روی دیگر نگهداری از ایگوانا‌ در خانه

هفت صبح| ایگواناها یک گروه یکدست از نظر وضعیت حفاظتی نیستند. بعضی گونه‌ها در معرض خطر انقراض‌اند، در حالی که ایگوانای سبز رایج در بازار حیوانات خانگی در ارزیابی جهانی IUCN  (اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت) در طبقه کمترین نگرانی قرار دارند. همه ایگواناهای بازار، لزوما از مزارع پرورشی به خانه‌ها راه نیافته‌اند و ممکن است بخشی از آنها از طبیعت جدا شده باشند.

به گفته یک دامپزشک دست کم سه گونه از این خزنده در خانه‌های مردم ایران یافت می‌شوند و اکنون جان این حیوانات و صاحبانشان، با تبلیغات غلط رایج در فضای مجازی در معرض تهدید قرار دارد. ایگواناها اگرچه ظاهری آرام دارند اما ناقل باکتری سالمونلا بوده و می‌توانند برای کودکان، افراد سالمند و آنهایی که ضعف سیستم ایمنی دارند، مخاطره ایجاد کنند. انواع نر این گونه به دلیل پرخاشگری می‌تواند به انسان‌ها آسیب بزند؛ ولی تغذیه راحت، عدم ایجاد سر و صدا و عمر طولانی و البته موج‌های تبلیغاتی، باعث شده که این حیوان خانگی غیرمتعارف (اگزوتیک پت) در بازار طرفدار داشته باشد.

ایگوانا از آن دسته حیوانات خانگی غیرمتعارفی است که برخی گونه‌هایش در لیست قرمز IUCN قرار دارند. حیوانی که چهره‌اش شبیه دایناسورهای بازسازی شده است، در میان انسان‌ها طرفدارانی دارد و تقاضا برای خریدش، بازاری را شکل داده که می‌تواند برای انسان و تداوم نسل این گونه خطرناک باشد. در بازار شکل گرفته برای این اگزوتیک پت، تبلیغات فضای مجازی را نباید دست کم بگیریم.

در یکی از این تبلیغات، فردی به مبل تکیه داده و ایگوانای غول پیکرش را صدا می‌کند. حیوان از روی مبل روبه‌رو به سمت صاحبش می‌آید و موزی که نیمی از آن توسط صاحبش خورده شده را می‌بلعد. همین فرمان‌پذیری حیوان، جذابیتی برای مشتریان این خزنده ایجاد می‌کند. تبلیغات متعدد دیگری هم در فضای مجازی هست که نشان می‌دهد تامین کنندگان محتوا، به دنبال ایجاد جذابیت بصری و تحریک افراد برای خرید خزنده‌شان هستند. در لابه‌لای این فیلم‌ها هم توضیحاتی به مخاطب خورانده می‌شود که مبنا و پایه درستی ندارند و می‌تواند برای سلامت خزنده خریداری شده، خطرناک باشد.

 چهار گونه ایگوانای رایج در ایران

سید مجدالدین وحیدی مسئول اتاق حیوانات پژوهشگاه بوعلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و جراح دامپزشک در گفت‌وگو با هفت‌صبح به سه گونه ایگوانای رایج در ایران اشاره می‌کند. ایگوانای سبز در بازار ایران رایج بوده و در سن جوانی رنگش روشن‌تر است اما هرچه سنش بالا می‌رود، به رنگ تیره در می‌آید و گاهی نارنجی متمایل به قهوه‌ای و خاکستری می‌شود. ایگوانای قرمز در رتبه بعدی قرار می‌گیرد که در واقع همان ایگوانای سبز است اما به صورت دستی تغذیه شده و با خوراندن هویچ به این خزنده، رنگدانه نارنجی‌ پوستش را فعال می‌کنند و آن را به اسم ایگوانای قرمز در بازار می‌فروشند.

ایگوانای آبی جزو گونه‌های در حال انقراضی است که خیلی کمیاب بوده و منشا آن جزیره گرندکیمل است. رنگ پوستش مایل به آبی فیروزه‌ای و خاکستری است. یک ایگوانای دیگر که در ایران به ندرت یافت می‌شود، ایگوانای کرگدنی است که برآمدگی شاخ مانندی شبیه شاخ کرگدن روی پوزه بالایی‌اش دارد. چثه‌اش نسبت به ایگوانای سبز بزرگتر بوده و کمی خشن‌تر از این گونه است. البته این به مفهوم حمله ایگوانای کرگدنی به انسان نیست اما این گونه کمی لج‌بازتر از ایگوانای سبز است. رنگ این گونه خاکستری مایل به زیتونی بوده و در ایران خیلی نادر است.

 برگیجات، مهمترین غذای ایگوانا

به گفته وحیدی، 70 تا 80 درصد غذای ایگوانا را برگیجات شامل برگ تربچه همچنین برگ کلم سبز و قرمز تشکیل می‌دهد. قاصدک برای این خزنده غذایی عالی است زیرا غنی از کلسیم است. برگ کاسنی و یونجه برایش خیلی خوب است و می‌توان از گشنیز، جعفری و شاهی به‌عنوان طعم دهنده در غذای این حیوان استفاده کرد. 

او اضافه می‌کند که برخی فکر می‌کنند باید کدو، هویج و خیار به رژیم غذایی ایگوانا اضافه کنند؛ در حالی که پایه رژیم غذایی این حیوان برگیجات بوده و فقط 15 تا 20 درصد آن را می‌تواند کدو سبز تشکیل دهد. کدو حلوایی و به میزان کم هویج رنده شده هم می‌توان به این خزنده داد. میوه‌ها هم کمتر از 12 درصد رژیم غذایی‌اش را تشکیل می‌دهند و موز، بدترین غذای ممکن برای ایگواناست.

مسئول اتاق حیوانات پژوهشگاه بوعلی دانشگاه علوم پزشکی برای مواقعی که حیوان در اثر از دست دادن آب بدن دچار کم آبی شده، خیار آبدار تجویز می‌کند زیرا این محصول ارزش غذایی بسیار کمی دارد. میوه‌هایی مثل توت فرنگی، تمشک، بلوبری، سیب و گلابی بدون دانه، هندوانه، خربزه و طالبی را میوه‌های مناسب برای ایگوانا می‌داند و تاکید می‌کند که به دلیل عدم دریافت نور مناسب توسط حیوان، باید حتما ویتامین D3 در قالب مکمل‌های مخصوص خزندگان و یا به کمک لامپ UVB برای این خزنده تامین شود.

وحیدی «مینی ورم» یا کرم‌های خشک کوچک و پروتئین‌های حیوانی را هم در دسته ممنوعه‌ها برای ایگوانا قرار می‌دهد. تخم مرغ یا غذای سگ و گربه نباید به این خزنده داده شود. کاهوی معمولی می‌تواند حیوان را اسهال کند و اسفناج هم جزو برگیجاتی است که اگزالات داشته و با اتصال به کلسیم، مانع دفع این ماده می‌شود و می‌تواند به حیوان آسیب بزند.

 احتمال انتقال سالمونلا

علی برهانی‌کیا جراح دامپزشک هم در گفت‌وگو با هفت‌صبح توضیح می‌دهد که نگهداری ایگوانا در خانه اصلا کار راحتی نیست اما گاهی تحت تاثیر موج‌هایی که ایجاد می‌شود، افراد اقدام به خرید و نگهداری این خزنده در خانه‌ها می‌کنند. گاهی هم مزایای نگهداری از اگزوتیک پت باعث می‌شود که انسان‌ها چنین تصمیمی بگیرند. به گفته او، ایگوانا مثل سایر خزندگان می‌تواند حامل باکتری سالمونلا باشد اما ظاهر سالمی داشته باشد. این باکتری از غذای آلوده هم می‌تواند به انسان منتقل شود. در واقع سالمونلا نوعی بیماری گوارشی است که در افراد معمولی مشکلی ایجاد نمی‌کند اما برای بچه‌ها، افراد مسن و کسانی که در اثر پیوند و غیره ضعف سیستم ایمنی دارند، می‌تواند مشکل ساز باشد.

برهانی‌کیا می‌گوید که باکتری سالمونلا جزو فلور طبیعی خزندگان بوده و هر خزنده‌ای می‌تواند ناقلش باشد و برای خودش مشکلی ایجاد نشود. در مزارع پرورشی تلاش شده که این باکتری از خزنده‌ها جدا شود اما تاکنون در این رابطه موفقیتی به دست نیامده است. این جراح دامپزشک تاکید می‌کند که فیلم‌های فضای مجازی بدآموزی دارند و در نگهداری از ایگوانا باید برخی اصول را رعایت کنیم.

مثلا اگر به حیوان دست می‌زنیم، حتما دست‌هایمان را بشوییم. خزنده را در خانه رها نکنیم؛ در حالی که در فیلم‌های فضای مجازی حیوان در خانه رها بوده و افراد پس از تماس با ایگوانا دست‌هایشان را هم نمی‌شویند. تمیز کردن لوازم و باکس نگهداری ایگوانا نباید در آشپزخانه یا ظرفشویی انجام شود. باید در جایی خارج از خانه یا مکانی مثل حمام که بتوان این ابزارها را ضدعفونی کرد، شست‌وشو را انجام دهیم. البته این دستورالعمل درباره همه خزندگان صدق می‌کند.

 خطر حمله ایگوانا را جدی بگیریم

به اعتقاد این جراح دامپزشک، وقتی ایگوانا بزرگ می‌شود، می‌تواند حالت تهاجمی یافته و به انسان آسیب وارد کند. یک ایگوانا به اندازه قد انسان رشد کرده و وزنش زیاد می‌شود، در چنین شرایطی، گازگرفتنش می‌تواند در انسان جراحت ایجاد کند. این وضعیت تهاجمی در افراد نر بیشتر از ماده‌هاست و گاهی با عقیم‌سازی، مسئله حل می‌شود اما شاید افراد تمایلی به عقیم‌سازی خزنده‌شان نداشته باشند. او عمر بالای 30 سال ایگوانا را یکی از دلایلی می‌داند که باعث می‌شود افراد مایل به نگهداری از این خزنده باشند. زیرا مثلا یک سگ از نژاد ژرمن شپرد بین 10 تا 12 سال عمر می‌کند.

ضمن آنکه خزنده‌ها، مشکل ایجاد سر و صدای مشابه گربه و سگ را ندارند، صاحبانشان را حتی اگر بعد از چند سال ببینند، می‌شناسند. معمولا کسی که ایگوانا نگهداری می‌کند با همسایگانش به مشکل نمی‌خورد، زیرا علاوه بر اینکه حیوان بی سر و صداست، در راه پله دنبال حیوانات دیگر نمی‌دود و این موضوع مشکلات با اطرافیان صاحب اگزوتیک پت را به حداقل می‌رساند. به گفته این جراح دامپزشک، این خزنده در یک جای محدود زندگی می‌کند اما سگ و گربه را نمی‌توان محدود کرد. حیوانات خانگی متعارف موهایشان در خانه پخش می‌شود، نیاز به تمیزکاری و شست‌وشو دارند، گربه‌ها را باید برس بزنید اما ایگوانا از این مسایل ندارد.

اگرچه واکسن خاصی برای این خزنده مثل حیوانات متعارف وجود ندارد اما باید به صورت دوره‌ای تحت نظر دامپزشک باشد و چون غذایش سبزیجات است، تهیه آن برای صاحبش تبدیل به معضل نشده و هزینه خاصی را به دارندگان ایگوانا تحمیل نمی‌کند. تنها مسئله‌ای که در ارتباط با این خزنده احساس می‌شود، هزینه اولیه احداث تراریوم برای نگهداری از این حیوان است که در جای مشخصی از خانه ایجاد می‌شود و باید با لامپ مادون قرمز و ماورای بنفش تجهیز شود؛

اما در سایر موارد، نگهداری ایگوانا دردسر کمتری نسبت به حیوانات خانگی متعارف دارد. ایگوانا پیش از آنکه حیوانی بی‌دردسر برای نمایش در فیلم‌های فضای مجازی یا نگهداری در خانه باشد، خزنده‌ای با نیازهای تخصصی و مسئولیت نگهداری چندده‌ساله است؛ مسئولیتی که بی‌توجهی به آن، هم سلامت انسان را به خطر می‌اندازد و هم می‌تواند سرنوشت حیوان را به جدایی از زیستگاه طبیعی و زندگی نامناسب در خانه گره بزند.