تهران را در مازندران تکرار نکنیم
تجربه تهران پیش روی مازندران است؛ تراکم بیشتر می‌تواند بحران‌های شهری و زیست‌محیطی جدیدی ایجاد کند
هفت صبح| نوبت مازندران رسید که قرار است همان گرفتاری‌های تهران در شهرهای این استان هم تکرار شود. طرح بلندمرتبه‌سازی در مازندران در آستانه تصویب است. کسانی که این طرح را تصویب کردند کافی است نگاهی به تهران بیندازند. تهران را با برج‌ها ساختیم و حالا با ترافیک، آلودگی و بحران زیرساخت تحویل گرفته‌ایم. قرار است مسئولان محترم آیا قرار است همین تجربه را در مازندران، روی جنگل و شالیزار و ساحل تکرار کنیم؟ با این تأکید که درباره بلندمرتبه‌سازی در مازندران باید بسیار جدی‌تر از تعداد طبقات ساختمان‌ها حرف بزنیم.
واقعیت این است که مازندران در آستانه تصمیمی قرار دارد که اگر بدون نگاه جامع به ظرفیت‌های سرزمینی و پیامدهای آن گرفته شود، خیلی زود از آن به‌عنوان یکی از نقاط عطف تغییر چهره شمال کشور یاد خواهد شد. چون با طرح بلندمرتبه‌سازی در مازندران، قرار است پهنه‌ها و محدوده‌های مناسب برای این نوع ساخت‌وساز مشخص شود. ولی مازندران ظرفیت پذیرفتن الگوی جدیدی از تراکم ساختمانی را نخواهد داشت.
همان‌طور که بالاتر گفته شد، ماجرای تهران پیش روی ماست. تهران سال‌ها با این تصور توسعه پیدا کرد که می‌توان مشکلات کمبود زمین و نیاز به توسعه را با تراکم بیشتر، ساختمان‌های بلندتر و گسترش کالبدی شهر حل کرد. نتیجه اما محصول یک عامل واحد نیست. تراکم ساختمانی در کنار افزایش خودرو، ضعف حمل‌ونقل عمومی، فشار بر شبکه آب و برق، آلودگی هوا و ناکافی‌بودن زیرساخت‌ها، مجموعه‌ای از بحران‌های شهری را ایجاد کرده است. پژوهشی درباره بلندمرتبه‌سازی در مناطق مختلف تهران نیز رابطه میان الگوی برج‌سازی و شاخص‌های محیطی از جمله آلودگی هوا را بررسی کرده و نسبت به پیامدهای ادامه این روند هشدار داده است.
حالا قرار است تجربه‌ای شبیه آن در سرزمینی تکرار شود که اصلاً و ابداً ویژگی‌های تهران را ندارد. مازندران را نباید یک زمین خالی و بزرگ برای ساختمان‌سازی در نظر بگیریم. جنگل هیرکانی، شالیزار، باغ، ساحل، رودخانه، منابع آب و چشم‌انداز طبیعی، سرمایه‌های اصلی این استان به شمار می‌روند. اگر در تهران ازدست‌رفتن بخشی از یک باغ یا فضای باز را می‌توان با مجموعه‌ای از راهکارهای شهری جبران کرد، در شمال داستان متفاوت است. تخریب یک عرصه طبیعی یا تبدیل یک زمین کشاورزی به ساخت‌وساز، بخشی از سرمایه طبیعی و تولیدی منطقه و البته ایران را برای همیشه از بین می‌برد.
در سال‌های گذشته بارها درباره تغییر کاربری اراضی کشاورزی، ساخت‌وسازهای غیرمجاز، تعرض به عرصه‌های جنگلی و فشار بر زمین‌های ساحلی در مازندران هشدار داده شده است. همین چند هفته پیش نیز مدیرکل بازرسی مازندران از تداوم تفکیک غیرمجاز زمین و ساخت‌وسازهای غیرقانونی و تعرض به دریا، جنگل و اراضی حاصلخیز استان سخن گفت. گزارش‌های دیگری نیز از رفع تصرف اراضی جنگلی و نگرانی درباره تغییر کاربری عرصه‌های ملی در استان منتشر شده است.
لذا افزایش جذابیت اقتصادی ساخت‌وساز که با چاشنی زمین‌خواری همراه خواهد شد نیز باید با حساسیت بیشتری بررسی شود. هر تصمیمی که ارزش اقتصادی زمین را بالا ببرد، اگر همزمان با کنترل جدی تغییر کاربری و سوداگری زمین همراه نباشد، می‌تواند فشار بیشتری بر اراضی کشاورزی و طبیعی ایجاد کند. البته به جز موضوع زمین‌خواری، مسائل مهم دیگری نیز وجود دارد. این که آب کجای این معادله است؟
هر برج، مجتمع بزرگ اقامتی و هر مجموعه ساختمانی، یک مصرف‌کننده زیرساخت است. چون نیازمند آب، برق، شبکه فاضلاب، راه و پارکینگ است و همه اینها زباله هم تولید خواهند کرد؛ بنابراین نیازمند خدمات شهری نیز هست. اگر این ظرفیت‌ها از قبل وجود نداشته باشند، ساخت ساختمان جدید یعنی اضافه‌کردن بار جدید به زیرساخت‌های موجود.
همین‌الان مازندران با چالش‌های زیرساختی به‌خصوص پسماند مواجه است. مناطق ساحلی استان در دوره‌های مختلف با افزایش حجم گردشگران و پیامدهای زیست‌محیطی آن مواجه بوده‌اند. مطالعات انجام‌شده درباره گردشگری ساحلی مازندران از انباشت زباله به‌خصوص در جنگل‌ها، مشکلات دفع پسماند، آلودگی آب‌های ساحلی، تخریب پوشش گیاهی و افزایش ساخت‌وسازها به‌عنوان بخشی از پیامدهای فشار گردشگری نام برده‌اند.
این مسئله بسیار هشداردهنده است که زیرساخت یک شهر در فصل اوج سفر با فشار مواجه می‌شود؛ بنابراین اضافه‌کردن مجتمع‌های بزرگ ساختمانی و اقامتی بدون محاسبه دقیق ظرفیت آب، فاضلاب، پسماند و حمل‌ونقل، قطعاً به مشکلات موجود اضافه خواهد کرد. فقط فصل تابستان مازندران را بررسی کنید تا انواع‌واقسام مشکلات و کاستی‌ها را ببینید.
یک شهر مازندران در یک روز عادی جمعیت مشخصی دارد، اما در تعطیلات با ورود موج عظیم خودرو و مسافر با شرایط کاملاً متفاوتی مواجه می‌شود. چون جمعیت افزایش پیدا می‌کند؛ اما ظرفیت خیابان، دفع زباله، منابع آب و غیره ثابت می‌ماند. حالا در نظر بگیرید که ساختمان‌های ۱۵ یا ۲۰ طبقه و بلکه هم بیشتر در شهرهای مختلف این استان مثل قارچ از زمین سبز شوند. اثرات منفی فراوانی از جهات مختلف بر شهرهای استان می‌گذارد. مسئولان مازندران باید بین «توسعه» و «تغییر کاربری» به‌شدت حساس باشند.ادامه در صفحه 3
