تربیت و خانواده | چطور عادت مطالعه را در کودکان ایجاد کنیم؟

به گزارش هفت صبح، علاقه مند کردن کودکان به کتاب و مطالعه یکی از عادت های مفیدی است که می تواند از سال های ابتدایی زندگی شکل بگیرد. مطالعه فقط به معنای خواندن کلمات و داستان ها نیست؛ کودک هنگام کتاب خواندن با واژه های تازه، شخصیت ها، اتفاقات و موقعیت های مختلف آشنا می شود و فرصت پیدا می کند درباره آنها فکر و گفت و گو کند. به همین دلیل، ایجاد رابطه ای مثبت با کتاب می تواند در رشد مهارت های زبانی، خلاقیت، تخیل و درک بهتر مطالب به کودک کمک کند.

البته برای ایجاد این عادت، نباید مطالعه را به یک وظیفه اجباری تبدیل کرد. کودکی که کتاب را تنها به دلیل دستور والدین می خواند، ممکن است به مرور آن را کاری خسته کننده بداند. در مقابل، اگر کتاب خواندن با آرامش، بازی، گفت و گو و انتخاب همراه باشد، کودک می تواند به تدریج به مطالعه علاقه مند شود.

از سال های ابتدایی زندگی با کتاب شروع کنید

برای آشنا کردن کودک با کتاب لازم نیست منتظر بمانید تا خواندن را یاد بگیرد. حتی نوزادان نیز می توانند با شنیدن صدای والدین هنگام خواندن داستان، با ریتم کلمات و فضای کتاب آشنا شوند. بنابراین کتاب می تواند از همان ماه های نخست زندگی وارد برنامه روزانه کودک شود.

برای کودک با صدای بلند کتاب بخوانید

در سال های نخست زندگی، کودک هنوز توانایی خواندن ندارد، اما شنیدن کلمات و داستان ها می تواند بخشی از تجربه زبانی او باشد. والدین می توانند کتاب های مناسب سن کودک را انتخاب کنند، تصاویر را به او نشان دهند و درباره شخصیت ها و اتفاقات ساده داستان صحبت کنند.

کتاب خواندن را به برنامه روزانه تبدیل کنید

لازم نیست زمان زیادی برای این کار اختصاص دهید. مهم تر از مدت مطالعه، منظم بودن آن است. مثلا می توانید هر شب پیش از خواب چند صفحه کتاب بخوانید. اگر این کار به شکل مستمر انجام شود، به مرور به یکی از برنامه های آشنای کودک تبدیل می شود. مطالعه پیش از خواب علاوه بر ایجاد عادت کتاب خوانی، می تواند فضایی آرام برای پایان دادن به روز و نزدیک تر شدن والدین و کودک ایجاد کند.

خودتان الگوی کودک باشید

یکی از راه های موثر برای علاقه مند کردن کودک به مطالعه این است که خودش ببیند والدین نیز کتاب می خوانند. کودک بسیاری از رفتارها را از طریق مشاهده یاد می گیرد و وقتی مطالعه را در برنامه روزانه پدر و مادر می بیند، آن را فعالیتی طبیعی و ارزشمند تلقی می کند.

جلوی کودک کتاب بخوانید

اگر می خواهید فرزندتان زمان بیشتری را با کتاب بگذراند، گاهی خودتان نیز کتاب، مجله یا روزنامه بخوانید. حتی لازم نیست همیشه درباره اهمیت مطالعه برای کودک صحبت کنید؛ دیدن این رفتار در والدین می تواند به تنهایی تاثیرگذار باشد.

مطالعه را با سرگرمی های دیگر مقایسه نکنید

بهتر است کتاب خواندن را به عنوان جایزه برای انجام یک کار یا وسیله ای برای محروم کردن کودک از سرگرمی های دیگر معرفی نکنید. هدف این است که کودک به مرور احساس کند مطالعه خودش یک فعالیت جذاب و دوست داشتنی است.

یک فضای مناسب برای مطالعه در خانه بسازید

برای ایجاد فضای مطالعه، به اتاقی بزرگ یا کتابخانه ای پر از کتاب نیاز ندارید. حتی یک گوشه دنج از اتاق، یک صندلی راحت و یک قفسه کوچک می تواند فضای مناسبی برای کتاب خواندن باشد. قرار دادن کتاب ها در محیطی آرام و در دسترس کودک، احتمال سر زدن او به کتاب ها را بیشتر می کند.

کتاب ها را در دسترس قرار دهید

اگر کودک برای برداشتن کتاب همیشه به کمک والدین نیاز داشته باشد، ممکن است کمتر سراغ آن برود. بهتر است تعدادی کتاب مناسب سن او در محلی قرار بگیرد که خودش بتواند آنها را ببیند و انتخاب کند. وجود کتاب های متنوع نیز به کودک اجازه می دهد براساس علاقه خودش دست به انتخاب بزند.

یک گوشه کوچک را به کتابخانه کودک تبدیل کنید

حتی چند کتاب در یک قفسه یا جعبه می تواند شروع خوبی باشد. می توانید اجازه دهید کودک در مرتب کردن کتاب ها یا انتخاب محل قرار گرفتن آنها مشارکت کند تا احساس ارتباط بیشتری با فضای مطالعه داشته باشد.

اجازه دهید کودک خودش کتاب انتخاب کند

همه کودکان به یک نوع کتاب علاقه ندارند. ممکن است کودکی عاشق داستان های ماجراجویانه باشد و کودک دیگری کتاب های علمی، تصویری یا مجله را ترجیح دهد. بنابراین بهتر است والدین تا زمانی که محتوای انتخاب شده متناسب با سن کودک است، سلیقه او را جدی بگیرند.

انتخاب کتاب را به یک تجربه جذاب تبدیل کنید

وقتی به کتابفروشی یا کتابخانه می روید، اجازه دهید کودک میان گزینه های مختلف جست و جو کند و کتاب مورد علاقه اش را انتخاب کند. همین حس انتخاب کردن می تواند انگیزه او برای خواندن را افزایش دهد.

اگر یک کتاب را چند بار خواست، مانعش نشوید

ممکن است کودک بارها سراغ یک داستان خاص برود. تکرار یک کتاب برای بزرگسالان شاید خسته کننده باشد، اما برای کودک می تواند فرصتی برای کشف دوباره تصاویر، شخصیت ها و کلمات داستان باشد. حتی ممکن است پس از چند بار شنیدن یک داستان، کودک بتواند بخش هایی از آن را برای والدین تعریف کند.

هنگام خواندن، کودک را درگیر داستان کنید

کتاب خواندن نباید همیشه به این شکل باشد که والدین فقط متن را بخوانند و کودک گوش دهد. می توانید در طول داستان مکث کنید و از او درباره اتفاقات مختلف سوال بپرسید. مثلا بپرسید: «فکر می کنی بعدش چه اتفاقی می افتد؟» یا «اگر تو جای این شخصیت بودی چه کار می کردی؟» چنین گفت و گوهایی به کودک کمک می کند با داستان ارتباط بیشتری برقرار کند.

اجازه دهید کودک صفحات را ورق بزند

در مورد کودکان خردسال، علاقه آنها به ورق زدن صفحات کاملا طبیعی است. ممکن است کودک قبل از اینکه والدین متن یک صفحه را تمام کنند، چند صفحه جلوتر برود. بهتر است این رفتار را بهانه ای برای ناراحت شدن یا قطع مطالعه نکنیم. هدف اصلی در این سن، ایجاد تجربه ای مثبت و لذت بخش از کتاب است.

درباره تصاویر کتاب حرف بزنید

حتی اگر کودک هنوز توانایی خواندن ندارد، می توانید تصاویر را با او بررسی کنید. از او بخواهید شخصیت ها، اشیا یا اتفاقات داخل تصویر را پیدا کند و درباره آنها توضیح دهد. این کار می تواند مطالعه را برای کودکان خردسال به یک فعالیت تعاملی تبدیل کند.

مطالعه را به زندگی روزمره کودک پیوند بزنید

کتاب خواندن فقط به زمانی که کتاب در دست کودک است محدود نمی شود. می توانید در موقعیت های روزمره نیز توجه او را به نوشته ها و اطلاعات مختلف جلب کنید. خواندن نوشته های ساده، تابلوها، فهرست خرید یا دستورالعمل ها می تواند به کودک نشان دهد که خواندن بخشی از زندگی روزمره است.

همچنین می توانید اتفاقات داستانی را با تجربه های واقعی کودک مرتبط کنید. برای مثال، اگر کتاب درباره یک ورزش، حیوان یا موضوع مورد علاقه کودک است، درباره تجربه های خودش در همان زمینه با او صحبت کنید. ارتباط دادن داستان با زندگی واقعی می تواند مطالب خوانده شده را برای کودک ملموس تر کند.

به کتابخانه بروید

کتابخانه می تواند یکی از مکان های جذاب برای آشنا شدن کودک با دنیای کتاب ها باشد. در کتابخانه، کودک با آثار مختلف روبرو می شود و می تواند کتاب هایی را ببیند که شاید در خانه در اختیارش نباشد. این کار همچنین فرصت خوبی برای شناختن سلیقه کودک و پیدا کردن موضوعات مورد علاقه اوست.

می توانید رفتن به کتابخانه را به یک برنامه خانوادگی تبدیل کنید؛ مثلا هر چند وقت یک بار همراه کودک به کتابخانه بروید، اجازه دهید خودش میان کتاب ها بگردد و چند عنوان متناسب با سنش انتخاب کند.

از کتاب، یک فعالیت سرگرم کننده بسازید

گاهی می توان مطالعه را با فعالیت های دیگری ترکیب کرد تا کودک ارتباط بیشتری با داستان برقرار کند. بعد از تمام شدن یک کتاب، از کودک بخواهید شخصیت مورد علاقه اش را نقاشی کند یا درباره داستان صحبت کند. حتی می توانید بخشی از داستان را با هم بازی کنید. این فعالیت ها علاوه بر سرگرم کننده بودن، به کودک کمک می کنند محتوای کتاب را بهتر درک کند.

درباره داستان سوال بپرسید

از کودک بخواهید اتفاقات داستان را به ترتیب تعریف کند یا حدس بزند ادامه ماجرا چه خواهد شد. سوال های ساده می توانند او را به فکر کردن درباره داستان وادار کنند و مطالعه را از یک فعالیت منفعل به تجربه ای تعاملی تبدیل کنند.

کودک را به خواندن مجبور نکنید

یکی از مهم ترین نکات در ایجاد عادت مطالعه، پرهیز از فشار و اجبار است. کودکان با سرعت های متفاوتی رشد می کنند و ممکن است آمادگی آنها برای یادگیری خواندن یا مطالعه مستقل یکسان نباشد. اگر کودک هنوز برای خواندن آماده نیست، مجبور کردن او می تواند باعث شود کتاب را بیشتر شبیه یک وظیفه بداند تا فعالیتی لذت بخش.

بهتر است والدین به جای تمرکز صرف بر تعداد صفحاتی که کودک خوانده، روی ایجاد علاقه و تجربه مثبت تمرکز کنند. ممکن است کودک در ابتدا فقط چند صفحه بخواند یا بیشتر به تصاویر توجه کند؛ همین ارتباط اولیه با کتاب می تواند زمینه ای برای شکل گیری عادت مطالعه در سال های بعد باشد.

بعد از یادگیری خواندن، مطالعه مشترک را متوقف نکنید

وقتی کودک خواندن را یاد می گیرد، نقش والدین در کتاب خواندن تمام نمی شود. همچنان می توانید در کنار او کتاب بخوانید، درباره داستان گفت و گو کنید و سراغ کتاب هایی بروید که از نظر زبانی کمی پیچیده تر هستند. ادامه دادن مطالعه مشترک می تواند هم به گسترش واژگان و مهارت های زبانی کودک کمک کند و هم روتین کتاب خواندن را حفظ کند.

کتاب را به همراه هم بخوانید

گاهی یک صفحه را کودک بخواند و صفحه بعد را والد بخواند. این روش می تواند فشار مطالعه را کمتر کند و در عین حال کودک را در جریان داستان نگه دارد. مهم این است که فضای مطالعه صمیمی و بدون اضطراب باشد.

کتاب را با علایق کودک هماهنگ کنید

اگر کودک به حیوانات، ورزش، فضا، داستان های تخیلی یا موضوع دیگری علاقه دارد، می توانید کتاب هایی با همین موضوعات پیدا کنید. زمانی که محتوای کتاب به دنیای مورد علاقه کودک نزدیک باشد، احتمال اینکه با اشتیاق بیشتری سراغ آن برود بیشتر است. منابع ارائه شده نیز بر اهمیت انتخاب کتاب متناسب با سن و علایق کودک تاکید دارند.

برای عادت دادن کودک به مطالعه، لازم نیست روش های پیچیده ای به کار ببریم. کتاب خواندن از سنین پایین، ایجاد یک زمان مشخص برای مطالعه، فراهم کردن کتاب های متنوع و در دسترس، انتخاب آزادانه کتاب، گفت و گو درباره داستان و الگو بودن والدین، مجموعه ای از اقداماتی هستند که می توانند کتاب را به بخشی طبیعی از زندگی کودک تبدیل کنند.

مهم تر از همه اینکه هدف، مجبور کردن کودک به کتاب خواندن نیست؛ هدف این است که کودک کتاب را دوست داشته باشد. اگر مطالعه با آرامش، انتخاب، گفت و گو و سرگرمی همراه شود، احتمال بیشتری دارد که این عادت از سال های کودکی به سال های بعد زندگی نیز منتقل شود.