تربیت و خانواده | اگر فرزندمان از امتحان می ترسد، چگونه به او کمک کنیم؟
ترس و اضطراب قبل از امتحان تا حدی طبیعی است، اما وقتی نگرانی آنقدر زیاد می شود که تمرکز، خواب، یادگیری یا عملکرد دانش آموز را مختل می کند، نیاز به توجه بیشتری دارد. فشار برای گرفتن نمره بالا، مقایسه با دیگران، ترس از شکست، نداشتن برنامه مطالعاتی، کمبود خواب و حتی فضای پرتنش خانه می توانند این اضطراب را تشدید کنند. والدین می توانند با ایجاد محیطی آرام، کمک به برنامه ریزی، توجه به تلاش فرزند به جای نمره، پرهیز از مقایسه و فراهم کردن خواب و تغذیه مناسب، بخش مهمی از این فشار را کاهش دهند.
هفت صبح | تقریبا بیشتر دانش آموزان پیش از امتحان کمی نگران می شوند. دلشوره، هیجان و نگرانی از نتیجه امتحان، اگر در حد معمول باشد، لزوما مسئله نگران کننده ای نیست و حتی می تواند باعث شود دانش آموز با دقت بیشتری برای امتحان آماده شود.
مشکل زمانی شروع می شود که این نگرانی از حد طبیعی فراتر برود و توانایی دانش آموز برای درس خواندن یا پاسخ دادن به سوالات را تحت تاثیر قرار دهد. دانش آموز ممکن است ساعت ها درس خوانده باشد، اما وقتی برگه امتحان را می بیند احساس کند همه چیز را فراموش کرده است. بعضی دانش آموزان نیز پیش از امتحان دچار سردرد، دل درد، تهوع، تپش قلب، بی قراری، اختلال خواب یا کاهش تمرکز می شوند.
بنابراین نباید هر اضطرابی را با «استرس معمول امتحان» یکی دانست. مهم این است که والدین ببینند این نگرانی تا چه اندازه زندگی و عملکرد فرزندشان را تحت تاثیر قرار داده است.
چرا فرزندمان از امتحان می ترسد؟
اضطراب امتحان همیشه به معنای کم درس خواندن نیست. گاهی دانش آموز از شکست می ترسد، گاهی تصور می کند اگر نمره خوبی نگیرد والدینش ناراحت می شوند و گاهی هم فشارهایی که از محیط مدرسه، خانواده یا مقایسه با دوستان دریافت می کند، باعث افزایش نگرانی او می شود.
ترس از نمره پایین یکی از مهم ترین عوامل است. وقتی دانش آموز احساس کند ارزش او در خانواده به نمره هایش وابسته است، هر امتحان برایش تبدیل به یک آزمون بزرگ برای اثبات خودش می شود.
مقایسه با دیگران نیز می تواند اضطراب را بیشتر کند. جمله هایی مانند «ببین دوستت چطور درس می خواند» یا «فلانی از تو بهتر نمره گرفت» ممکن است از نگاه والدین انگیزه بخش باشد، اما در بسیاری از موارد نتیجه ای جز افزایش نگرانی و کاهش اعتماد به نفس ندارد.
نداشتن برنامه مطالعاتی عامل دیگری است. دانش آموزی که مطالعه را به شب امتحان موکول می کند، با نزدیک شدن به امتحان احساس می کند زمان کافی ندارد و همین احساس، اضطراب او را بیشتر می کند.
ترس از شکست نیز اهمیت زیادی دارد. بعضی دانش آموزان حتی زمانی که آمادگی مناسبی دارند، از این می ترسند که سر جلسه نتوانند مطالب را به یاد بیاورند یا سوالات سخت باشند
.
از طرف دیگر، کمبود خواب، تغذیه نامناسب، استفاده بیش از حد از گوشی و فضای مجازی، برنامه های فشرده خانوادگی و تنش در خانه نیز می توانند شرایط را برای یک دوره امتحانی پراسترس فراهم کنند.
اولین کمک والدین؛ فشار را بیشتر نکنند
گاهی والدین با هدف کمک به فرزند، ناخواسته اضطراب او را بیشتر می کنند. پرسیدن مداوم اینکه «چقدر خواندی؟»، «چند ساعت درس خواندی؟»، «فکر می کنی چند می شوی؟» یا تهدید به تنبیه و محرومیت، ممکن است دانش آموز را بیشتر نگران کند.
در روزهای امتحان بهتر است والدین به جای تمرکز دائمی روی نتیجه، روی روند تلاش فرزندشان تمرکز کنند.
به جای اینکه بگوییم:
«باید حتما نمره عالی بگیری.»
می توان گفت:
«مهم این است که با برنامه پیش بروی و تمام تلاشت را بکنی.»
این تغییر ساده در نوع صحبت کردن می تواند فشار روانی دانش آموز را کاهش دهد.
فرزندمان را با دانش آموزان دیگر مقایسه نکنیم
استعداد و توانایی دانش آموزان یکسان نیست. ممکن است فرزند ما در ریاضی عملکرد متوسطی داشته باشد اما در زبان، هنر، ورزش یا درس دیگری توانایی بیشتری نشان دهد.
بنابراین مقایسه او با همکلاسی، خواهر، برادر یا حتی یکی از دوستانش، معمولا راه مناسبی برای افزایش انگیزه نیست.
بهتر است دانش آموز را با گذشته خودش مقایسه کنیم. اگر در گذشته توانسته بر یک مشکل غلبه کند یا در زمینه ای پیشرفت داشته است، یادآوری همان موفقیت ها می تواند اعتماد به نفس او را تقویت کند.
به جای نمره، تلاش فرزندمان را ببینیم
یکی از مهم ترین کارهایی که والدین می توانند انجام دهند، توجه به تلاش دانش آموز است.
اگر فرزندمان برای یک امتحان تلاش کرده، اما نتیجه آن چیزی نشده که انتظار داشته ایم، نباید تمام زحماتش را نادیده بگیریم. بهتر است ابتدا نقاط قوت او را ببینیم و بعد درباره قسمت هایی که نیاز به تمرین بیشتری دارند صحبت کنیم.
این نوع برخورد به دانش آموز یاد می دهد که یک نمره ضعیف به معنای شکست کامل نیست و می توان اشتباهات را جبران کرد.
برای درس خواندن برنامه داشته باشید، نه فشار بیشتر
برنامه ریزی می تواند بخش زیادی از اضطراب ناشی از «وقت کم آوردن» را کاهش دهد.
والدین می توانند در تنظیم برنامه به فرزندشان کمک کنند، اما بهتر است برنامه را کاملا به جای او طراحی نکنند. دانش آموز باید در برنامه ریزی مشارکت داشته باشد تا احساس کند مسئولیت درس خواندن نیز بر عهده خودش است.
در برنامه بهتر است زمان مشخصی برای مطالعه، استراحت، غذا خوردن، خواب و فعالیت های مورد علاقه دانش آموز وجود داشته باشد.
همچنین لازم است دانش آموز با عواملی که وقت او را از بین می برند، مانند استفاده طولانی از گوشی و شبکه های اجتماعی، آشنا شود.
شب امتحانی بودن را به یک عادت تبدیل نکنیم
یکی از دلایل مهم اضطراب، انباشته شدن مطالب برای روزهای پایانی است.
اگر دانش آموز بیشتر درس ها را به شب امتحان موکول کند، در ساعات پایانی با حجم زیادی از مطالب مواجه می شود و طبیعی است که احساس کند از زمان عقب افتاده است.
بهتر است مطالعه در طول روزهای قبل از امتحان تقسیم شود و شب امتحان بیشتر به مرور مطالب، رفع اشکال و جمع بندی اختصاص پیدا کند.
تغذیه و صبحانه را جدی بگیریم
صبح امتحان، حذف صبحانه کار درستی نیست. دانش آموز برای حضور در جلسه امتحان به انرژی و تمرکز نیاز دارد.
بهتر است صبحانه ای متناسب با عادت غذایی کودک یا نوجوان آماده شود و والدین از تغییرات عجیب در برنامه غذایی در روز امتحان خودداری کنند.
همچنین در طول دوره امتحانات، تغذیه منظم و مصرف آب کافی اهمیت دارد.
آیا در روزهای امتحان باید همه تفریحات را حذف کنیم؟
نه لزوما.
قطع کامل همه تفریحات ممکن است باعث شود دانش آموز احساس کند دوران امتحان یک دوره سخت و طاقت فرساست. استراحت های کوتاه و فعالیت های مورد علاقه در حد متعادل می توانند به حفظ انرژی کمک کنند.
البته بهتر است استفاده از گوشی، بازی، تلویزیون و شبکه های اجتماعی مدیریت شود تا جای مطالعه و خواب را نگیرد.
اگر فرزندمان شب امتحان گفت «هیچی بلد نیستم» چه کنیم؟
این جمله را بسیاری از دانش آموزان در شرایط اضطراب می گویند.
اولین واکنش والدین نباید عصبانیت یا سرزنش باشد. گفتن جمله هایی مثل «پس چرا این همه وقت درس نخواندی؟» در همان لحظه کمکی به حل مشکل نمی کند.
بهتر است ابتدا به او آرامش بدهیم و بعد با چند سوال ساده، میزان آمادگی اش را بررسی کنیم. ممکن است دانش آموز مطالب را بلد باشد اما اضطراب باعث شده احساس کند چیزی به یاد نمی آورد.
مرور کوتاه و پرسش و پاسخ آرام می تواند بهتر از چند ساعت مطالعه فشرده و همراه با تنش باشد.
قبل از امتحان وسایل را آماده کنیم
یکی از منابع استرس در روز امتحان، اتفاقات ساده ای مثل پیدا نکردن لباس، کیف، مداد، خودکار یا وسایل مورد نیاز است.
بهتر است وسایل مورد نیاز از شب قبل آماده شوند. این کار به مرور باید به یک عادت شخصی برای خود دانش آموز تبدیل شود تا با افزایش سن، مسئولیت آماده کردن وسایلش را خودش بر عهده بگیرد.
والدین قرار نیست جای دانش آموز درس بخوانند
کمک کردن با انجام دادن کار دانش آموز فرق دارد.
به ویژه در سال های ابتدایی مدرسه، والدین می توانند در مرور درس ها و رفع اشکال کمک کنند، اما بهتر است تمام مدت کنار کودک ننشینند و همه مسئولیت مطالعه را بر عهده نگیرند.
اگر دانش آموز می گوید مطالب را یاد گرفته و آماده امتحان است، بهتر است تا حدی به او اعتماد کنیم و مسئولیت نتیجه را نیز به خودش بسپاریم.
هدف نهایی این است که دانش آموز به تدریج مهارت برنامه ریزی، مطالعه و مدیریت اضطراب را خودش یاد بگیرد.
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
اگر اضطراب امتحان شدید و مداوم است و باعث اختلال جدی در خواب، تغذیه، حضور در مدرسه، مطالعه یا عملکرد دانش آموز می شود، بهتر است موضوع را جدی بگیریم.
همچنین اگر دانش آموز به طور مکرر دچار علائم جسمی شدید، حملات اضطرابی یا ترس شدید از مدرسه و امتحان می شود، گفت و گو با مشاور مدرسه یا متخصص سلامت روان کودک و نوجوان می تواند کمک کننده باشد.
در نهایت، امتحان فقط یک بخش از مسیر تحصیلی فرزند ماست. آنچه در این دوران اهمیت بیشتری دارد این است که دانش آموز یاد بگیرد چطور با نگرانی، شکست، اشتباه و فشارهای تحصیلی روبه رو شود.
والدینی که در روزهای امتحان به جای ایجاد ترس، محیطی امن و آرام برای فرزندشان فراهم می کنند، نه تنها به بهتر شدن عملکرد تحصیلی او کمک می کنند، بلکه مهارتی مهم برای سال های آینده زندگی اش به او می آموزند: اینکه می توان در شرایط پراسترس، آرام ماند و مسئله را مدیریت کرد
