کوشیار قدوسی
امید به زندگی یک شاخص آماری است که نشان میدهد هر عضوی از جامعه هنگام تولد به طور متوسط چند سال میتواند توقع حیات داشته باشد. بنابراین امید به زندگی یکی از شاخصهای توسعه یافتگی کشورهاست چون وضعیت سلامت و بهداشت، شرایط اقتصادی و سیاسی در آن تاثیر مستقیم دارد. طبق آخرین آماری که بانک جهانی منتشر کرده مردم ژاپن بهترین وضعیت را از این نظر دارند. در سال ۲۰۱۵ مردان ژاپنی میتوانستند انتظار داشته باشند ۸۳٫۷ سال عمر کنند و زنان ژاپنی ۸۶٫۸ سال. در همین گزارش ایران هم با ۷۵٫۵۹ سال در رتبه ۶۲ جهانی قرار داشت. در دو سال اخیر قطعا این شاخص بهبود یافته و در سال ۹۵ وزیر بهداشت امید به زندگی در زنان ایرانی را ۸۱ سال و در مردان ایرانی را ۷۶ سال اعلام کرد. مسئلهای که ما اینجا با آن سر و کار داریم این است هرچقدر امید به زندگی در یک کشور افزایش پیدا میکند فاصله سن بازنشستگی تا پایان عمر طبعا بیشتر میشود. این مسئله مساوی با افزایش تعهدات صندوقهای بازنشستگی است. به همین دلیل هم هست که در کشورهای توسعه یافته که مردم طول عمر بیشتری دارند سن بازنشستگی هم بالاتر تعیین میشود. چون میخواهند ورودیهای صندوق را با میزان خروجی
آن متعادل کنند. در ادامه به چند نکته آماری جالب در این زمینه اشاره میکنیم.
۱٫ میانگین سن بازنشستگی در ایران بر اساس آنچه محمود اسلامیان مدیرعامل سابق صندوق بازنشستگی کشوری اعلام کرده ۵۱٫۵ سال است. یعنی فاصله سن بازنشستگی تا پایان عمر به چیزی حدود ۲۴ سال رسیده. در دهه ۵۰ و ۶۰ که عمده قوانین بازنشستگی ما وضع شده این شاخص حدود ۵۵ سال بوده.
یعنی آن زمان فاصله امید به زندگی با سن بازنشستگی خیلی ناچیز بوده اما حالا این فاصله ۲۴ ساله بار سنگینی بر دوش صندوقهای بازنشستگی انداخته و صرفا همین مسئله ضرورت تغییر در قوانین سن بازنشستگی در کشور را به اثبات میرساند.
۲٫ در آخرین گزارشی که درباره شاخص امید به زندگی و در سال ۲۰۱۶ میلادی منتشر شده ایران در رتبه ۶۲ جهانی قرار دارد. یعنی بالاتر از کشورهایی مثل برزیل، مالزی و هند. در این گزارش امید به زندگی مردان ایرانی ۷۴٫۵ سال و زنان ایرانی ۷۶٫۶ سال ذکر شده یعنی به طور میانگین ۷۵٫۵ سال.
عموما در همه کشورها امید به زندگی در زنان بیشتر از مردان است.
۳٫ در بین کشورهای همسایه ترکیه معمولا در این شاخص وضعیت مشابه با ما دارد. در این ردهبندی البته ترکیهایها ۷۵٫۸ در رتبه ۵۸ و بالاتر از ایران قرار گرفتند. کشورهایی مثل قطر، عمان و امارات هم وضعیت بهتری از ما دارند.
۴٫ امید به زندگی در عربستان کمتر از کشور ماست. این شاخص در عربستان به طور میانگین ۷۴٫۵ سال گزارش شده که به معنی قرار گرفتن آنها در رتبه ۸۰ این ردهبندی است. کشورهای کویت، اردن، آذربایجان، مصر و عراق هم به ترتیب در رتبههای ۷۶، ۸۴، ۹۶، ۱۰۷ و ۱۲۱ قرار دارند.
۵٫ در صدر جدول کشورهای با بهترین وضعیت امید به زندگی ژاپن و سوئیس قرار دارند. در ژاپن عدد ۸۳٫۷ و در سوئیس ۸۳٫۴ گزارش شده. کشورهای سنگاپور، استرالیا و اسپانیا هم به ترتیب در ردههای بعدی قرار دارند.
در انتهای جدول هم کشورهایی مثال سیرالئون، آنگولا و آفریقای مرکزی با میانگین امید به زندگی ۵۰٫۱ سال، ۵۲٫۴ سال و ۵۲٫۵ سال دیده میشوند. آمریکا هم با ۷۹٫۳ سال خیلی وضعیت خوبی ندارد و در رتبه ۳۱ قرار دارد. البته که یک سال پیش نشریه اکونومیست گزارشی منتشر کرد و مدعی شد شاخص امید به زندگی در ایران بالاتر از آمریکاست.
۶٫ برگردیم به روند بهبود شاخص امید به زندگی در ایران. دقیقا نیم قرن پیش امید به زندگی در ایران ۴۸٫۸۹ سال بوده. عجیب اینکه آن زمان برعکس حالا امید به زندگی در مردان ایرانی بالاتر از زنان بوده. شاخص امید به زندگی در ایران همینطور شیب صعودی خود را حفظ میکند و در سال ۱۹۷۸ میلادی که انقلاب اسلامی رخ میدهد معادل ۵۵٫۷۱ سال بوده. در سالهای جنگ تحمیلی این شاخص در ایران یک روند نزولی را طی میکند و در سال ۱۹۸۴ به ۵۴٫۷۵ سال میرسد. بعد از پایان جنگ دوباره این شاخص در ایران سیر صعودی میگیرد؛ به طوری که در سال ۱۹۸۹ میلادی ۶۲٫۴۰ بوده در سال ۲۰۰۰ و همزمان با آغاز هزاره سوم مرز ۷۰ سال را رد میکند.
بدیهی است که این روند مثبت در سالهای آینده هم ادامه دارد اما در عین حال باید فکری هم به حال صندوقهای بیمهگر کرد که تعهداتشان روز به روز بیشتر میشود.
(منتشر شده در ویژه نامه روزنامه هفت صبح درباره صندوق های بازنشستگی)
