پاسخ هفتصبح به جوابیه صدا و سیما که منتقدان را متهم میکند
پاسخ روابط عمومی صداوسیما به گزارش هفتصبح در بخشهایی آنقدر از ادبیات حرفهای یک جوابیه رسانهای فاصله گرفته که بیشتر شبیه یک خطابه تبلیغاتی است
هفت صبح| دهم شهریور روزنامه هفت صبح موضوع چرایی انتقادهای تند رئیسجمهور به صداوسیما و پیمان جبلی را در گفتوگو با جواد آرینمنش و سید مصطفی هاشمیطبا دو فعال سیاسی بررسی کرد. متعاقب این گزارش روابط عمومی سازمان صداوسیما جوابیهای فرستاده است. مطابق رویه حرفهای و احترام به حق پاسخ، متن جوابیه منتشر میشود؛ اما انتشار یک جوابیه به معنای پذیرش استدلالهای آن نیست. به همین دلیل لازم است چند نکته درباره محتوای این پاسخ روشن شود.
همین ابتدا باید بگوییم که پاسخ روابط عمومی صداوسیما به گزارش هفتصبح در بخشهایی آنقدر از ادبیات حرفهای یک جوابیه رسانهای فاصله گرفته که بیشتر شبیه یک خطابه تبلیغاتی است. متن صدا و سیما سرشار از برچسب، اتهام و تحقیر است که قرار است به جای پاسخ به پرسشهای گزارش، منتقد را مرعوب کند.
در این جوابیه، گزارش هفتصبح «جهتدار و مغرضانه»، ادعاها «یکسویه»، مطالب «فاقد پشتوانه پژوهشی» و اظهارات «گزینشی» خوانده شدهاند. از «مغالطه آشکار ژورنالیستی»، «فقدان سواد رسانهای تحلیلی»، «سلیقهسازیهای مبتذل»، «مغالطهای آشکار» و «اتهامزنی سخیف» هم سخن گفته شده است. منابع منتقدان «فاقد صلاحیت پژوهشی» معرفی شدهاند و حتی از «نابینایی تعمدی»، «سودای سازش»، «القای یأس» و «تخطئه رویکردهای انقلابی» حرف زده شده است.
این حجم از ادبیات تحقیرآمیز در پاسخ روابط عمومی رسانهای که قرار است به تعبیر رایج، دانشگاه و شکلدهنده افکار عمومی باشد، واقعاً قابل تأمل است. رسانهای که باید محل گفتوگوی دیدگاههای مختلف باشد، چرا منتقد خود را با «سخیف»، «مضحک»، «مبتذل»، «جریانهای خاص سیاسی» و «مدعیان سیاسی» توصیف میکند؟
درعین حال منتقدان بهطور تلویحی به «سازش»، «القای یأس» و نپذیرفتن «مواضع صریح در برابر خباثت دشمنان و منافقین» متهم میشوند. به نظر بخشی از بحران رسانه ملی از همینجا شروع میشود که ادبیات رسمی این سازمان عریض و طویل چنین آستانه پایینی برای تحمل نقد دارد. طبیعی است بسیاری از نخبگان و کارشناسان ترجیح دهند وارد چنین فضایی نشوند و چند چهره و کارشناس محدود با دیدگاههای مشابه بارها در شبکههای مختلف ظاهر شوند.
اما برویم سراغ سایر بخشهای جوابیه. مسئله اصلی گزارش هفتصبح آنگونه که در جوابیه روابط عمومی صداوسیما تصویر شده، مقایسه ساده مخاطب تلویزیون در دهههای ۶۰ و ۷۰ با امروز یا انکار تحولات فناوری و ظهور شبکههای اجتماعی نیست. در این گزارش این موضوع را مطرح کردیم که چرا بخشی از جامعه، ارتباط و اعتماد سابق را به رسانه ملی ندارد. در واقع سوال کردیم که آیا مدیریت و سیاستهای رسانهای سازمان صدا و سیما توانسته است با تغییرات بنیادین رفتار رسانهای مردم متناسب شود یا نه. چون عقیده داریم یکی از ابتداییترین وظایف رسانه، سنجش مستمر میزان اعتماد، مصرف و رضایت مخاطبان است.
یکی از محورهای جوابیه، دفاع از مخاطبان رسانه ملی است. روابط عمومی صدا و سیما با اشاره به گستردهشدن فضای رسانهای کشور شامل شبکههای ماهوارهای، پلتفرمها، پیامرسانها و شبکههای اجتماعی، تأکید کرده که رسانه ملی در این فضای متکثر همچنان مرجع مهم دریافت خبر و آگاهی است. صدالبته که این استدلال در اصل قابل بررسی و راستی آزمایی است.
اما همین یک مورد را توضیح بدهند که اگر رسانه ملی از چنین جایگاه قدرتمندی برخوردار است، آمار دقیق مخاطب و اعتماد مخاطبان در سالهای اخیر چیست؟ حالا صدا وسیما در پاسخ خودش هر چقدر که میخواهد درباره مرجعیت هویتی خودش کلیگویی کند. اما سرانجام که باید آمارهای دقیق با ذکر نام مرکز پژوهشی، تاریخ تحقیق، جامعه آماری، حجم نمونه و سؤال پرسیدهشده ارائه کند.
در جوابیه آمده که گزارش، مفهوم «مردم» را به «حلقه محدود مدعیان سیاسی» تقلیل داده است. این ادعا نیز بدون ارائه دلیل مطرح شده است. روزنامه هفتصبح ادعا نکرده است که دو فعال سیاسی نماینده تمام مردم ایران هستند. نقل دیدگاه افراد، بخشی از کار روزنامهنگاری است. همانطور که پاسخ دادن به آن نیز حق سازمان است. چنانچه صداوسیما عقیده دارد که بخشهای بزرگی از جامعه از عملکردش رضایت دارند، بهترین پاسخ، انتشار نتایج پیمایشهای معتبر و قابل ارزیابی است.
در بخش دیگری از جوابیه تأکید شده که رسانه ملی هم باید به دولت کمک کند و هم مطالبات مردم را منعکس کند. این حرف محل اختلاف نیست. چون مسئله اصلی برسر عملکرد صدا و سیما است. یعنی هنگامی که سازمان صدا و سیما میگوید «ما نقد منصفانه و مطالبهگری شفاف داریم» باید با نمونههای قابل سنجش اثبات شود.
چه تعداد برنامه انتقادی درباره عملکرد دولت پخش شده؟ چه تعداد مقام دولتی در معرض پرسشهای جدی قرار گرفتهاند؟ چه میزان از نقدها بدون اصلاح یا حذف محتوایی منتشر شدهاند؟ یعنی چیزهایی ارائه کند که قابل اندازهگیری باشد. ولی در این جوابیه فقط ادعاهای کلی مطرح شده است که هیچ تصویر روشنی از عملکرد رسانه ملی ارائه نمیکند.
هفتصبح از انتشار پاسخ صداوسیما استقبال میکند. چون اختلاف نظر میان رسانه و یک نهاد بزرگ میتواند به روشنترشدن واقعیت کمک کند. اما انتظار دارد رسانه ملی که وارد این گفتوگو میشود برچسب زنی را کنار بگذارد.
