دو ویروس و یک فصل سخت| کرونای ترسناک و آنفلوآنزای دردناک

هفت صبح | دقیقاً زمانی که تصور می‌کردیم دوران ماسک‌ها، استرس‌های شبانه‌روزی و ترس از بیماری‌های تنفسی به خاطره‌ها پیوسته است، داده‌های جدید وزارت بهداشت زنگ خطر را به صدا درآورد. گزارش‌های هفته بیست و هفتم سال نشان می‌دهد که ما دوباره با موجی از عفونت‌های تنفسی روبه‌رو هستیم. اما این بار داستان فقط یک ویروس نیست؛ بلکه نبردی است میان دو پاتوژن شناخته شده یعنی کرونا و آنفلوآنزا که هر دو همزمان در حال افزایش هستند. این یعنی سیستم تنفسی ما در هفته‌های پیش رو، تحت فشار دو جبهه مختلف قرار خواهد گرفت و آمارهای رسمی، حقیقتی تکان‌دهنده را روایت می‌کنند.

عبور از آستانه هشدار

تکان‌دهنده‌ترین بخش گزارش‌های اخیر، وضعیت کووید ۱۹ است. بر اساس داده‌های نظام مراقبت دیده‌وری، نسبت نمونه‌های مثبت کرونا به ۱۷.۴ درصد رسیده است که نسبت به هفته گذشته افزایش یافته است. اما نکته کلیدی و نگران‌کننده اینجاست: وضعیت کرونا دیگر در حالت عادی یا حتی هشدار متوسط نیست، بلکه رسماً از «آستانه هشدار بالا» عبور کرده است.

برای درک بهتر این عدد، کافی است بدانیم که در هفته مشابه سال گذشته، این رقم تنها ۸.۹ درصد بود؛ یعنی تقریباً دو برابر شدن نرخ مثبت شدن نمونه‌ها در مقایسه با سال قبل. این افزایش نشان می‌دهد که سویه‌های جدید، به‌ویژه زیررده‌های اومیکرون مثل XFG، دوباره در حال جولان دادن در جامعه هستند و هر لحظه ممکن است موجی جدید و شدیدتر را رقم بزنند. عبور از این خط قرمز یعنی زمان سهل‌انگاری تمام شده و ویروس دوباره در حال پیدا کردن قربانیان جدید است.

آنفلوآنزا در کمین؛ کودکان در خط مقدم نبرد

در کنار کرونا، آنفلوآنزا هم دست روی دست نگذاشته است. اگرچه درصد مثبت شدن آنفلوآنزا در مقایسه با کرونا کمتر به نظر می‌رسد، اما روند آن صعودی است و در حال گسترش است. نکته بسیار حائز توجه در مورد آنفلوآنزا، توزیع سنی مبتلایان است که نشان می‌دهد این ویروس دقیقاً گروه‌های آسیب‌پذیر را هدف گرفته است.

براساس گزارش‌های منتشر شده، حدود ۳۶.۵ درصد از موارد مثبت آنفلوآنزا به گروه سنی کودکان تعلق دارد. نگران‌کننده است که بدانیم تقریباً ۸ درصد از این مبتلایان، کودکان زیر ۲ سال هستند و گروه‌های سنی ۲ تا ۵ سال و ۶ تا ۱۵ سال نیز سهم قابل توجهی از این بیماری را به خود اختصاص داده‌اند. این یعنی در فصل پیش رو، اتاق‌های اطفال در بیمارستان‌ها بیش از هر زمان دیگری در معرض فشار خواهند بود. در حال حاضر تایپ «B»آنفلوآنزا غالب است، در حالی که سال گذشته در این مقطع، تایپ«‌A» میدان‌دار بود؛ تغییری در نوع ویروس که نشان می‌دهد هر سال باید با استراتژی متفاوتی با این بیماری بجنگیم.

  سیگنال‌های خطر از شرق آسیا

برای اینکه بفهمیم در هفته‌های آینده چه چیزی در انتظار ماست، باید به نقشه‌ای از جهان نگاه کنیم. الگوی گردش ویروس‌ها در دنیا ناهمگون است، اما شرق آسیا در حال حاضر مهم‌ترین سیگنال هشدار برای ماست. در چین و به‌ویژه کره جنوبی، فعالیت آنفلوآنزا به شدت افزایش یافته و این افزایش مستقیماً با بالا رفتن آمار بستری‌ها همراه شده است.

اگرچه در آمریکا فعالیت کرونا هنوز بالاست اما روندی نزولی دارد، اما در شرق آسیا، افزایش همزمان کرونا و آنفلوآنزا مشاهده می‌شود. با توجه به ارتباطات تجاری و مسافرتی ایران با این منطقه، افزایش موارد بستری در کره‌جنوبی یک هشدار جدی برای ماست. این داده‌ها به ما می‌گویند که باید پیش از آنکه موج بیماری در ایران به اوج برسد، آمادگی‌های لازم را در مراکز درمانی فراهم کنیم و از تجربه کشورهای همسایه در شرق آسیا درس بگیریم.

معمای واریانت‌ها و پیش‌بینی‌های ناممکن

بسیاری می‌پرسند که دقیقاً چه زمانی موج آنفلوآنزا شروع می‌شود یا شدت آن چقدر خواهد بود؟ پاسخ صادقانه متخصصان این است: نمی‌توان به طور دقیق پیش‌بینی کرد. ویروس‌ها طبق تقویم حرکت نمی‌کنند، بلکه بر اساس تغییرات ژنتیکی جابه‌جا می‌شوند. در حال حاضر، ۷۸ نمونه تحت آزمایش توالی‌یابی ژنتیکی قرار گرفته‌اند که همگی متعلق به سویه اومیکرون و زیررده XFG هستند. 

بسیاری از نمونه‌های مرداد و شهریور متعلق به RV.1 است که یکی از زیررده‌های پیچیده XFG است. این تغییرات ژنتیکی باعث می‌شود که پیش‌بینی زمان دقیق یا شدت موج بعدی دشوار باشد. اما یک حقیقت ثابت است: افزایش ۱۳.۳ درصدی فراوانی نمونه‌های تنفسی آزمایش شده در هفته گذشته، نشان می‌دهد که بدن‌های ما در حال مواجهه با چیزی هستند. در حال حاضر، متولیان بهداشت از اتکا به یک شاخص تک دست کشیده‌اند و پایش همزمان روند کرونا و آنفلوآنزا را شروع کرده‌اند تا متوجه شوند هر کدام از این دو رقیب، چقدر از فضای تنفسی شهروندان را اشغال کرده‌اند.

پیشگیری، تنها سد دفاعی

در نهایت، تمام این اعداد و ارقام یک پیام ساده و حیاتی دارند: زمان سهل‌انگاری تمام شده است. عبور کرونا از آستانه هشدار بالا و حضور پررنگ آنفلوآنزا در میان کودکان، یادآور روزهایی است که ماسک‌ها و رعایت بهداشت تنها سد دفاعی ما بودند.

ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا تعداد بستری‌ها به اوج برسد و سپس به فکر مراقبت باشیم. تشدید مراقبت‌های بهداشتی و رعایت موازین اولیه، نه از روی ترس، بلکه از روی منطق است. در شهری که تراکم جمعیت بالاست و فصل سرما در راه است، رعایت بهداشت شخصی تنها راهی است که می‌توانیم با آن جلوی تبدیل شدن یک افزایش آماری به یک بحران بهداشتی گسترده را بگیریم. فراموش نکنیم که سلامتی، گران‌بهاترین دارایی ماست و هزینه پیشگیری، بسیار کمتر از بهای پرداخت درمان در اوج موج بیماری است.