جان اسب‌های دریایی را به خطر نندازید
معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات نگهداری این ماهی بامزه در خانه را کاری بسیار دشوار توصیف می‌کند
گروه محیط زیست| اسب‌های دریایی و حالت عمودی قرار گرفتن آنها در آب، آن‌قدر برای آکواریوم‌دارها جذابیت ایجاد می‌کند که نام این گونه به لیست تقاضای آنها برای انتقال به منازل قرار گیرد. البته در شرق آسیا برداشت بی‌رویه از این آبزی برای مصارف پزشکی و افزایش قدرت جنسی، نسلش را در معرض خطر انقراض قرار داده است. افزایش تقاضا، خطر قاچاق اسب دریایی را هم افزایش می‌دهد. هفته گذشته دو قطعه اسب دریایی در اصفهان کشف شد و قرار است که این دو که از گونه اسب دریایی زرد هستند، به منطقه آزاد کیش بروند تا در آب‌های خلیج فارس و در زیستگاهشان رها شوند.
حمیدرضا بارگاهی، معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات تاکید می‌کند که نگهداری از اسب دریایی در آکواریوم کار راحتی نبوده و عمدتا این گونه در خانه‌ها می‌میرد؛ زیرا زیستگاه اصلی‌اش در زیستگاه‌های مرجانی نرم و عمق 20 متری آب‌های جنوب ایران بوده و عدم برداشت فشار، زمینه تورم کیسه هوایی این آبزی و مرگش را فراهم می‌کند. البته این گونه به صورت مصنوعی در برخی کشورها نیز تکثیر می‌شود اما آنچه در بازار ایران یافت می‌شود، احتمالا صید ضمنی است که در تور صیادان گرفتار آمده است. در میان ماهیان دریایی، اسب دریایی همان موجود عجیبی است که انگار قانون «ماهی‌ها افقی شنا می‌کنند» را نخوانده است.
این آبزی که سری شبیه اسب دارد، عمودی شنا می‌کند و همین چهره بامزه‌اش، به بلای جانش تبدیل شده؛ چرا که آکواریوم‌داران خیلی هم بدشان نمی‌آید یک جفت اسبک ماهی در خانه‌شان زندگی کند و هر روز این موجود بانمک را ببینند. «اسبک ماهی» از آن گونه‌های گران قیمت آکواریوم‌های آب شور است و کمیابی‌اش هم مهمترین دلیل قیمت بالایش به حساب می‌آید. سابقه فروش غیرقانونی این گونه در فضای مجازی و مراکز فروش ماهیان آب شور هم وجود دارد و اصلا همان رصد فضای مجازی باعث شده که محیط زیست دو قطعه اسب دریایی زرد بومی با طول 20 تا 25 سانتیمتر را که به صورت قاچاق صید شده، کشف کند و برای رهاسازی با هواپیما به کیش بفرستد.
وجود غواص‌ها دلیل انتخاب کیش
اما چرا کیش برای رهاسازی این گونه انتخاب می‌شود؟ حمیدرضا بارگاهی، معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات در گفت‌وگو با هفت‌صبح توضیح می‌دهد که احتمالا به دلیل سابقه همکاری بین محیط‌زیست اصفهان و محیط زیست منطقه آزاد کیش و همچنین وجود چند غواص در محیط زیست این جزیره، متولی مربوطه تصمیم گرفته که اسب دریایی‌های کشف شده را به کیش بفرستد تا غواصان آنها را در زیستگاه‌های این جزیره رهاسازی کنند.
قبلا هم محیط زیست اصفهان حدود هفت لاک‌پشت دریایی آکواریوم این استان را به محیط زیست منطقه آزاد کیش سپرد تا آنها را در زیستگاه‌های ساحلی کیش رهاسازی کنند. به گفته بارگاهی، حداقل از ابتدای سال 1400 تاکنون، صدور مجوز صید ماهیان زینتی به دلیل شرایط تغییرات اقلیمی و تخریب زیستگاه‌ها... متوقف شده و بنابراین، صید قانونی از دریا وجود ندارد. او توضیح می‌دهد که زیستگاه اسبک ماهی دریایی در استان‌های بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان بوده و این آبزی در لابه‌لای مرجان‌های نرم و عمق بیش از 20 متر دریا زندگی می‌کند.
دو شیوه به دام افتادن اسبک ماهی دریایی
معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات می‌گوید که اسبک ماهیهای دریایی یا با روش غواصی صید می‌شوند یا اینکه در داخل تورهای صیادی به صورت ضمنی گیر می‌افتند. گاهی هم این آبزی دمش را به طناب ادوات صیادی قلاب می‌کند و ممکن است در زمان بالا آمدن تور، به صورت زنده گیر صیادان بیفتد و متاسفانه آنها به جای اینکه اسبک ماهی دریایی را رهاسازی کنند، آن را داخل سطل می‌اندازند و در نهایت به آکواریوم‌ها یا دلالان می‌فروشند.
این تنها مسیری نیست که اسبک ماهیهای دریایی به دام افتاده طی می‌کنند؛ برخی افراد این آبزی را تاکسیدرمی و خشک کرده و در جلوی ماشینشان آویزان می‌کنند. زیرا اسب دریایی قیافه جذابی داشته و چهره‌اش با همه ماهی‌ها فرق دارد. این آبزی بدنی استخوانی و بدون گوشت داشته و در جریان خشک شدن، بافت خود را حفظ می‌کند. بنابراین تا قبل از اینکه توسط باکتری‌ها و سایر موجودات خشکی مثل کرم و ... تجزیه شود، می‌تواند زینت بخش دکور انسان‌ها باشد! از نگاه معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات اینکه سازمان محیط زیست توانسته دو قطعه اسب دریایی را شناسایی و به صورت زنده به زیستگاه بازگرداند، خیلی کار ارزنده و جالبی است و او امیدوار است که در نهایت ماهیان کشف شده، به سلامت به زیستگاهشان برسند.
نگهداری اسب دریایی آسان نیست
بارگاهی نگهداری از اسبک ماهی دریایی را یک کار بسیار تخصصی و دشوار توصیف می‌کند زیرا این گونه که در عمق بالای 20 متری دریا زندگی می‌کند، وقتی از زیستگاه جدا می‌شود، نیاز دارد که اقدامات برداشت فشار در رابطه با آن انجام شود و اگر این کارها انجام نشود، به مرور زمان کیسه شنای اسب دریایی متورم شده و در نهایت این آبزی تلف می‌شود. برای همین او به هیچ کس توصیه نمی‌کند که در آکواریومش اسب دریایی بومی نگه دارد. البته این ماهی به صورت مصنوعی در کشورهایی مثل هند، استرالیا، هنگ کنگ و تایلند و ....تکثیر می‌شود و بسیار هم گران است؛ زیرا برای تغذیه به غذای زنده مثل آرتمیا و پلانکتون نیاز داشته و خیلی طول می‌کشد که لارو اسبک ماهی که اندازه‌اش معادل پشت ناخن دست است، بزرگ شده و هم‌قد یک انگشت شود.
اسب دریایی، گونه‌ای حفاظت شده
معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات می‌گوید که اسبک ماهی دریایی کلا جزو گونه‌های حفاظت و حمایت شده قرار دارد. زیرا در شرق آسیا با اهداف پزشکی و افزایش میل جنسی از منابعش برداشت بی‌رویه انجام می‌شود. در دنیا یک کارگروه حفاظت اسبک ماهیان دریایی وجود دارد که ذیل اسپشیال گروپ IUCN (گروه تخصصی اسب‌های دریایی، ماهیهای لوله‌ای و اژدهایان دریایی کمیسیون بقای گونه‌های اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت) وضعیت ذخایر زیستی این گونه و زیستگاه‌هایش را پایش می‌کند.
این کارگروه سالانه برای تبادل نظر جلسه تشکیل می‌دهد و یک نفر از ایران هم در جلساتش شرکت می‌کند. به اعتقاد بارگاهی، اگر اسبک ماهیهای کشف شده، منشایابی درستی هم نشده باشند و در خلیج فارس رها شوند، مشکل خاصی پیش نمی‌آورند زیرا کلا اسب‌های دریایی تبدیل به گونه مهاجم نمی‌شوند. آن‌طور که او می‌گوید: اسبک ماهیان از خانواده (Syngnathidae) و اسبک ماهی معمولی (Hippocampus kuda) گونه غالب آب‌های جنوب ایران است و دو گونه دیگر Hippocampus trimaculatus و Hippocampus jayakari در آب‌های دریای عمان و دریای سرخ پراکندگی دارد. ولی گزارش‌هایی وجود دارد که ممکن است گونه‌ای دیگر هم در منطقه وجود داشته باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.
معاون دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات تاکنون از این خانواده ۵ گونه را در آب‌های ایران مشاهده کرده که در سال 90 در یک مقاله آن را مستند کرده است. او در کل پنج گونه از خانواده اسبک ماهیان از خانواده (Syngnathidae) در آب‌های جنوب شناسایی می‌کند که یک گونه آن اسب دریایی بوده و چهار گونه سوزن ماهی هستند.
