روز مرگبار گنجشکهای فریدونکنار
هیچ عامل انسانی در مرگ و میر گنجشکها دخیل نبوده و عدم تشخیص این پرنده برای پناه گرفتن، زمینه ایست قلبی آنها را فراهم کرده است
گروه محیط زیست| بارش یکباره و شدیدی که در بامداد 17 شهریورماه روی داد، مرگ و میر گسترده گنجشکهای فریدونکنار را رقم زده است. در فیلمهای فضای مجازی چنین ادعا میشود که مشابه این تلفات گسترده در گیلان هم رخ داده اما معاون محیط طبیعی این استان، وقوع چنین تلفاتی را رد کرده و توضیح میدهد که سال قبل، بارش شدید باران در آستارا، جمع زیادی از گنجشکسانان را تلف کرده است.
گویا مرگ و میر گسترده این پرنده پس از بارش شدید باران، مسبوق به سابقه بوده و در دیگر نقاط جهان هم گزارش شده است. به گفته محیط بان حاضر در منطقه، افت دمای بدن گنجشک باعث ایجاد سردرگمی و سکته آنها شده و هیچ عامل انسانی در مرگ و میر گسترده این پرندگان کوچک، دخیل نبوده است.
روزهای پایانی سال آبی جاری تحت تاثیر پدیده النینو با بارشهای بیسابقه سپری میشود. همانطور که کارشناسان انتظار داشتند، بارشهای زودهنگام در کشور آغاز شده و نخستین بارندگیهای بیسابقه معادل پنج ماهه ابتدای سال 1405، طی 24 ساعت در بامداد 17 شهریور در مازندران رخ میدهد. این بارشها، علاوه بر آبگرفتگی معابر دو استان گیلان و مازندران، مرگ و میر گسترده گنجشکها را هم به همراه میآورد. تصاویر منتشر شده در فضای مجازی نشان میدهد که در بلوار پارک لاله فریدونکنار، تعداد زیادی گنجشک روی زمین ریختهاند. برخی فعالان فضای مجازی مدعی هستند که در گیلان هم شاهد مرگ و میر گنجشکها بودهاند؛ اما چقدر این ادعاها صحت دارد؟
بارشهای عجیب و سردرگمی برای گنجشکها
یاسر آزادی محیطبان بابلسر در گفتوگو با هفت صبح ضمن تایید تصاویر ارسال شده از فریدونکنار، دلیل بروز این پدیده را بارش بیسابقه، رعد و برق شدید و افت یکباره دمای هوا اعلام میکند. به گفته او، به دلیل هوای مساعد این روزها، گنجشکها در طول روز از برنجهای ریخته شده روی زمین -پس از اجرای عملیات برداشت برنج توسط کمباینها- تغذیه میکنند و شبها را در لابلای درختان میگذرانند. زیرا در این فصل درختان همچنان برگ دارند و پناهگاه خوبی برای گنجشکها به حساب میآیند.
وقتی باران میبارد، چون دمای بدن گنجشکها بالاست، پس از خیس شدن به یکباره درجه حرارت بدنشان پایین میآید و دچار یک سردرگمی ذهنی میشوند. در چنین شرایطی، پرنده دقیقا نمیداند که چه کاری باید انجام دهد؛ زیرا پر گنجشکها برای دوام آوردن در آب طراحی نشده و اینگونه نیست که پس از خیس شدن، خشک شود. پایین آمدن دمای بدن، باعث ایست قلبی در گنجشکها میشود.
آزادی که بهعنوان محیطبان ناظر بعد از گزارش مرگ و میر گنجشکها به فریدونکنار اعزام میشود، تعداد تلفات این پرنده را بالغ بر 40 قطعه اعلام میکند و توضیح میدهد که خوشبختانه، مردم محلی چندتایی گنجشک بدون قدرت پرواز، پیدا میکنند که فقط میدویدند.
مردم پس از گرفتن این گنجشکها، به کمک محیط زیست تیمارشان کرده و آنها را رهاسازی میکنند. به گفته این محیطبان، هیچ عامل انسانی در مرگ و میر گنجشکها دخیل نبوده و عدم تشخیص این پرنده برای پناه گرفتن، زمینه ایست قلبی آنها را فراهم کرده است. این مرگ و میر بعد از ساعت دو و نیم بامداد که بارشهای بیسابقه شروع میشود، اتفاق میافتد.
پدیدهای مسبوق به سابقه
اگرچه برخی منابع محلی مدعی هستند که در گیلان هم شاهد مرگ و میر گسترده گنجشک بودهایم؛ اما عباس عاشوری معاون محیط طبیعی استان گیلان در گفتوگو با هفت صبح، دریافت چنین گزارشی را رد میکند. او توضیح میدهد که مرگ گنجشکها بر اثر بارش شدید باران، پدیدهای مسبوق به سابقه بوده و سال گذشته هم ظاهرا در آستارای گیلان یک بارش شدید رخ میدهد و تلفات گسترده گنجشکها رقم میخورد.
بر اساس اطلاعات منابع خارجی، اتفاقات مشابهی برای گنجشکهای دیگر نقاط جهان هم بعد از بارش شدید باران رخ میدهد. عاشوری تاکید میکند که برای اظهارنظر قطعی درباره مرگ و میر فریدونکنار، حتما باید در محل رخداد، شرایط زیستگاهی، عدم انتقال سیم برق فشار قوی یا حتی مسائل دامپزشکی بررسی شود. حتی باید مطمئن شویم که در شالیزارها از سموم خاصی استفاده نشده باشد. البته با توجه به شواهدی که فعلا در دسترس قرار دارد، او عامل مرگ گنجشکهای فریدونکنار را همین تغییرات ناگهانی و شدید آب و هوایی میداند.
از دست رفتن عایق حرارتی، تحت تاثیر باران
معاون محیط طبیعی گیلان توضیح میدهد که پر گنجشکها صرفا برای پرواز نبوده و مثل یک عایق حرارتی عمل میکند. آنها پرهای خود را پف میکنند تا گرمای بدنشان را حفظ کنند. وقتی پرها خیس میشوند، این حالت عایق از دست میرود. بر اساس اطلاعات منابع علمی، در گنجشکسانان و پرندگان کوچک، سطح بدن نسبت به جثه و حجم آن بیشتر است و این شرایط، افت شدید دمای بدن گنجشکسانان تحت تاثیر نوسانات هوایی را رقم میزند.
یعنی یک گنجشک در اثر خیس شدن پرهایش، به یکباره گرمای بدنش را از دست میدهد و آسیبپذیر میشود. از آنجا که گنجشکها در این فصل، انرژی بسیار اندکی در بدنشان ذخیره میکنند، برای گرم نگه داشتن بدن انرژی بیشتری را صرف میکند. افزایش مصرف انرژی، به آنها شوک وارد میکند و در نهایت منجر به مرگ پرنده میشود.
به گفته عاشوری، در همین موقع از سال یعنی در اواخر شهریور و اوایل مهر هم در اندونزی مرگ و میر گنجشکسانان بر اثر بارندگی گزارش شده و با توجه به دو واقعه رخ داده در آستارا و فریدونکنار که در همین موقع از سال رخ داده، میتوان مرگ گنجشکها را به تغییرات ناگهانی دما، بارش شدید، از دست رفتن کارکرد پر و ورود شوک به آنها نسبت داد.
آنچه در فریدونکنار رخ داده، میتواند یک نمونه مطالعاتی باشد. متاسفانه از روی فیلمهای منتشر شده نمیتوان متوجه شد که گنجشکهای تلف شده نر یا ماده هستند و آیا جوجههای امسال بیشتر آسیب دیدهاند یا افراد پیر موجود در گله؛ بنابراین معاون محیط طبیعی گیلان میگوید که بهتر است نمونهها جمعآوری شوند و برای بررسی بیشتر به محیط زیست و دامپزشکی تحویل شوند.
