مرگ دوباره در معدن آلبلاغ

گروه محیط زیست| باز هم معدن آلبلاغ واقع در منطقه حفاظت شده ساریگل خراسان شمالی و بهره‌برداری غیرمجاز از آن، خبرساز شد تا به برنامه‌ریزان ثابت کند که بدون مطالعه و پیوست اجتماعی درست، راه به جایی نمی‌بریم و وصله پینه کردن مناطق حفاظت شده، منجر به بهبود شرایط حفاظتی مناطق حساس محیط زیستی کشور نمی‌شود. 16 شهریور ماه امسال، ورود غیرقانونی مردم محلی به معدن آلبلاغ، باعث مرگ یک نفر و مصدوم شدن دو نفر شد.

فعالان محیط زیست می‌گویند متاسفانه نه تنها معدن ساماندهی نشده بلکه وعده مسئولان برای ارتقاء درجه حفاظتی منطقه شاهجهان هم به مرحله اجرا در نیامده است. در میانه دهه 90 بود که نام معدن غیرمجاز آلبلاغ بر سر زبان‌ها افتاد. معدن سرب و رویی که نتوانسته بود مجوز فعالیت قانونی دریافت کند، با حفاری‌های غیرقانونی مردم محلی، به معضلی برای خراسان شمالی و شهر اسفراین تبدیل شد.

جامعه محلی سنگ‌های معدن را بدون رعایت اصول ایمنی می‌کندند و بر اساس گزارش‌های درج شده در آن روز، مردان مسلح و با نقاب، سنگ‌های استخراج شده را خریداری و به مراکزی که عمدتا در استان زنجان واقع شده بود، برای فرآوری می‌بردند. پذیرش اینکه جامعه محلی به صورت خودجوش به چنین کاری روی آورده باشد، چندان ساده نبود اما در نهایت، معضلات ناشی از این اقدامات، منجر به واگذاری معدن آلبلاغ به ایمیدرو می‌شود. البته این واگذاری و مخدوش کردن چهره ساریگل هم نتوانست مشکل را حل کند، زیرا همین چند روز پیش، باز هم حفاران غیرمجاز سری به تونل‌های آلبلاغ زدند تا یک نفرشان کشته و دو نفر به شدت مصدوم شوند.

‌معدنی در بالادست سد بیدواز

طی مدتی که ایمیدرو وارد بحث ساماندهی این معدن غیرمجاز شده، چه اتفاقاتی در خراسان شمالی رخ داده و آیا برداشت از این معدن، هیچ مخاطره‌ای برای محیط زیست ندارد؟ شهرزاد پورمحمود کنشگر محیط زیست که در حوزه «کارزار شاهجهان را دریابیم» هم فعال است؛ در گفت‌وگو با هفت صبح توضیح می‌دهد که معدن آلبلاغ در داخل منطقه حفاظت شده ساریگل بوده و در بالادست سد بیدواز اسفراین واقع شده است.

برداشت از این معدن، زمینه آلودگی آب‌های منطقه را هم فراهم می‌کند.  به گفته او، از سال 98 برداشت غیرمجاز از این معدن آغاز می‌شود. در آن مقطع، این منطقه تحت مدیریت محیط زیست بود. مردم محلی با اسب و الاغ، سنگ‌های معدنی را داخل خورجین‌ها می‌ریختند و به پای کوه می‌آوردند تا در نهایت به کارخانه‌هایی به‌خصوص واقع در زنجان بفروشند. 

در آن زمان اختلافاتی بین مردم محلی پیش آمد و ریزش این معدن غیرمجاز، باعث شد حدود هفت تا هشت نفر زیر آوار مانده و کشته شوند. در نهایت با ورود صدا و سیمای خراسان شمالی به مسئله، برداشت از این معدن به ایمیدرو سپرده می‌شود. با حضور ایمیدرو، ورود مردم به منطقه معدنی ممنوع می‌شود.

نماینده مجلس به دنبال ایجاد شرکت تعاونی

پورمحمود توضیح می‌دهد که برداشت از معدن آلبلاغ به دلیل دسترسی سخت به این معدن زمان‌بر بوده و ایمیدرو طی این سال‌ها مشغول ساختن راه، برای دسترسی به معدن بوده است. تازه این مسیر دسترسی تکمیل شده است. او به نقش نماینده اسفراین در بروز شرایط فعلی برای معدن آلبلاغ اشاره می‌کند.

گویا این نماینده معتقد بوده که باید از معدن واقع شده در منطقه حفاظت شده ساریگل، به صورت تعاونی بهره‌برداری شود تا مردم محلی از مزایای آن منتفع شوند.  به گفته این کنشگر محیط زیست، در حال حاضر سرمایه‌گذار معدن که تاکنون 1200 میلیارد تومان برای اجرای مسیر دسترسی به آلبلاغ هزینه کرده، از ایمیدرو می‌خواهد که با پرداخت هزینه‌هایش، از پروژه کنار برود. با این اعلام، نماینده اسفراین بیشتر بر روی موضع خود برای مشارکت تعاونی‌ها در برداشت از معدن آلبلاغ مانور می‌دهد.

انجام عملیات اکتشاف در شاهجهان

پورمحمود می‌گوید که بعد از واگذاری بخشی از منطقه حفاظت شده ساریگل برای برداشت مواد معدنی، به محیط زیست وعده داده می‌شود که دامنه مجاور ساریگل یعنی شاهجهان را که زیر نظر منابع طبیعی مدیریت می‌شود؛ ارتقاء درجه حفاظتی یافته و به محیط زیست تحویل شود اما نه تنها این اتفاق رخ نمی‌دهد، بلکه بهره‌برداری‌های غیرمجاز به شاهجهان هم سرایت می‌کند که خوشبختانه توانسته‌ایم جلوی آن را بگیریم.

به گفته او، متاسفانه در حال حاضر شرکت نویان بنیان ایرانیان از شیراز آمده و در دامنه‌های شاهجهان مشغول عملیات اکتشاف است. مجوزهای لازم را هم از منابع طبیعی دریافت کرده است. این منطقه چون زیر نظر محیط زیست نیست، این مجموعه نمی‌تواند اقدام خاصی انجام دهد اما ما شکایت رسمی به نهاد ریاست جمهوری ارائه دادیم و در جلساتی که داشتیم، به ما اعلام شده است که منطقه شاهجهان از شکار ممنوع باید به حفاظت شده ارتقاء یابد ولی تاکنون چنین اتفاقی رخ نداده است.

فروش سنگ معدنی در فضای مجازی!

این کنشگر محیط زیست مدعی است که متاسفانه مردم محلی سنگ‌های معدنی سرب و روی را مثل سیب‌زمینی و پیاز دستشان می‌گیرند و در فضای مجازی به فروش می‌رسانند. او معتقد است که با از دست رفتن بخشی از ساریگل، حتما باید منطقه شاهجهان از نظر حفاظتی ارتقاء پیدا کند. آلبلاغ نمونه‌ای از معدنی است که بلاتکلیفی طولانی‌مدت در بهره‌برداری قانونی و حفاظت مؤثر، زمینه را برای برداشت‌های غیرمجاز و حفاری‌های خطرناک فراهم کرده است؛ وضعیتی که طی سال‌ها به محیط زیست آسیب زده و مسیرهای حل مسئله را مسدود کرده است.