چرا سرطان سینه در ایران شتاب گرفته است؟
تغییر سبک زندگی، چاقی، تغذیه ناسالم، ترس از ماموگرافی و دخانیات خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش داده است
هفت صبح| سرطان پستان، یکی از شایعترین انواع سرطانها در میان زنان سراسر جهان است و در ایران نیز متأسفانه در صدر لیست سرطانهای شایع در بین زنان قرار دارد. این بیماری تنها یک توده در بدن نیست، بلکه یک بحران در بخش سلامت محسوب میشود که اگر بهموقع شناسایی نشود، زندگی هزاران خانواده را به چالش میکشد. سرطان پستان در واقع رشد غیرکنترلشده سلولهای بافت سینه است که اگر در مراحل اولیه کشف شود، شانس بقا بسیار بالاست؛
اما مشکل اینجاست که در ایران، ما با یک «ترس جمعی» و «ناآگاهی عمیق» روبهرو هستیم که باعث میشود بسیاری از زنان تا زمانی که درد شدیدی حس کنند یا تودهای بزرگ را لمس کنند، به پزشک مراجعه نکنند.شاید همین عوامل باعث شده تا به گفته رئیس انجمن جراحی پستان کشور سرطان پستان، ما در ایران با یک روند صعودی و تند در ابتلا روبهرو هستیم بطوریکه سن ابتلا به این بیماری در کشور ما، حدود ۱۰ سال جوانتر از میانگین جهانی شده است.
هر نیم ساعت یک قربانی جدید!
وقتی به آمار و ارقام نگاه میکنیم، عمق چالش در این عرصه بیش از پیش مشخص میشود. ناهید نفیسی، فلوشیپ جراحی انکوپلاستی پستان، با استناد به آمارهای وزارت بهداشت میگوید سالانه بین ۲۳ تا ۲۵ هزار مورد جدید ابتلا به سرطان پستان در ایران ثبت میشود. اگر این عدد را به زبان ساده ترجمه کنیم، یعنی در هر ساعت، حدود دو خانم ایرانی متوجه میشوند که به این بیماری مبتلا شدهاند؛ یعنی تقریباً هر نیم ساعت، یک مورد جدید ثبت میشود.
نکته مهم دیگر این است که میانگین سنی ابتلا در دنیا ۶۰ سال است، اما در ایران این عدد به ۴۸ تا ۵۰ سالگی رسیده است. یعنی متولدان دهه ۶۰ که اکنون در دهه ۴۰ و ۵۰ زندگی خود هستند، در نقطه خطر قرار دارند. حتی بدتر از آن، حدود ۲۵ درصد از بیماران ما زیر ۴۰ سال سن دارند. این یعنی سرطان پستان در ایران در حال «جوان شدن» است و دیگر نمیتوان گفت «من هنوز جوان هستم و نیازی به چکاپ ندارم.»
چرا سرطان در ایران شتاب گرفته است؟
اما چه اتفاقی افتاده که این بیماری در ایران اینقدر تهاجمی شده است؟ پاسخ در سبک زندگی ماست. رئیس انجمن جراحی پستان تأکید میکند که سالانه ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار مورد از انواع سرطان در کشور رخ میدهد و علت اصلی آن، تغییرات مخرب در الگوی زندگی ماست.
آلودگی شدید هوای شهرهای بزرگ، تغییر الگوی تغذیه به سمت غذاهای فرآوری شده، مصرف روغنهای اکسید شده و ناسالم، چاقی مفرط، مصرف دخانیات و قلیان، همگی دست به دست هم دادهاند تا بدن زنان ایرانی را در برابر سرطان آسیبپذیر کنند. همچنین عواملی مثل افزایش سن ازدواج، بارداری در سنین بالا، نداشتن فرزند یا عدم شیردهی به نوزاد، به عنوان فاکتورهای ریسک شناخته شدهاند. در واقع، ما در محیطی زندگی میکنیم که هر روز در حال تغذیه سرطان در بدنهایمان هستیم.
درد ندارم، پس سالمم!
یکی از خطرناکترین باورهای غلطی که در جامعه ما ریشه دوانده، این تصور است که تودههای سرطانی حتماً دردناک هستند. واقعیت پزشکی دقیقاً برعکس است: کمتر از ۱۰ درصد تودههای بدخیم با درد همراه هستند؛ یعنی ۹۰ درصد تودههای سرطانی هیچ دردی ندارند! بسیاری از زنان به اشتباه تصور میکنند چون تودهای که لمس کردهاند درد ندارد، پس خوشخیم است و نیازی به نگرانی نیست.
در حالی که معمولاً تودههای دردناک ناشی از تغییرات فیبروکیستیک، کیستهای ساده یا حتی استرسهای شغلی هستند. در تشخیص اولیه سرطان، «درد» هیچ جایگاهی ندارد و نباید هرگز به نبود درد به عنوان نشانه سلامت تکیه کرد. این «تله سکوت» سرطان است که باعث میشود بیماری در مراحل اولیه نادیده گرفته شود و زمانی کشف شود که دیگر دیر شده است.
راهکاری به نام جنگ با چاقی و غربالگری اجباری
پزشکان تأکید میکنند که راه نجات در دو محور اصلی است: کاهش وزن و غربالگری دقیق. مطالعات جدید نشان داده است که کنترل چاقی و کاهش وزن میتواند تا ۴۷ درصد ریسک ابتلا به سرطان پستان را کاهش دهد. همچنین شیردهی به فرزند و بارداری پیش از ۳۰ سالگی، مانند یک سپر محافظتی برای بدن مادر عمل میکنند.
در مورد غربالگری، توصیه اکید این است که تمام بانوان با رسیدن به سن ۴۰ سالگی، حتی اگر هیچ علامت یا سابقه خانوادگی ندارند، حتماً یک ماموگرافی پایه (بیس) انجام دهند. این کار باعث میشود هرگونه تغییر کوچک در بافت سینه ثبت شود و در آینده، هر تغییر جدید سریعاً شناسایی گردد. اگر تومور در مراحل اولیه (زیر یک سانتیمتر) و پیش از درگیری غدد لنفاوی کشف شود، در بسیاری از موارد حتی نیازی به شیمیدرمانی نخواهد بود و درمان بسیار سادهتر و موفقتر خواهد بود.
ماموگرافی دشمن نیست، نجاتبخش است!
در فضای مجازی شایعات زیادی پخش شده که ماموگرافی باعث ترکیدن کیستها یا پخش شدن تومور میشود. رئیس انجمن جراحی پستان این ادعاها را کاملاً غیرعلمی میداند. کیستهای ساده پستان تحت فشار دستگاه ماموگرافی پاره نمیشوند و هرگز بدخیم نمیگردند. برای افراد زیر ۴۰ سال، به دلیل تراکم بالای بافت سینه، ماموگرافی روتین توصیه نمیشود و در این سنین، معاینه دستی و سونوگرافی راهکار مناسب است. اما برای کسانی که بالای ۴۰ سال دارند، ماموگرافی تنها راه مطمئن برای تشخیص زودهنگام است.
آیا سابقه خانوادگی تعیینکننده است؟
یک باور غلط دیگر این است که «من در خانوادهام کسی سرطان نداشته، پس من در امان هستم». حقیقت این است که ۸۵ درصد افراد مبتلا به سرطان سینه، نخستین فرد در خانواده خود هستند و هیچ پیشینه خانوادگی ندارند. تنها حدود ۱۰ تا ۱۸ درصد سرطانها ریشه ژنتیکی دارند. بنابراین، غفلت از معاینات دورهای به بهانه نبود سابقه خانوادگی، یک ریسک مرگبار است.
کاهش 10 ساله سن ابتلا به سرطان پستان
سرطان پستان در ایران دیگر فقط یک «احتمال» نیست، یک واقعیت آماری است که هر نیم ساعت یک قربانی جدید میگیرد. این بیماری با کاهش سن ابتلا، ما را به چالشی سخت کشانده است. راهکار ما نه در ترس از دستگاه ماموگرافی و نه در اعتماد به «نبود درد» است، بلکه در آگاهی و غربالگری منظم است.
در نهایت، باید به یاد داشت که سرطان پستان تنها یک بیماری جسمی نیست؛ حمایت عاطفی خانواده و همسر در کنار درمانهای تخصصی، عاملی سرنوشتساز در بقای بیمار است. حذف حمایت روانی میتواند یک سرطان مهارشده را در کمتر از ۶ ماه به سمت متاستاز و وخامت بکشاند. پس در کنار چکاپهای پزشکی، «عشق و حمایت» هم بخشی از پروتکل درمان است.
