گروه محیط زیست| بلندمرتبهسازی در تهران نفس این شهر را بند آورده و اثرات منفی زیادی بر محیط زیست پایتخت داشته است و متاسفانه بسیاری از مجوزهای افزایش تراکم، تغییر کاربری باغات، افزایش ارتفاع ساختمانها و ایجاد پهنههای جدید ساختمانی در دهههای گذشته از مسیر مصوبات کمیسیون ماده 5 صادر شدهاند. این کمیسیون یکی از مهمترین نهادهای اثرگذار بر توسعه کالبدی و جمعیتی تهران به حساب میآید و سازمان محیط زیست هم بهطور منظم در جلسات آن حضور مییابد؛ در حالی که حتی نتوانسته یک طبقه از ارتفاع برجهای تهران کم کند!
سازمان محیط زیست خود را صرفا متولی گوشزد کردن تبعات محیط زیستی بلندمرتبه سازی میداند و حضورش در جلسات منجر به بهبود شرایط محیط زیستی شهر نشده است. حال سوال اینجاست که چرا سازمان محیط زیست بهطور مرتب در جلسات کمیسیون ماده 5 شهرداری شرکت میکند؟ برجسازی در تهران، تمام باغاتش را بلعیده است. در خیابانهایی که عرضشان بسیار کوچک است، برجهای چند طبقه سر به فلک کشیدهاند. از ارتفاعات اطراف تهران که به منظره شهر نگاه میکنید، با انبوهی از ساختمانهای زشت و بیقواره با ارتفاعات مختلف مواجه میشوید که نفس تهران را بند آوردهاند. مطالعات انجام شده نشان میدهد که بلندمرتبهسازی در تهران از طریق افزایش تراکم جمعیت، رشد مصرف آب، کاهش نفوذ آب به زمین، حذف فضای سبز، اختلال در جریان باد و تشدید جزایر گرمایی شهری فشار قابل توجهی بر منابع آب و شرایط اقلیمی تهران وارد کرده است.
جلوگیری از حرکت جریانهای زیرزمینی به سمت جنوب
برجهای بلندی که در غرب تهران ساخته شده فقط جلوی حرکت باد به سمت پایتخت را نگرفته است. این برجها که مثل میخ در زمین فرو رفتهاند، جلوی جریانهای آب زیرزمینی را گرفته و چاههای جنوب شهر را خشکاندهاند. اگر امروز دشتهای جنوبی تهران آبی برای آبیاری مزارع در اختیار ندارند و فاضلاب خام را جایگزین آب سالم کردهاند، به خاطر فشار برجسازیهای غرب پایتخت است. مجوز همه این برجسازیها هم در کمیسیون ماده 5 شهرداری صادر میشود.
وظایف قانونی کمیسیون ماده 5 شامل بررسی و تصویب طرحهای تفضیلی شهر است که کاربری زمینها، تراکم ساختمانی، ارتفاع ساختمانها، وضعیت شبکه معابر و ضوابط ساخت و ساز را تعیین میکند. در این کمیسیون پروندههای شهری محل اختلاف بررسی میشود و مجوز افزایش تراکم و تغییر کاربری حتی برای آنها صادر میشود. به همین دلیل در سالهای اخیر کمیسیون ماده پنج به محلی برای صدور بسیاری از مجوزهای تغییر کاربری باغات، افزایش ارتفاعات و ایجاد پهنههای جدید تبدیل شده است. جالب آنکه سازمان محیط زیست نیز در تمام جلسات کمیسیون ماده پنج حضور فعال دارد اما معلوم نیست در این جلسات چه میکند و مبنای قانونی حضورش چیست؟
پذیرش نقش تزئینی برای محیط زیست؟
مسئولان سازمان محیط زیست در پاسخ به پرسشهای مطرح شده در سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات درباره مبنای قانونی حضور این سازمان در جلسات کمیسیون ماده 5 و نقش محیط زیست در بلندمرتبهسازیهای تهران، توضیح روشنی درباره ماده قانونی که حضور آنها را در این کمیسیون رقم زده، ارائه نمیکنند. بر مبنای توضیحات ارائه شده در این سامانه؛ سازمان حفاظت محيط زيست در چارچوب قوانين و مقررات حاكم، از جمله وظايف و اختيارات قانوني خود در صيانت از محيط زيست و با هدف اعمال ملاحظات زيستمحيطي در تصميمات توسعه شهري، در جلسات كميسيون ماده 5 شرکت میکند. حضور نمايندگان اين سازمان با هدف بررسي آثار و پيامدهاي زيستمحيطي مصوبات پيشنهادي، جلوگيري از ايجاد مخاطرات زيستمحيطي و صيانت از حقوق عمومي و منافع نسلهاي حاضر و آينده است.
صدیقه ترابی معاون سابق انسانی سازمان حفاظت محیط زیست که مرجع پاسخگویی در این رابطه است، طی پاسخهای ارائه شده، تاکید میکند که سازمان حفاظت محيط زيست مرجع تعيين تراكم ساختماني، تعداد طبقات يا صدور مجوز ساختماني نيست و هيچگونه اختيار قانوني در تعيين تعداد طبقات ساختمانها ندارد. تعيين اين موارد مطابق قوانين و مقررات شهرسازي، در صلاحيت مراجع ذيربط از جمله شورايعالي شهرسازي و معماري ايران، كميسيونهاي ماده 5 و ساير مراجع قانوني است. وظيفه سازمان محیط زیست، بررسي انطباق پيشنهادها با الزامات و ظرفيتهاي زيستمحيطي، اعلام نظر كارشناسي و جلوگيري از تصويب طرحهايي است كه موجب تخريب محيط زيست، تشديد مخاطرات طبيعي يا افزايش فشار بر منابع پايه كشور ميشوند.
حال پرسش این است که اگر وظیفه سازمان محیط زیست جلوگیری از تصویب طرحهایی است که موجب تخریب محیط زیست میشوند، چرا تا به حال حتی یک مورد از بلندمرتبهسازیهای تهران متوقف نشده و منطقه 22 تهران که کریدوری برای ورود باد به پایتخت است، به محلی برای توسعه آسمانخراشها تبدیل شده است؟ آیا سازمان حفاظت محیط زیست صرفا در جلسات شرکت میکند و صورت جلسهها را امضا میکند؟ این سازمان طی چه ساز و کاری جلوی بلندمرتبهسازیها را میگیرد و نقش این مجموعه در اوضاع اسفبار فعلی تهران چیست؟
با افزایش طبقات ساختمانها مخالفت کردهایم!
مسئولان سازمان محیط زیست مدعی هستند که این سازمان همواره نسبت به افزايش طبقات خارج از ضوابط طرحهاي مصوب توسعه شهري، مغاير با ضوابط عام بلندمرتبهسازي و فاقد مطالعات مكانيابي و امكان سنجي زيستمحيطي اعلام مخالفت کرده است. اين مخالفتها محدود به شهر تهران نبوده و درخصوص شهرهاي مختلف كشور نيز طي مكاتبات متعدد با استانداريها، دبيرخانه شورايعالي شهرسازي و معماري ايران، كميسيونهاي ماده 5، ادارات كل راه و شهرسازي و ساير مراجع ذيربط انجام شده است. سياست سازمان حفاظت محيط زيست، مخالفت با اصل بلندمرتبهسازي نيست؛ بلكه تاكيد بر ضابطهمند شدن بلندمرتبهسازي بر اساس ضوابط عام استقرار ساختمانهاي بلند در شهرهاي ايران مصوب 16 مهر 1397 شورايعالي شهرسازي و معماري ايران است.
بر همين اساس، سازمان محیط زیست همواره بر ضرورت انج ام مطالعات ضرورت احداث ساختمان بلند، مكانيابي عرصههاي مجاز، تعيين ضوابط خاص هر شهر و ارزيابي ظرفيتهاي محيطزيستي پيش از هرگونه تصميمگيري تاكيد کرده است. در تمامي مكاتبات سازمان محیط زیست، بر رعايت شاخصهاي زيستمحيطي از جمله ظرفيت منابع آب، توان اكولوژيك سرزمين، خطر فرونشست زمين، زمينلغزش، سيلاب، مخاطرات زمينشناختي، حفاظت از اراضي كشاورزي و جنگلها، كريدورهاي جريان هوا، آلودگي هوا، مديريت پسماند و فاضلاب، تابآوري شهري در برابر تغيير اقليم و ساير الزامات مندرج در ضوابط مصوب شورايعالي شهرسازي و معماري ايران تاكيد شده است و تمام این مکاتبات در سوابق سازمان حفاظت محیط زیست وجود دارد.
مسئولان سازمان محیط زیست مدعی هستند که این سازمان طی سالهای اخیر بهصورت مستمر و فعال در راستای ضابطهمند شدن فرآیند بلندمرتبهسازی و جلوگیری از توسعههای مغایر با ظرفیتهای محیط زیستی کشور اقدام کرده است اما مشخص نیست که چرا این اقدامات منجر به نتیجه نشده و تب بلندمرتبهسازی از تهران به استانهای شمالی کشور هم سرایت کرده است.
