زخم سیاه بر خاک شمال
پرونده باطله‌های البرز مرکزی، شکاف میان مسئولیت قانونی حفاظت از خاک و پاسخگویی عملی دستگاه‌های ناظر را پیش‌روی افکار عمومی قرار داده است
هفت صبح| 60 سال خروجی حاصل از فعالیت شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی روی هم انباشته شده و به جای ساماندهی اصولی این پسماند، این شرکت دست به کار شده و باطله‌هایش را در اراضی ملی، شالیزارها و کنار رودخانه‌ها رها می‌کند. هیچ کس هم گویا جلودارش نیست. تصاویر رسیده به هفت‌صبح حاکی از آن است که باطله‌های رهاشده در شالیزارها با یک لایه خاک پوشانده می‌شوند تا مردم متوجه تخریب زمین‌هایشان نشوند.
مسئولان محیط زیست مازندران پاسخگویی در این رابطه را به کسب اطلاعات بیشتر موکول می‌کنند و تا لحظه تنظیم این گزارش، پاسخی درباره تخریب ایجاد شده توسط این شرکت معدنی ارائه نمی‌دهند. مسئولان منابع طبیعی شرق مازندران-ساری هم می‌گویند که مقابله با آلودگی‌های آب و خاک در حیطه وظایف محیط زیست و آب منطقه‌ای بوده و آنها یک دهه قبل در مقابل درخواست این شرکت به‌منظور تخصیص مکانی جدید برای دپوی باطله‌هایش، مقاومت کرده‌اند.
خاک حاصلخیز در ایران خشک آن‌قدرها در دسترس نیست که دست و دلبازانه آن را هدر دهیم. اهمیت حفظ خاک و سرعت پایین تجدیدپذیری در این منبع حیاتی باعث شد که سال‌ها برای تدوین قانون در این رابطه و تعریف متولیان قانونی تلاش شود و در نهایت بر اساس قانون جامع حفاظت از خاک در ایران که در چهارم خرداد 1398 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، سازمان حفاظت محیط زیست متولی اصلی حفاظت از خاک کشور در برابر آلودگی‌ها معرفی شد اما گویا این متولی، عزم جدی برای انجام وظایفش را ندارد یا اینکه ابزار کافی برای مقابله با تخلفات در اختیارش نیست و قادر نیست مسولیتی را که پذیرفته، به درستی انجام دهد.
انتقال پسماندهای معدنی به شالیزارها
متاسفانه از سوادکوه خبر می‌رسد که پسماند باطله مواد معدنی شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی در حال پخش شدن در سطح اراضی این شهرستان است و این رفتار با قانون مدیریت پسماند مغایرت داشته و یک تخلف به حساب می‌آید. تصاویر رسیده به هفت‌صبح حاکی از آن است که کل زمین‌های کشاورزی حاشیه رودخانه به محلی برای تخلیه دپوی پسماند باطله‌های این شرکت تبدیل شده و 60 سال باطله انباشته شده، در حال مدفون شدن در اراضی شالیزاری و یا رهاسازی در رودخانه‌ها هستند.
لودرها پس از آنکه باطله‌ها را به اراضی شالیزاری منتقل می‌کنند، برای اینکه مردم متوجه تخریب ایجاد شده نشوند، یک لایه خاک روی باطله می‌ریزند و این رفتار آنها، آلودگی آب و خاک منطقه را به همراه خواهد داشت. برخی منابع مدعی هستند که این اقدام با مجوز محیط‌زیست انجام شده و متاسفانه گزارش تخلفات بارها به اداره کل بازرسی استان مازندران هم ارائه شده اما هیچ اقدامی برای مقابله با این تخلف انجام نشده است.
پاسخگویی، شاید وقتی دیگر!
شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کنسانتره زغال‌سنگ کک شو کشور به حساب می‌آید. بر مبنای اطلاعات منتشر شده در سایت این شرکت، اولین بهره‌برداری این مجموعه از معادن زغال‌سنگ کنیج کلا پیرو اکتشاف اولیه در سال ۱۳۱۴ به هنگام احداث خطوط راه‌آهن سراسری با تشکیل شرکت زغال زیرآب به‌وسیله وزارت اقتصاد وقت در زیرآب کلید می‌خورد. اکنون این شرکت، با خرید زغال‌سنگ کک شوی خام از معادن بخش خصوصی و پس از فرآوری درکارخانه زغال‌شویی و تبدیل آن به زغال‌سنگ کنسانتره، محصول نهایی را از طریق خطوط راه‌آهن سراسری و حمل‌ونقل جاده‌ای به کارخانه‌های ذوب آهن اصفهان و کارخانه کک سازی زرند ارسال می‌کند. باطله‌های انباشت شده‌اش هم به گواه مردم محلی، زمینه آلودگی رودخانه منطقه را فراهم می‌کند.
خبرنگار هفت‌صبح برای کسب اطلاع درباره دلیل صدور مجوز به این شرکت در راستای امحای غیراصولی باطله‌های خود با روح‌الله اسماعیلی، معاون محیط زیست طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران تماس می‌گیرد. این مقام مسئول به هفت‌صبح می‌گوید که در البرز مرکزی در سه نقطه گلند رود نور، سوادکوه شمالی و کیاسر زغال‌سنگ داریم و باید دقیق بگویید که در کدام نقطه، تخلف رخ داده است. در حالی که تنها شرکتی که با عنوان «زغال‌سنگ البرز مرکزی» فعالیت می‌کند، در سوادکوه واقع شده است.
اسماعیلی پس از اطلاع از محل دقیق تخلف هم توضیح می‌دهد که محل فعلی دپوی شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی در حاشیه رودخانه بوده و در یک دوره‌ای که بارندگی شدید رخ می‌دهد، سد باطله معدن آلودگی را وارد رودخانه می‌کند که محیط زیست با آن برخورد می‌کند؛ اما او درباره شیوه امحای فعلی باطله‌ها تاکید می‌کند که باید گزارش بگیرد تا متهم به عدم اطلاع از شرایط نشود. اسماعیلی پاسخگویی دقیق را به زمان دیگری موکول می‌کند ولی تا لحظه تنظیم این گزارش، نه تنها اطلاعات تکمیلی ارائه نمی‌کند بلکه به تماس‌های بعدی خبرنگار هفت‌صبح هم پاسخ نمی‌دهد.
گزارشی از رهاسازی باطله در اراضی ملی نداریم
اگرچه برخی منابع محلی از رهاسازی بخشی از باطله‌ها در اراضی ملی هم خبر می‌دهند اما یدالله داوودی معاون امور جنگل اداره کل شرق مازندران-ساری در گفت‌وگو با هفت‌صبح توضیح می‌دهد که این مجموعه تاکنون گزارشی از رهاسازی باطله‌های شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی در سوادکوه دریافت نکرده است. او می‌گوید که به همکارانش خبر می‌دهد تا موضوع را به دقت پیگیری کنند و اگر جامعه محلی اطلاعات تخلیه باطله در نقطه خاصی از اراضی ملی را در اختیار دارند، به اداره منابع طبیعی سوادکوه یا اداره کل شرق مازندران-ساری ارائه دهند تا کارشناسان این مجموعه‌ها برای بررسی بیشتر، به آن نقطه اعزام شوند.
داوودی با تاکید بر اینکه متولی اصلی حفاظت از خاک سازمان حفاظت محیط زیست بوده و اگر باطله‌های معدنی در رودخانه رها شوند، آب منطقه‌ای هم در این رابطه مسئولیت دارد، به خاطر می‌آورد که شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی حدود بیش از یک دهه پیش، به دنبال یافتن نقطه جدیدی برای دپوی باطله‌های خود بوده است. در جلسه‌ای که در فرمانداری برگزار می‌شود، این شرکت از نقطه درخواستی جدید رونمایی می‌کند اما داوودی در برابر این خواسته مقاومت می‌کند. اداره کل محیط زیست هم در همان جلسه حضور داشته اما سکوت اختیار می‌کند.
حتی فرماندار از او می‌خواهد که کمی کوتاه بیاید ولی داوودی اعلام می‌کند که این شرکت یک نقطه از طبیعت را خراب کرده و حالا اگر در بالادست به آنها عرصه جدید بدهیم، با یک بارندگی کل آلودگی‌ها شسته شده و به پایین دست رودخانه منتقل می‌شود. با این دفاع، ایجاد محل دپوی جدید برای شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی متوقف می‌شود. معاون جنگل اداره کل منابع طبیعی ساری وعده می‌دهد که جنگلدار سوادکوه را برای بررسی دقیق‌تر شرایط به منطقه اعزام کند.
او توضیح می‌دهد که اگر تخلیه باطله در رودخانه یا مستثنیات مردم انجام شده باشد، شکایت منابع طبیعی در دستگاه قضا فایده‌ای ندارد زیرا قاضی اعلام می‌کند که ما متولی برخورد با تخلف نیستیم و به راحتی برخلاف ما رای صادر می‌کند. به این ترتیب، خاک حاصلخیز شمال در سایه غفلت سازمان محیط زیست در معرض تهدید جدی قرار داشته و تاوان این کم کاری را مردمی می‌دهند که باطله‌های معدن، در غفلت متولیان به شالیزارهایشان راه یافته است.
