جملههایی که کودک را لجبازتر میکنند؛ والدین چه بگویند؟
والدین بهتر است احساس کودک را درک کنند، قوانین را کوتاه و روشن بگویند و در صورت امکان به او حق انتخاب محدود بدهند.جملاتی مانند «میفهمم ناراحتی» یا «دوست داری خودت انجامش بدهی یا من کمکت کنم؟» میتوانند از شدت لجبازی و تنش کم کنند.
هفت صبح| لجبازی در کودکان یکی از رفتارهایی است که بسیاری از والدین در دورههای مختلف رشد با آن روبهرو میشوند. کودک ممکن است برای انجام ندادن یک کار، مخالفت با خواسته والدین یا رسیدن به خواسته خود پافشاری کند. بخشی از این رفتار میتواند با نیاز کودک به استقلال و متناسب با مرحله رشدی او مرتبط باشد؛ اما شیوه واکنش والدین نیز میتواند شدت و تکرار لجبازی را بیشتر یا کمتر کند. استفاده مداوم از سرزنش، تهدید یا مقایسه معمولاً به جای حل مسئله، تنش میان والد و کودک را افزایش میدهد.
«چون من میگم، باید انجامش بدی!»
این جمله ممکن است در لحظه باعث اطاعت کودک شود، اما معمولاً فرصتی برای یادگیری دلیل قوانین به او نمیدهد. بهتر است والدین در موقعیتهای مناسب، دلیل درخواست خود را کوتاه و روشن توضیح دهند؛ برای مثال به جای دستور صرف، بگویند: «الان وقت جمع کردن اسباببازیهاست تا بتوانیم برای شام آماده شویم.»
«تو همیشه لجبازی میکنی!»
برچسب زدن به کودک میتواند باعث شود یک رفتار موقتی به بخشی از تصویری تبدیل شود که کودک از خودش پیدا میکند. بهتر است به جای تعریف کردن کودک با یک ویژگی منفی، درباره همان رفتار صحبت شود؛ مثلاً: «میبینم الان دوست نداری این کار را انجام بدهی، بیا ببینیم چطور میتوانیم حلش کنیم.»
«اگر این کار را نکنی، دیگه دوستت ندارم!»
کودک نباید احساس کند محبت والدین به رفتار او وابسته است. تهدید به پس گرفتن محبت میتواند احساس ناامنی ایجاد کند و گفتوگو را دشوارتر کند. والدین میتوانند همزمان با حفظ محبت، قانون مشخصی داشته باشند: «دوستت دارم، اما اجازه نمیدهم به وسایل دیگران آسیب بزنی.»
«ببین بچههای دیگه چقدر خوب رفتار میکنن!»
مقایسه کردن کودک با خواهر، برادر، همکلاسی یا دوستانش معمولاً کمکی به اصلاح رفتار نمیکند و ممکن است باعث احساس ناکافی بودن یا افزایش مقاومت شود. بهتر است عملکرد فعلی کودک با رفتار قبلی خودش مقایسه شود و تلاشهای او مورد توجه قرار بگیرد.
«دیگه باهات حرف نمیزنم!»
قهر کردن یا قطع ارتباط برای تنبیه کودک میتواند تعارض را بیشتر کند. اگر والد عصبانی است، بهتر است ابتدا کمی فاصله بگیرد و پس از آرام شدن دوباره با کودک صحبت کند: «الان هر دو عصبانی هستیم؛ چند دقیقه صبر میکنیم و بعد درباره این موضوع حرف میزنیم.»
«هر کاری دوست داری بکن!»
آزادی بدون حد و مرز نیز میتواند کودک را سردرگم کند. کودکان به قوانین ساده، ثابت و متناسب با سن خود نیاز دارند. والدین میتوانند در مواردی که امکان انتخاب وجود دارد، دو گزینه مشخص پیش روی کودک بگذارند؛ مثلاً: «میخواهی اول لباس خوابت را بپوشی یا اول دندانهایت را مسواک بزنی؟»
والدین به جای این جملهها چه بگویند؟
برای کاهش درگیری، بهتر است والدین احساس کودک را بشناسند، قانون را کوتاه و روشن بیان کنند و در صورت امکان به او حق انتخاب محدودی بدهند. جملاتی مانند «میفهمم ناراحتی، اما این قانون باید رعایت شود»، «دوست داری خودت انجامش بدهی یا من کمکت کنم؟» و «میخواهی الان انجامش بدهی یا پنج دقیقه دیگر؟» میتوانند گفتوگو را از حالت جنگ قدرت خارج کنند.
در نهایت، لجبازی همیشه به معنای «بدرفتاری» یا نافرمانی عمدی نیست. سن کودک، شرایط خانوادگی، خستگی، گرسنگی، تغییرات محیطی و نیاز به استقلال میتوانند روی رفتار او تأثیر بگذارند. ثبات در قوانین، حفظ آرامش، توجه به احساسات کودک و پرهیز از برچسبزنی و تهدید معمولاً زمینه مناسبتری برای آموزش رفتارهای مطلوب فراهم میکند. اگر رفتارهای مقابلهای کودک شدید، مداوم یا مختلکننده زندگی خانوادگی و اجتماعی اوست، بهتر است والدین برای بررسی دقیقتر با متخصص کودک یا روانشناس مشورت کنند.
