هفت صبح| بر اساس یک توافق بینالمللی، آثار تاریخی کشورها از آنجا که میراث جهانی به حساب میآیند، نباید مورد هجوم واقع شوند و در همین راستا یک نشان بینالمللی به نام سپر آبی تعریف شده تا بتواند از ورود خسارت به بناهای ارزشمند جهان جلوگیری کند. رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان گرمه خبر میدهد که در جریان جنگ رمضان، بناهای تاریخی شاخص خراسان شمالی مجهز به سپر آبی شدهاند تا از گزند حملات دشمن در این جنگ در امان بمانند.
همه کشورها آثار تاریخی و طبیعی خاصی دارند که ارزشی فراتر از مرزها داشته و متعلق به تمام انسانهای امروز و نسلهای آینده هستند. این آثار کمک میکنند که بفهمیم مردم روی زمین چگونه زندگی میکردند. بخشی از این آثار هم منبع حس تعلق و زیبایی بوده و زمینه رونق گردشگری را فراهم میکنند. آثار تاریخی همواره در معرض خطرهایی مثل جنگ، تغییرات اقلیمی و ... هستند؛ به همین خاطر سازمانهای جهانی مثل یونسکو قوانینی برای حفاظت از آنها وضع کردهاند.
همچنین کشورهای مختلف با امضای کنوانسیون میراث جهانی متعهد شدهاند که این حفاظت را وظیفه مشترک بشریت و نه یک انتخاب شخصی یا ملی بدانند. از آنجایی که نابود کردن آثار مقدس و تاریخی، نفرت و کینه را عمیقتر میکند و میتواند دلیل جدیدی برای ادامه یا شروع دوباره جنگ باشد و حفاظت از آنها کمک میکند تا پس از جنگ، آشتی و بازسازی اجتماعی سریعتر اتفاق بیفتد، کنوانسیون لاهه به موضوع حفاظت از آثار تاریخی در زمان جنگ ورود کرده است.
ایران با تاریخی چند هزار ساله و وسعتی که دارد، آثار تاریخی بسیار زیادی دارد که باید بهعنوان میراث بشریت حفظ شده و در شرایط جنگی نگاه ویژهای به آن وجود داشته باشد. به همین دلیل مسئولان استان خراسان شمالی که از پیچیدهترین مناطق ایران از نظر تاریخی، قومی و فرهنگی است، دست به کار شدهاند تا از میراث کشور در زمان جنگ محافظت کنند.
نصب سپر آبی در خراسان شمالی
استان خراسان شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی و همسایگی با ترکمنستان، گلستان و خراسان رضوی، تاریخی چند لایه دارد و از دوران پارینه سنگی تا عصر حاضر تحت تاثیر مهاجرتها، امپراتوریها، کوچهای اجباری و تعاملات فرهنگی متفاوت قرار داشته است. همین پیچیدگیها و البته کمبود مطالعات، ارزش خاصی برای میراث فرهنگی این استان بهوجود میآورد.
وحید محمودی فرد، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان گرمه در گفتوگو با هفت صبح خبر میدهد که مسئولان میراث فرهنگی خراسان شمالی، طبق کنوانسیون جهانی لاهه که در سال 1950 مصوب شده است، در روز 16 اسفند اقدام به نصب سپر آبی بهعنوان یک علامت و نشانه برای حفاظت از میراث فرهنگی کردهاند تا آثار تاریخی استان از گزند بمباران دشمن در زمان جنگ در امان بمانند. محمودی فرد میگوید که سپر آبی در کنار بناهای تاریخی نصب میشود تا هواپیمای متخاصم آن را ببیند و از حمله و تخریب این بناهای تاریخی جلوگیری شود.
کدام آثار مجهز به سپر آبی شدند؟
به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان گرمه سه روز پیش، این سپر آبی در محوطه بیشتر آثار خراسان شمالی که از ارتفاع دیده میشوند؛ شامل موزههای استان، قلعه جلالالدین شهرستان گرمه، کاروانسرای قِلّی، شهر بلقیس اسفراین و امارت مفخم بجنورد نصب شده است. قلعه جلالالدین شهرستان گرمه از آثار تاریخی دوره پس از اسلام است. دژی نظامی و 900 ساله که روی تپهای مرتفع واقع شده و در دوره سلجوقیان، به صورت شش گوش با شش برج مدور در اطراف آن و با مصالحی چون سنگ، ملاط ساروج و گاها آجر ساخته شده است.
ارتفاع برج و دیوارهها حدود 12 متر هستند و در داخل برج خمرههایی برای جمعآوری آب و آذوقه وجود دارند. این برج در سه کیلومتری شرق شهرستان گرمه و نرسیده به شهرستان جاجرم واقع شده است. کاروانسرای قلی که معروف به رباط قلی است یکی از مهمترین آثار تاریخی خراسان شمالی و بخشی از پرونده کاروانسراهای ایرانی است که در یونسکو به ثبت رسیده است. این کاروانسرا مربوط به قرن 15 میلادی و دوره تیموریان است و در شهرستان جاجرم بخش سنخواست واقع شده است.
کاروانسرا در مسیر تاریخی گرگان به نیشابور، یکی از شاخههای جدید جاده ابریشم و راه ارتباطی مهم خراسان بزرگ به استرآباد (گرگان) واقع شده است. شهر بلقیس اسفراین نیز دومین بنای بزرگ خشتی-گلی ایران بعد از ارگ بم است که در سال 1380 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از سال 1388 بهعنوان پایگاه میراث فرهنگی فعال است. این مجموعه بر اساس تخمینهای برخی منابع محلی تا حدود چهار هزار سال قدمت دارد. امارت مفخم بجنورد هم یکی از مهمترین مراکز حکومتی در دوره قاجار در شمال شرق کشور است که در مرکز استان خراسان شمالی واقع شده است. این مجموعه نمادی از قدرت محلی ایل شادلو از طوایف کرد کرمانج در دوره قاجار بوده و هدف از ساخت آن، ایجاد مرکز حکومتی در این بخش از ایران است.
سپر آبی مانع حمله میشود؟
اگرچه مسئولان استانی تلاش میکنند با تکیه بر کنوانسیونهای بینالمللی و اجرای برنامههای پیشبینی شده در کنوانسیون لاهه، بناهای تاریخی خراسان شمالی را از گزند حمله دشمن در امان نگه دارند اما آیا آمریکا و اسرائیل که حتی به مدارس و مراکز درمانی هم رحم نمیکنند، به این قواعد بینالمللی پایبند هستند؟
محمودی فرد در این رابطه میگوید که دشمن وحشیتر از آن است که به بناهای تاریخی رحم کند، همانطور که به بیمارستان و مدرسه میناب هم رحم نکرده و در اوج وقاحت میگوید که موشکهای ایران دقیق نیست و خودشان این مدرسه را هدف قرار دادهاند اما وظیفه ما این است که با نشان سپر آبی، اعلام کنیم که این بنا تاریخی است. نتیجه هرچه باشد، تلاش مسئولان میراث فرهنگی خراسان شمالی برای حفظ آثار تاریخی این استان تا پایان جنگ ادامه دارد. به امید روزی که بار دیگر سایه جنگ از سر کشور دور شود و باز هم درهای مراکز فرهنگی ایران به روی گردشگران سراسر جهان گشوده شود.
