جنگلی تهران، پای دادستان پایتخت را به داستان باز کرده و روز دوشنبه علی صالحی با حضور در پارک چیتگر، تکالیفی را برای دستگاه‌های مرتبط تعیین کرده است. رضا بیانی مدیرکل منابع طبیعی استان تهران می‌گوید که منابع طبیعی باید درختان خشک را قطع و ریشه‌کن کند تا عرصه برای کشت مجدد گونه‌های سازگار با تهران آماده شود.

به گفته او، تاکنون 28 میلیارد تومان از محل فروش چوب درختان قطع شده در هشت پارک تهران، درآمد به خزانه دولت واریز شده است. او از دولت می‌خواهد که کل این رقم را به احیای پارک‌های جنگلی تهران اختصاص دهد. نقی شعبانیان معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌ها و فضای سبز تهران نیز می‌گوید که امسال اگر آب تامین شود، تا اسفند ماه 60 هزار درخت در چیتگر کشت می‌شود. البته او برآورد ناامیدکننده‌ای هم درباره خشک شدن 60 تا 70 درصدی درختان قدیمی پارک‌های تهران می‌دهد و بر این باور است که باید همه برنامه‌ریزی‌ها با تکیه بر منابع آب و افزایش تاب‌آوری پارک‌های جنگلی پایتخت، پیگیری شود.

تهران دود گرفته از ابتدای امسال تاکنون فقط 12 روز پاک را در تقویم خود به ثبت رسانده است. پایتختی که گویا دود و آلودگی، ریه‌هایش را هم از کار انداخته است. تصاویر و عکس‌های هوایی منتشر شده از پارک‌های جنگلی تهران گواهی می‌دهند که اوضاع اصلا خوب نیست و درختان به‌عنوان ساکنان اصلی این عرصه‌ها، دیگر رخت سبز به تن ندارند. یکی از این پارک‌ها چیتگر است که جنجال‌ بر سر خشک شدن درختانش، پای دادستان را هم به پرونده پارک‌های جنگلی تهران باز کرده است. زیرا شهروندان بر این باورند که در خشکاندن درختان پارک‌های جنگلی تهران، عمدی در کار است.

 بررسی اقدامات انجام شده

صبح روز دوشنبه، علی صالحی دادستان تهران با هیئت همراه که متشکل از معاونان این مجموعه و همه متولیان پارک‌های جنگلی تهران بود، راهی چیتگر می‌شود تا در جریان آخرین اقدامات انجام شده برای تامین آب، خروج درختان خشک شده و جایگزینی درختان این پارک جنگلی واقع در غرب تهران، قرار گیرد. دادستانی تهران در جریان این بازدید، علاوه بر بررسی وضعیت درختان خشک شده و اقدامات انجام شده در رابطه با تامین آب این مجموعه، تکالیفی هم برای دستگاه‌های اجرایی نظیر منابع طبیعی و سازمان بوستان‌ها و فضای سبز تعیین می‌کند و تاکید می‌کند که باید وضعیت پارک چیتگر تا پایان سال، ساماندهی شده و از ظرفیت پساب تصفیه شده برای تامین نیازهای آبی درختان استفاده شود. صالحی اعلام می‌کند که بازدیدش از این پارک فقط محدود به همین یک‌بار نبوده و باز هم به چیتگر سر می‌زند.

تکلیف منابع طبیعی: حذف درختان خشک شده

حال سوال این است که در جریان بازدید از پارک چیتگر، برای منابع طبیعی چه وظایفی تعیین شده و چه اقداماتی باید از سوی این مجموعه پیگیری شود؟ رضا بیانی مدیر کل منابع طبیعی استان تهران در گفت‌وگو با هفت صبح توضیح می‌دهد که تا قبل از بازدید دادستانی از پارک چیتگر، 45هزار درخت که دچار آفت و بیماری شده بودند، قطع شده و نزدیک به 27 هزار درخت در عرصه‌، جایگزین می‌شود.

به گفته او، تا پایان مهر ماه، باید هفت هزار درخت دیگر قطع شده و کنده آنها از زمین خارج شود تا عرصه برای کشت نهال جدید با گونه‌های مناسب شامل اقاقیا، سنجد، بلوط و گونه‌های بومی دیگر آماده شود. این اقدامات در اداره کل منابع طبیعی استان تهران و دفتر جنگل‌های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی پیگیری می‌شود.

 نامه نگاری با دادستانی

بیانی می‌گوید که نامه‌های زیادی به شهرداری در خصوص وضعیت پارک‌های تهران و به خصوص چیتگر نوشته است و رونوشت آن را هم به دادسرای ناحیه 37 ارسال کرده است. حاصل این پیگیری آن بوده که اکنون شهرداری و سازمان بوستان‌ها، پای کار بیایند. مردم مهمترین دلیل خشک شدن درختان چیتگر را عدم آبیاری مناسب می‌دانند؛ مدیر کل منابع طبیعی استان تهران در این‌باره اعلام می‌کند که منابع آب چیتگر تا سال گذشته کمتر از 20 لیتر بر ثانیه بوده ولی اکنون به کمک پساب تصفیه‌خانه شهید باقری به 170 لیتر بر ثانیه رسیده است و وزارت نیرو با تحویل این میزان پساب، موافقت کرده است.

به گفته بیانی، فرآیند قطع درختان خشک شده چیتگر باید تا پایان مهر و اوایل آبان به اتمام برسد تا گونه‌های جدید، جایگزین شوند؛ شهرداری هم قول داده تا پایان امسال درختچه جایگزین کشت شود اما احتمال گسترش دوباره آفت هم وجود دارد. زیرا درختان چیتگر آلوده به سوسک پوست‌خوار، قارچ فوزاریوم و آفات دیگر هستند. پارک جنگلی چیتگر فقط جایی برای تفریح انسان‌ها نبود، دست کم سه گونه بومی سنجاب ایرانی در این پارک گزارش شده و ترکیبی از حیات وحش در پناه درختان آن زندگی می‌کردند. با قطع درختان خشک شده، تکلیف گونه‌های جانوری موجود در پارک چه می‌شود؟ بیانی در این رابطه می‌گوید که چیتگر 800 هکتار وسعت دارد و امکان انتقال حیوانات به دیگر نقاط پارک وجود دارد.

درآمدهای حاصل از فروش چوب صرف حفاظت شود

به گفته مدیر کل منابع طبیعی استان تهران، درختانی که باید از پارک‌های جنگلی تهران خارج شوند، توسط منابع طبیعی نشانه‌گذاری شده و طی فرآیند قانونی با برگزاری مزایده، به فروش می‌رسند. تاکنون درآمد حاصل از فروش چوب هشت پارک جنگلی تهران شامل چیتگر، سرخه‌حصار، یاس فاطمی و ... نزدیک به 28 میلیارد تومان بوده که به حساب خزانه واریز شده است. تقاضای او از دولت این است که کل این درآمد برای حفاظت از جنگل‌های تهران هزینه شود.  طبق قانون، متولی اصلی پارک‌های جنگلی منابع طبیعی است ولی مدیریت این پارک‎ها به شهرداری واگذار شده است.

بنابراین در رابطه با وضعیت امروز پارک‌های جنگلی تهران، علاوه بر منابع طبیعی، سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران نیز مسئولیت دارد. نقی شعبانیان معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌ها و فضای سبز تهران درباره وظایف تعیین شده برای این مجموعه توسط دادستانی تهران به هفت‌‌صبح می‌گوید: سازمان پارک‌ها باید بعد از خروج درختان خشک شده و فراهم شدن شرایط کاشت گونه جدید، اقدام به کشت درختان سازگار با شرایط اقلیمی و آلودگی تهران کند.

پیگیری آبیاری مکانیزه برای افزایش تاب‌آوری

معاون سازمان بوستان‌ها و فضای سبز با اشاره به تشکیل کمیته فنی در زمینه‌های مختلف برای ساماندهی شرایط پارک‌های تهران، از تلاش برای مکانیزه کردن سیستم آبیاری در جنگل‌کاری‌ها به دلیل کمبود منابع آب استان تهران خبر می‌دهد.به گفته او، اکنون مجموعه شهرداری به دنبال استفاده از پساب برای فضای سبز شهر تهران بوده و با مکانیزه کردن آبیاری، به سمت افزایش بهره‌وری و کاهش هدررفت آب حرکت خواهد کرد اما آبیاری مکانیزه در جنگل‌کاری‌ها مشابه بخش کشاورزی نیست؛ زیرا در جنگل‌کاری‌ها آب باید به عمق نیم متری سطح زمین برسد تا ریشه درختان به سمت عمق حرکت کرده و از سطحی شدن ریشه جلوگیری شود. به این ترتیب، با حرکت ریشه به سمت عمق، افزایش تاب‌آوری پارک نسبت به باد و طوفان، تقویت می‌شود.

خشک شدن 60 تا 70 درصد درختان قدیمی

شعبانیان از یک برآورد وحشتناک درباره خشک شدن درختان قدیمی بوستان‌های تهران رونمایی می‌کند. برآوردهای انجام شده توسط تیم فنی سازمان پارک‌ها نشان می‌دهد که حدود 60 تا 70 درصد درختان قدیمی در برخی پارک‌های جنگلی تهران خشک شده‌اند. معاون سازمان بوستان‌ها و فضای سبز درباره دلایل خشک شدن درختان هم به عدم وجود عملیات فنی و پرورشی، تراکم بالای درختان کشت شده، خشکسالی پی در پی، بحث آلودگی هو و ایجاد اختلال در تبادلات گازی درختان و مسایلی از این دست اشاره می‌کند و می‌گوید که در سال‌های اخیر، میانگین بارندگی تهران زیر 100 میلیمتر بوده است؛ در حالی که قبلا بارش‌های منطقه 200 تا 250 میلیمتر گزارش شده بود. به گفته شعبانیان، فشار تفرجی روی پارک‌های جنگلی تهران بالا بوده و تک کشتی بودن درختان این پارک‌ها، باعث بروز شرایط فعلی شده است. البته در طرح‌های اولیه پیش‌بینی می‌شود که هر 10سال یک بار باید دخالت فنی در این پارک‌ها انجام شود؛ اما این اقدام، طی چهار الی پنج دهه گذشته انجام نمی‌شود.

 کاشت مشروط 60 هزار نهال

معاون سازمان بوستان‌ها و فضای سبز با اشاره به کشت 28 هزار نهال در چیتگر طی سال گذشته، از نهایی شدن برنامه‌های فنی برای این پارک خبر می‌دهد و می‌گوید که برای امسال، مناقصه کاشت 30 هزار نهال انجام شده است. اگر شبکه آبیاری این پارک اجازه دهد، تا پایان سال کاشت 60 هزار نهال بر اساس برنامه فنی تهیه شده، در دستور کار قرار دارد. به گفته شعبانیان، درختان در دو سال ابتدای کاشت نیاز به آبیاری مداوم دارند و شهرداری با توجه به منابع آب موجود در تهران، قصد دارد صرفا در جاهایی اقدام به بازپیرایی پارک‌ها کند که شرایط آبیاری نهال‌ها فراهم باشد.

به این ترتیب توسعه جنگل در تهران متوقف می‌شود، مگر آنکه شرایط آب اجازه بدهد. زیرا شهرداری در جاهایی جنگل‌کاری انجام داده اما به دلیل عدم آبیاری، نتوانسته است نهال‌های کشت شده را حفظ کند. تداوم حیات فضای سبز شهر تهران به منابع آب موجود در این کلانشهر گره خورده و نبود آب، به بزرگترین مانع برای تولید اکسیژن در این شهر تبدیل شده است. حال که کفگیر منابع آب در تهران به ته دیگ خورده، قبل از آنکه پایتخت به دلیل از دست رفتن فضای سبز به اتاق گازی غیرقابل سکونت تبدیل شود، باید نسخه‌های جایگزین برای بهبود کیفیت هوای تهران در دستور کار مسئولان قرار گیرد.