فشار خون بالا؛ علائم، علل، عوامل خطر و راههای پیشگیری
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون بالا به شرایطی گفته میشود که میزان فشار واردشده به دیواره رگها بیشتر از محدوده مطلوب باشد. فشار خون با واحد میلیمتر جیوه (mmHg) اندازهگیری میشود و بر اساس دو عدد نمایش داده میشود؛ عدد اول مربوط به فشار سیستولیک (فشار هنگام انقباض قلب) و عدد دوم مربوط به فشار دیاستولیک (فشار هنگام استراحت قلب) است.
طبق دستهبندیهای پزشکی، فشار خون در چند سطح بررسی میشود:
- فشار خون طبیعی: کمتر از ۱۲۰/۸۰ میلیمتر جیوه
- فشار خون بالاتر از حد طبیعی: عدد بالا بین ۱۲۰ تا ۱۲۹ و عدد پایین کمتر از ۸۰
- فشار خون بالا مرحله اول: عدد بالا بین ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا عدد پایین بین ۸۰ تا ۸۹
- فشار خون بالا مرحله دوم: عدد بالا ۱۴۰ یا بیشتر یا عدد پایین ۹۰ یا بیشتر
فشار خون بالا در مراحل اولیه ممکن است هنوز یک بیماری قطعی محسوب نشود، اما اگر کنترل نشود، میتواند به مرور زمان پیشرفت کرده و به فشار خون مزمن یا هایپرتانسیون تبدیل شود. به همین دلیل، اندازهگیری منظم فشار خون و رعایت سبک زندگی سالم اهمیت زیادی دارد.
فشار خون کنترلنشده میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد. برخی مطالعات همچنین نشان دادهاند که فشار خون بالا در طولانیمدت ممکن است بر عملکردهای شناختی مانند حافظه، تمرکز و توانایی تصمیمگیری تأثیر بگذارد.
علائم فشار خون بالا
یکی از مهمترین ویژگیهای فشار خون بالا این است که معمولاً در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ایجاد نمیکند. بسیاری از افراد بدون اطلاع از وضعیت فشار خون خود زندگی میکنند و تنها از طریق اندازهگیری منظم میتوانند آن را تشخیص دهند.
برای بررسی فشار خون میتوان از دستگاههای اندازهگیری خانگی استفاده کرد یا در مراجعههای پزشکی آن را کنترل کرد.
چه زمانی باید فشار خون را بررسی کرد؟
اندازهگیری فشار خون باید بخشی از مراقبتهای معمول سلامت باشد.
- فشار خون کودکان معمولاً از حدود ۳ سالگی در معاینات دورهای بررسی میشود.
- افراد بزرگسال بالای ۱۸ سال بهتر است حداقل هر دو سال یکبار فشار خون خود را اندازهگیری کنند.
- افرادی که فشار خون بالا، سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا عوامل خطر دیگر دارند، ممکن است به بررسیهای بیشتری نیاز داشته باشند.
علل افزایش فشار خون
عوامل مختلفی میتوانند باعث افزایش فشار خون شوند. افزایش فشار روی دیواره رگها، تجمع چربی و کلسترول در رگها (تصلب شرایین) و برخی بیماریها میتوانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
در برخی موارد نیز علت دقیق افزایش فشار خون مشخص نیست.
برخی از عوامل و شرایط مرتبط با فشار خون بالا عبارتاند از:
- بیماریهای کلیوی
- اختلالات غده فوق کلیوی
- مشکلات تیروئید
- بیماریهای قلبی مادرزادی
- آپنه انسدادی خواب
- مصرف برخی داروها مانند بعضی داروهای سرماخوردگی، ضدبارداریها و برخی داروهای تجویزی
- مصرف مواد محرک مانند کوکائین و آمفتامین
عوامل خطر فشار خون بالا
برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا سبک زندگی، بیشتر در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا قرار دارند. مهمترین عوامل خطر عبارتاند از:
اضافه وزن و چاقی
افزایش وزن باعث میشود قلب برای رساندن خون به بدن تلاش بیشتری کند و این موضوع میتواند فشار خون را افزایش دهد.
سابقه خانوادگی
افرادی که والدین یا اعضای نزدیک خانواده آنها به فشار خون بالا مبتلا هستند، احتمال بیشتری برای ابتلا دارند.
کمبود فعالیت بدنی
نداشتن تحرک کافی میتواند باعث افزایش وزن و بالا رفتن خطر فشار خون شود.
رژیم غذایی نامناسب
مصرف زیاد نمک (سدیم) و دریافت ناکافی پتاسیم میتواند تعادل فشار خون را بر هم بزند.
مصرف دخانیات
سیگار، تنباکو و قرار گرفتن در معرض دود آنها میتواند فشار خون را افزایش داده و به سلامت رگها آسیب برساند.
مصرف زیاد الکل
مصرف بیش از حد نوشیدنیهای الکلی با افزایش فشار خون، بهخصوص در برخی افراد، ارتباط دارد.
بیماریهای مزمن
برخی بیماریها مانند دیابت، بیماری کلیه و اختلالات خواب میتوانند خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش دهند.
افزایش سن
با بالا رفتن سن، احتمال تغییرات در رگها و افزایش فشار خون بیشتر میشود.
عوارض فشار خون بالا
اگر فشار خون برای مدت طولانی کنترل نشود، میتواند به اندامهای مختلف بدن آسیب برساند. از مهمترین عوارض آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماریهای قلبی
- حمله قلبی
- نارسایی قلبی
- سکته مغزی
- آسیب کلیه و نارسایی کلیوی
- ایجاد آنوریسم (ضعیف شدن دیواره رگها)
راههای پیشگیری از فشار خون بالا
بسیاری از روشهایی که برای کنترل فشار خون توصیه میشوند، در پیشگیری از آن نیز مؤثر هستند. رعایت چند عادت سالم میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد:
- داشتن رژیم غذایی متعادل و مصرف بیشتر میوه و سبزیجات
- کاهش مصرف نمک
- انجام فعالیت بدنی منظم
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار و دخانیات
- محدود کردن مصرف الکل
- مدیریت استرس
- داشتن خواب کافی و باکیفیت
کنترل منظم فشار خون و توجه به سبک زندگی سالم، نقش مهمی در حفظ سلامت قلب، مغز و سایر اندامهای بدن دارد.
منبع: mayoclinic
