تربیت و خانواده | چرا بعضی کودکان دوست ندارند با هم سن و سال های خود بازی کنند؟
تمایل کودکان به بازی و معاشرت با همسالان یکسان نیست و بعضی بچه ها به طور طبیعی آرام تر و کم حرف تر هستند. با این حال، بی میلی شدید و مداوم به بازی با کودکان دیگر می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مشکلات جسمی، خجالتی بودن، اعتماد به نفس پایین، تجربه تمسخر یا طرد شدن، نداشتن مهارت های اجتماعی، سخت گیری والدین و حتی انتخاب نامناسب همبازی می تواند کودک را از جمع دور کند.
به گزارش هفت صبح، وقتی چند کودک در یک پارک یا مهمانی مشغول بازی و خنده هستند، ممکن است یک کودک را ببینیم که گوشه ای نشسته و ترجیح می دهد به تنهایی بازی کند یا فقط تماشاگر دیگران باشد. طبیعی است که همه کودکان به یک اندازه اجتماعی و پر انرژی نباشند. بعضی بچه ها آرام تر هستند، دیرتر با دیگران صمیمی می شوند و برای وارد شدن به یک جمع جدید به زمان بیشتری نیاز دارند.
با این حال، اگر کودک همیشه از همسالان فاصله می گیرد، از بازی گروهی فرار می کند یا هر بار که وارد جمع می شود دچار اضطراب، ناراحتی یا پرخاشگری می شود، بهتر است والدین کمی دقیق تر به موضوع نگاه کنند. پشت این رفتار ممکن است دلایلی وجود داشته باشد که در نگاه اول مشخص نیست.
همه کودکان اجتماعی و پرحرف نیستند
اولین نکته ای که والدین باید بدانند این است که آرام بودن کودک به خودی خود نشانه وجود مشکل نیست. بعضی کودکان از همان سال های ابتدایی زندگی، شخصیت آرام تری دارند و ترجیح می دهند قبل از نزدیک شدن به دیگران، مدتی آنها را تماشا کنند.
یک کودک ممکن است در همان چند دقیقه اول وارد بازی شود، اما کودک دیگری به زمان بیشتری نیاز داشته باشد تا احساس امنیت کند. بنابراین نباید صرفا به دلیل اینکه فرزندمان مانند کودکان دیگر پرحرف و پرتحرک نیست، به او برچسب خجالتی، منزوی یا اجتماعی نبودن بزنیم.
موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که کودک خودش از نداشتن دوست ناراحت باشد، اما نتواند ارتباط برقرار کند یا این مسئله روی مدرسه، روابط خانوادگی و اعتماد به نفس او تاثیر بگذارد.
چرا کودک دوست ندارد با همسالانش بازی کند؟
دلایل بی میلی کودک به بازی با دیگران می تواند بسیار متفاوت باشد. گاهی مسئله کاملا جسمی است و گاهی ریشه در احساسات، تجربه های اجتماعی یا رفتار خانواده دارد.
مشکلات جسمی می تواند کودک را از بازی دور کند
بازی کودکان معمولا با دویدن، پریدن، جست و خیز و فعالیت زیاد همراه است. اگر کودک به دلایل جسمی خیلی زود خسته می شود، هنگام فعالیت نفس کم می آورد یا بیماری و محدودیت جسمی دارد، ممکن است ناخودآگاه از بازی های پرتحرک فاصله بگیرد.
در چنین شرایطی نباید کودک را به خاطر کم تحرکی سرزنش کرد. می توان بازی هایی را انتخاب کرد که فشار جسمی کمتری دارند؛ برای مثال بازی های فکری، ساختنی، نقاشی یا بازی های آرام گروهی.
خجالتی بودن و ترس از شروع رابطه
بعضی کودکان دوست دارند دوست پیدا کنند، اما نمی دانند چگونه وارد جمع شوند. ممکن است کودک از خودش بپرسد: «اگر بروم و آنها من را بازی ندهند چه؟» یا «اگر حرفی بزنم و به من بخندند چه؟»
همین ترس ساده می تواند باعث شود کودک ترجیح دهد کنار بایستد و تماشا کند.
در این شرایط گفتن جمله هایی مثل «برو با بچه ها بازی کن» یا «اینقدر خجالتی نباش» معمولا کمکی نمی کند. کودک با شنیدن چنین حرف هایی ممکن است بیشتر احساس کند که رفتارش اشتباه است.
تجربه تمسخر و طرد شدن را جدی بگیرید
گاهی کودک قبلا برای نزدیک شدن به همسالان تلاش کرده اما واکنش خوبی دریافت نکرده است. شاید کودکان دیگر او را مسخره کرده اند، به خاطر ظاهر، عینک، لکنت زبان، لباس یا حتی ویژگی های شخصیتی اش او را دست انداخته اند.
کودکی که یک یا چند بار چنین تجربه ای داشته باشد، ممکن است دفعه بعد اصلا وارد جمع نشود. در واقع او به این نتیجه می رسد که «تنها بودن امن تر از دوباره مسخره شدن است.»
والدین باید درباره چنین تجربه هایی با کودک صحبت کنند و اگر نشانه ای از قلدری یا طرد شدن در مدرسه وجود دارد، موضوع را با مربی یا مسئول مدرسه در میان بگذارند.
تفاوت های کودک را به نقطه ضعف تبدیل نکنیم
بعضی کودکان به دلیل ویژگی هایی که با همسالانشان متفاوت است، ممکن است احساس کنند به جمع تعلق ندارند. این تفاوت می تواند ظاهری، گفتاری، جسمی یا حتی مربوط به توانایی های ذهنی آنها باشد.
وظیفه والدین این است که به کودک یاد بدهند متفاوت بودن به معنی کمتر بودن نیست. کودکی که احساس ارزشمندی کند، معمولا راحت تر می تواند وارد روابط اجتماعی شود.
گاهی مشکل از مهارت های اجتماعی کودک است
کودک برای دوست پیدا کردن فقط به علاقه نیاز ندارد؛ او باید بعضی مهارت های اجتماعی را هم یاد بگیرد.
کودک باید یاد بگیرد چگونه وارد بازی شود
ممکن است کودک بخواهد با دیگران بازی کند اما نداند چطور درخواست کند. والدین می توانند این موقعیت ها را در خانه تمرین کنند.
برای مثال به کودک یاد بدهند که می تواند بگوید:
«می تونم منم با شما بازی کنم؟»
یا:
«بعد از تو می تونم بازی کنم؟»
تمرین چنین جمله های ساده ای می تواند ورود کودک به جمع را آسان تر کند.
نوبت گرفتن و تحمل باخت را تمرین کنیم
کودکی که همیشه باید برنده شود یا نمی تواند نوبتش را تحمل کند، ممکن است خیلی زود با همسالان خود دچار مشکل شود.
بازی های خانوادگی فرصت خوبی برای تمرین این مهارت ها هستند. کودک می تواند یاد بگیرد که گاهی برنده شود، گاهی ببازد، منتظر نوبت خود بماند و در صورت شکست، بازی را رها نکند.
بیان احساسات هم یک مهارت است
گاهی کودک عصبانی می شود اما نمی داند چگونه ناراحتی خود را بیان کند. در نتیجه به جای گفتن «من ناراحت شدم»، ممکن است دوستش را هل بدهد، داد بزند یا قهر کند.
والدین می توانند به کودک کمک کنند احساساتش را با کلمات بیان کند. این مهارت در آینده نیز برای برقراری روابط سالم اهمیت زیادی دارد.
آیا رفتار والدین می تواند کودک را منزوی کند؟
گاهی والدین ناخواسته شرایطی ایجاد می کنند که کودک از ارتباط با همسالان فاصله بگیرد.
برای مثال ممکن است مادر یا پدر به دلیل نگرانی از شلوغی، کثیف شدن لباس کودک یا رفتار نامناسب بچه های دیگر، مرتب مانع بازی او شوند.
گفتن جمله هایی مانند «با اون بچه بازی نکن»، «لباست کثیف میشه»، «بچه ها دردسر درست می کنن» یا «بیا داخل، اینجا بهتره» اگر دائما تکرار شود، ممکن است این پیام را به کودک منتقل کند که بازی با دیگران خطرناک یا دردسرساز است.
محافظت بیش از حد همیشه به نفع کودک نیست
والدین حق دارند درباره امنیت فرزندشان حساس باشند، اما بین مراقبت و محدود کردن تمام روابط اجتماعی کودک تفاوت وجود دارد.
اگر هر بار که کودک قصد پیدا کردن دوست دارد، والدین از ترس آسیب دیدن او را عقب بکشند، ممکن است فرصت تجربه کردن، اشتباه کردن و یاد گرفتن مهارت های اجتماعی را از او بگیرند.
البته انتخاب همبازی مناسب اهمیت زیادی دارد. قرار نیست کودک را بدون نظارت در هر جمعی رها کنیم؛ بلکه باید محیطی امن و متناسب با سن او فراهم شود.
لوس بودن و توقع زیاد هم می تواند مانع دوست پیدا کردن شود
گاهی کودک به دلیل تربیت نادرست، عادت کرده است همیشه خواسته اش اجرا شود. چنین کودکی ممکن است در بازی گروهی هم انتظار داشته باشد همه چیز طبق نظر او پیش برود.
مثلا اگر دوستش اسباب بازی مورد علاقه او را بردارد، عصبانی شود یا اگر در یک بازی برنده نشود، قهر کند.
کودک باید در کنار محبت و توجه، احترام به دیگران، رعایت نوبت، همکاری، عذرخواهی و پذیرش قوانین را نیز یاد بگیرد.
والدین در این زمینه مهم ترین الگو هستند. اگر کودک ببیند پدر و مادر در اختلافات خانوادگی به حرف یکدیگر گوش می دهند و بدون توهین درباره اختلاف نظرشان صحبت می کنند، احتمال بیشتری دارد که همین رفتار را در رابطه با دوستانش نیز تمرین کند.
چطور کودک را به بازی با همسالان علاقه مند کنیم؟
قرار نیست کودک را ناگهان وارد یک جمع بزرگ کنیم و انتظار داشته باشیم خودش همه مشکلات ارتباطی را حل کند. بهتر است این فرایند آرام و مرحله به مرحله باشد.
از یک دوست شروع کنید
برای یک کودک خجالتی، بازی کردن با یک هم سن و سال آرام و آشنا می تواند بسیار راحت تر از حضور در یک گروه بزرگ باشد.
می توانید یکی از دوستان کودک را به خانه دعوت کنید و اجازه دهید آنها با یک بازی ساده سرگرم شوند. اگر این تجربه موفق باشد، بعدها می توان تعداد دوستان را بیشتر کرد.
ابتدا اجازه دهید کودک تماشا کند
گاهی لازم نیست کودک را فورا وارد بازی کنیم. می توان همراه او به پارک رفت و اجازه داد مدتی بازی بچه های دیگر را تماشا کند.
ممکن است کودک بعد از چند بار مشاهده، خودش علاقه مند شود به آنها نزدیک شود. این روش به ویژه برای کودکانی که دیر با محیط جدید ارتباط می گیرند، می تواند مفید باشد.
بازی مورد علاقه کودک را پیدا کنید
همه کودکان از فوتبال، دویدن یا بازی های پر سر و صدا لذت نمی برند. شاید فرزند شما با یک بازی ساختنی، نقاشی، پازل یا بازی فکری راحت تر ارتباط برقرار کند.
وقتی فعالیت مورد علاقه کودک پیدا شود، ایجاد ارتباط با دیگران نیز معمولا آسان تر می شود.
چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟
برخی واکنش های والدین از روی نگرانی است، اما ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
کودک را جلوی دیگران سرزنش نکنید
گفتن جمله هایی مانند «ببین همه بچه ها بازی می کنند، فقط تو نشستی» می تواند احساس خجالت کودک را بیشتر کند.
او را مجبور به دوستی نکنید
دوستی چیزی نیست که بتوان آن را با دستور ایجاد کرد. کودک باید فرصت داشته باشد افراد مختلف را بشناسد و با کسانی که با آنها احساس راحتی بیشتری دارد، ارتباط برقرار کند.
کودک را با دیگران مقایسه نکنید
اینکه فرزند دوست شما خیلی اجتماعی است، به این معنی نیست که فرزند شما نیز باید دقیقا همان رفتار را داشته باشد.
مقایسه معمولا انگیزه ایجاد نمی کند؛ بلکه ممکن است اعتماد به نفس کودک را پایین بیاورد.
فورا کودک را مقصر ندانید
اگر کودک با همسالانش دعوا می کند یا از جمع فاصله گرفته، قبل از اینکه بگوییم «مشکل از خودته»، بهتر است ببینیم چه اتفاقی افتاده است.
گاهی کودک مورد تمسخر قرار گرفته، گاهی قوانین بازی را بلد نیست و گاهی هم گروه همسالان او را نمی پذیرد.
چه زمانی باید موضوع را جدی تر پیگیری کنیم؟
اگر کودک صرفا آرام است و در محیط مناسب با یکی دو نفر رابطه خوبی برقرار می کند، معمولا دلیلی برای نگرانی شدید وجود ندارد.
اما اگر کناره گیری از همسالان شدید و مداوم باشد یا همراه با اضطراب، پرخاشگری، ناراحتی شدید، افت عملکرد مدرسه، ناتوانی جدی در برقراری ارتباط یا شکایت مداوم از تنهایی باشد، بهتر است موضوع با پزشک یا متخصص سلامت روان کودک بررسی شود.
هدف از مراجعه به متخصص، برچسب زدن به کودک نیست؛ بلکه پیدا کردن دلیل رفتار و کمک به او برای داشتن ارتباط راحت تر و سالم تر است.
کودک را همان طور که هست بشناسیم
هر کودکی دنیای اجتماعی مخصوص خودش را دارد. بعضی کودکان خیلی سریع دوست پیدا می کنند و بعضی دیگر برای نزدیک شدن به افراد جدید به زمان بیشتری نیاز دارند. مهم این است که والدین تفاوت میان «آرام بودن طبیعی» و «کناره گیری آزاردهنده» را بشناسند.
به جای اینکه کودک را مجبور کنیم شبیه دیگران رفتار کند، بهتر است قدم به قدم به او کمک کنیم مهارت های لازم برای برقراری ارتباط را یاد بگیرد. گاهی یک دوست خوب، یک بازی ساده و چند تجربه مثبت می تواند اعتماد کودک را به دنیای همسالانش برگرداند.
در نهایت، بازی فقط وسیله ای برای سرگرمی نیست. کودک هنگام بازی با همسالان، نوبت گرفتن، همکاری، حل اختلاف، مذاکره، شکست خوردن، دوباره تلاش کردن و بیان احساسات را تمرین می کند. بنابراین فراهم کردن فرصت های امن و مناسب برای بازی با دیگر کودکان، یکی از بخش های مهم رشد اجتماعی کودک است.
