زنگ مدرسه نزدیک است؛ برنامه مقابله با ویروسهای تنفسی کجاست؟
ویروسهای تنفسی همیشه در فصل خود برمیگردند. چیزی که نباید هر سال تکرار شود، غافلگیری خانوادهها و واکنش دیرهنگام دستگاههایی است که وظیفهشان پیشگیری است.
هفت صبح | وزارت بهداشت میگوید وضعیت فعلی «بحرانی» نیست و ویروس جدیدی هم شناسایی نشده؛ اما همزمان، سهم نمونههای مثبت کووید از آستانه هشدار گذشته و آنفلوانزا در چند استان چهار هفته پیاپی بالاتر از حد هشدار گزارش شده است. پیش از بازگشایی مدارس، خانوادهها حق دارند برنامه روشن دستگاههای مسئول را بدانند.
شهریور برای بسیاری از خانوادهها، ماه خرید کیف و کتاب و لباس فرم است؛ اما امسال یک عدد هم باید کنار فهرست خریدها دیده شود: ۸.۳ درصد.
این، سهم نمونههای تنفسی مثبت از نظر کووید-۱۹ در گزارش هفته بیستوسوم سال ۱۴۰۵ است؛ عددی که در هفته قبل ۴.۹ درصد بود و حالا از آستانه هشدار پایین، یعنی پنج درصد، عبور کرده است.
این داده بهتنهایی معنای بازگشت به وضعیت بحرانی کرونا یا اعلام یک موج سراسری را ندارد. خود وزارت بهداشت نیز تأکید کرده عبور شاخصها از آستانه هشدار، به معنای پیدایش عامل بیماریزای جدید یا وضعیت بحرانی نیست. اما هشدار، دقیقاً برای همین ساخته شده است: اینکه پیش از تبدیلشدن یک روند به مسئله بزرگتر، دستگاههای مسئول آماده باشند و مردم بدانند باید چه کنند.
حالا که بازگشایی مدارس نزدیک است، سؤال اصلی این نیست که آیا باید مردم را نگران کرد یا نه. سؤال این است که وزارت بهداشت و آموزشوپرورش، چه برنامه مشترک و قابلفهمی برای روزهای نخست مهر دارند؟
عددها چه میگویند؟
بر اساس گزارش مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در هفته منتهی به ششم شهریور، نسبت مراجعهکنندگان سرپایی دارای علائم شبهآنفلوانزا از ۶.۱ درصد به ۶.۹ درصد رسیده است. سهم بیماران بستری با علائم تنفسی شدید نیز از ۶.۷ درصد به ۷.۲ درصد افزایش یافته است.
در نمونهگیری دیدهوری، از میان ۱۷۹ نمونه تنفسیِ افراد دارای علائم، سهم نمونههای مثبت آنفلوانزا از ۳.۷ به ۵.۵ درصد و سهم نمونههای مثبت کووید از ۴.۹ به ۸.۳ درصد رسیده است.
در بخش آزمایشگاهی نیز ۳۴۱۸ نمونه تنفسی بررسی شده که ۱۰۶ مورد آنفلوانزا مثبت بوده است. نوع B، با ۷۱ درصد موارد مثبت، نوع غالب آنفلوانزا گزارش شده است. گزارش دادههای مرکز مدیریت بیماریهای واگیر
این آمارها یک نکته مهم دارند: روند صعودی، هم در مراجعه سرپایی دیده شده، هم در علائم شدید تنفسیِ بستریها و هم در نسبت مثبتشدن آزمایشها. هنوز برای نتیجهگیری درباره شدت یک موج یا تصمیمهای بزرگ زود است؛ اما برای آمادهسازی و اطلاعرسانی، دیر نیست.
چهار هفته هشدار در دو استان
دادههای استانی، تصویر جدیتری از آنفلوانزا نشان میدهد. در بوشهر، درصد مثبتشدن نمونههای آنفلوانزا ۲۵.۶ درصد و در خوزستان ۱۴.۵ درصد گزارش شده است؛ دو رقمی که برای چهارمین هفته پیاپی بالاتر از آستانه هشدار بالای ۱۰ درصد قرار دارند.
در سمنان نیز این میزان ۷.۵ درصد و در کرمان پنج درصد گزارش شده؛ یعنی بالاتر یا در مرز آستانه هشدار پایین. گزارش تفصیلی دادههای استانی
این آمارها به این معنا نیست که همه مدارس این استانها با وضعیت مشابهی مواجهاند. شاخصهای دیدهوری، نمونهگیری و نسبتهای آزمایشگاهی باید با دقت خوانده شوند و جای آمار کل مبتلایان را نمیگیرند. اما وقتی چند استان چند هفته پشتسرهم بالاتر از آستانه هشدار میمانند، مردم حق دارند بدانند دانشگاههای علوم پزشکی و ادارههای آموزشوپرورش آن مناطق چه تمهیدی برای بازگشایی مدارس دارند.
آنهم در شرایطی که ۳۸.۶ درصد موارد مثبت آنفلوانزا در گزارش کشوری، به کودکان تعلق داشته است؛ شامل کودکان زیر دو سال، گروه دو تا پنج سال و گروه سنی شش تا ۱۵ سال.
مدرسه، فقط کلاس درس نیست
دانشآموزی که تب دارد، فقط یک غایب در فهرست کلاس نیست. ممکن است او فرزند خانوادهای باشد که والدینش امکان مرخصی ندارند؛ ممکن است در خانه خواهر یا برادر کوچکتر، سالمند یا بیمار زمینهای حضور داشته باشد؛ و ممکن است والدینش ندانند در روز اول بروز علائم باید به مدرسه اطلاع دهند، کودک را در خانه نگه دارند یا به کجا مراجعه کنند.
مدرسه نیز فقط کلاس نیست. سرویس رفتوآمد، زنگ تفریح، صف صبحگاه، سالن غذاخوری، راهرو، سرویس بهداشتی و کلاسهای کمتهویه، همه بخشی از تجربه روزانه دانشآموزند. اگر قرار است مدیریت بیماریهای تنفسی جدی گرفته شود، برنامه نباید به یک توصیه عمومی برای شستن دستها محدود بماند.
خانوادهها نیاز دارند دستورالعمل ساده و واحدی دریافت کنند: در صورت بروز تب، سرفه یا علائم تنفسی، تکلیف حضور دانشآموز چیست؟ چه زمانی بازگشت به کلاس مجاز است؟ مدیر مدرسه در برابر افزایش غیبتها چه وظیفهای دارد؟ وضعیت تهویه کلاسها، بهخصوص در مدارس پرجمعیت، چگونه ارزیابی میشود؟ و آیا برای دانشآموزان و کارکنان دارای بیماری زمینهای، تمهید ویژهای وجود دارد؟
اینها سؤالهای اجراییاند، نه درخواست برای ایجاد هراس.
به مردم داده بدهید، نه فقط هشدار
وزارت بهداشت باید همچنان تأکید کند که شواهدی از ظهور ویروس تنفسی جدید وجود ندارد و وضعیت فعلی بحرانی نیست؛ این اطلاعرسانی آرامکننده و ضروری است. اما آرامش واقعی با جملههای کلی ساخته نمیشود. آرامش از داده شفاف و برنامه روشن میآید.
وقتی مردم بدانند شاخص هر استان چه وضعی دارد، مدارس چه پروتکلی دارند و در صورت بیماری چه مسیر مشخصی پیش رویشان است، هم تصمیمهای بهتری میگیرند و هم شایعه کمتر جان میگیرد.
بهویژه در کلانشهرها، انتشار یک گزارش هفتگی ساده و قابلفهم از وضعیت ویروسهای تنفسی میتواند خانوادهها، مدارس و مراکز درمانی را از بلاتکلیفی خارج کند. لازم نیست هر گزارش به معنای اعلام خطر باشد. اتفاقاً هدف این است که هشدارهای کوچک، پیش از آنکه به مشکل بزرگ تبدیل شوند، جدی گرفته شوند.
مطالبه از دو وزارتخانه
از وزارت بهداشت باید پرسید: آیا جزئیات استانیِ بهروزِ کووید و آنفلوانزا، به شکلی عمومی و قابلمقایسه منتشر میشود؟ آیا برای استانهایی که چند هفته بالاتر از آستانه هشدار هستند، برنامه ویژهای در نظر گرفته شده است؟ و آیا پیام مشخصی برای خانوادههای دارای کودک مبتلا یا دارای علائم وجود دارد؟
از وزارت آموزشوپرورش نیز باید پرسید: آیا پیش از اول مهر، دستورالعمل اجرایی و قابلفهمی برای مدیران مدارس، معلمان و والدین منتشر میشود؟ آیا وضعیت تهویه، تراکم و امکانات بهداشتی مدارس ارزیابی شده است؟ و آیا خانوادهها میدانند در روزهای بیماریِ فرزندشان، با چه روندی روبهرو خواهند بود؟
این گزارش، دعوت به تعطیلی مدرسه یا تکرار تجربههای تلخ گذشته نیست. مدرسه باید باز باشد و آموزش حضوری حق کودکان است. اما آموزش حضوریِ امن، به برنامه نیاز دارد؛ نه فقط امیدواری.
ویروسهای تنفسی همیشه در فصل خود برمیگردند. چیزی که نباید هر سال تکرار شود، غافلگیری خانوادهها و واکنش دیرهنگام دستگاههایی است که وظیفهشان پیشگیری است.
