۲۰۰ هزار زنگ خطر
سیاستگذاری حوزه سلامت باید پیش از بیمار شدن افراد با پیشگیری آموزش، کنترل عوامل خطر و تشخیص زودهنگام آغاز شود
هفت صبح| سالانه حدود ۲۰۰ هزار مورد جدید سرطان در کشور شناسایی میشود. آماری که علی مطلق، رئیس انجمن رادیوانکولوژی ایران، اعلام کرده و بر اهمیت پیشگیری، کنترل عوامل خطر و تشخیص زودهنگام تأکید دارد. این رقم، هشداری جدی درباره ابعاد مسئله سرطان و ضرورت بازنگری در اولویتهای سیاستگذاری سلامت کشور است.
سرطان هر سال شمار قابل توجهی از شهروندان را درگیر میکند. بنابراین باید مشخص شود که چه سهمی از سیاست سلامت کشور به پیشگیری و کاهش عوامل خطر اختصاص دارد و چه میزان از ظرفیت نظام سلامت همچنان پس از بیمار شدن افراد فعال میشود. یکی از مسائل مهم سیاستگذاری این است که بیماری زمانی به یک مسئله فوری برای دولت تبدیل میشود که فرد بیمار شده و هزینههای درمان آغاز شده است. حال آنکه سیاست عمومی مؤثر باید پیش از رسیدن بیمار به بیمارستان آغاز شود که آموزش و پیشگیری، تشخیص زودهنگام و دسترسی عادلانه به خدمات تشخیصی را شامل میشود.
مسئولیت دولت در برابر بیمار سرطانی نیز به تأمین پزشک و دارو نباید محدود شود. بیمار ممکن است به بیمه، تصویربرداری، رفتوآمد، مراقبت در منزل، حمایت اجتماعی و خدمات تخصصی نیاز داشته باشد. بنابراین باید میزان مسئولیت دولت در برابر بیماری که میتواند یک خانواده را از نظر اقتصادی و اجتماعی تحت فشار قرار دهد، به شکل شفاف ترسیم شود.
مسئله مهمتر این است که سرطان یک نفر را بیمار میکند، اما یک نفر را تحت تأثیر قرار نمیدهد. پشت هر بیمار، خانوادهای قرار دارد که ممکن است ناگهان با مجموعهای از مسئولیتهای جدید مواجه شود. همسر یا یکی از اعضای خانواده ممکن است برای مراقبت از بیمار کار خود را کاهش دهد یا ترک کند. فرزندان با نگرانی و تغییر شرایط زندگی مواجه میشوند و روابط خانوادگی نیز تحت فشار قرار میگیرد. بنابراین درکنار رقم ۲۰۰هزار بیمار، شاهد خواهیم بود که تعداد زیادی از اعضای خانواده بیماران نیز به شکل مستقیم یا غیرمستقیم وارد دورهای از بحران میشوند.
از سوی دیگر، سرطان برای همه افراد یک بیماری است، اما برای همه یک هزینه ندارد. خانوادهای که توان مالی بیشتری دارد، امکان استفاده از پزشکان متخصص، خدمات خصوصی، مراقبت در منزل و تأمین هزینههای جانبی برایش دشواری کمتری خواهد داشت. در مقابل، خانواده کمدرآمد در تأمین بخشی از هزینههای درمان با مشکل مواجه میشود. از این منظر سرطان میتواند شکافهای اقتصادی موجود در جامعه را بیشتر کند.
هزینه سرطان نیز به قیمت دارو یا صورتحساب بیمارستان محدود نمیشود. آزمایش، تصویربرداری، رفتوآمد، اقامت، مراقبت، کاهش درآمد و حتی ترک کار یکی از اعضای خانواده برای مراقبت از بیمار، بخشی از هزینه واقعی بیماری است. اگر بیمار، نانآور خانواده باشد، وضعیت پیچیدهتر میشود. چون همزمان با افزایش هزینهها، درآمد خانوار نیز کاهش پیدا میکند. به این ترتیب، بیماری میتواند به یک شوک اقتصادی برای خانواده تبدیل شود.
در این میان، نباید هزینه روانی سرطان را فراموش کرد. شنیدن تشخیص سرطان میتواند برای بیمار با ترس، اضطراب و نگرانی درباره آینده همراه باشد و خانواده نیز با نگرانی از روند درمان و آینده عزیز خود مواجه شود. از همین رو، توجه به سلامت روان و کیفیت زندگی که در کنگره پرستاری انکولوژی نیز مورد تأکید قرار گرفته، بخشی از درمان است و موضوعی حاشیهای محسوب نمیشود.
نکته مهم دیگر تغییر ماهیت درمان سرطان است. به گفته علی مطلق، رئیس انجمن رادیوانکولوژی ایران و علی تقیزاده، دبیر انجمن رادیوانکولوژی ایران، درمانهای هدفمند، ایمونوتراپی، رادیوداروها و روشهای دقیقتر درمانی، مراقبت از بیمار را پیچیدهتر کردهاند. در چنین شرایطی، نظام سلامت نیازمند نیروی انسانی آموزشدیده، پرستاری تخصصی و سازوکاری برای مراقبت مستمر از بیمار است.
باید در نظر داشته باشیم هنگامی که سالانه حدود ۲۰۰ هزار مورد جدید شناسایی میشود، سیاست سلامت باید هم برای درمان بیماری و هم برای پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و روانی آن آماده باشد. سرطان، پروندهای است که در آن سلامت، خانواده، اقتصاد و کیفیت زندگی به یکدیگر گره میخورند.
