در روزهای اخیر، تخریب عمدی و هدفمند زیرساختهای حیاتی ایران ـ از جمله تأسیسات انرژی، پالایشگاهها، نیروگاهها، شبکههای برق، آبرسانی، حملونقل و صنایع پایه ـ به یکی از نگرانکنندهترین چالشهای امنیت انسانی تبدیل شده است. مطابق با ادبیات علمی در حوزه «امنیت زیرساختهای حیاتی» و استانداردهای بینالمللی، زیرساختها ستون فقرات زندگی مدرناند و آسیب به آنها مستقیماً ظرفیت زیستی، اقتصادی، اجتماعی و سلامت یک کشور را تهدید میکند.
حمله به زیرساختهای حیاتی سه پیامد کلیدی دارد:
1. فروپاشی خدمات اساسی
پژوهشهای سازمان بهداشت جهانی نشان میدهد آسیب به نیروگاهها، تصفیهخانهها و سیستمهای انرژی میتواند منجر به بحرانهای فوری در سلامت، افزایش مرگومیر، قطع زنجیره تأمین دارو، و اختلال در خدمات درمانی شود. این پیامدها «ثانویه» محسوب میشوند اما شدت و دامنه آنها از خود حمله اولیه بیشتر است.
2. تخریب ظرفیت زیستمحیطی
حمله به پالایشگاهها، پتروشیمیها و صنایع انرژی منجر به:
• رهاسازی ترکیبات آلی فرار
• نشت هیدروکربنها
• آلودگی گسترده خاک و منابع آب
• آتشسوزیهای صنعتی با آثار بلندمدت
میشود. این رویدادها گاه دهها سال نیازمند بازسازی و پاکسازیاند و آثار آن بر سلامت عمومی و تنوع زیستی پایدار میماند.
3. تهدید مستقیم امنیت انسانی و بقای جامعه
حمله به زیرساختهای عمومی حمله به مردم است، زیرا وابستگی جامعه به انرژی، آب، حملونقل و شبکههای ارتباطی مطلق است و اختلال در آنها میتواند باعث مهاجرت اجباری، بیثباتی اجتماعی و فروپاشی کارکردهای حیاتی شود.
از منظر حقوق بینالملل نیز
• حمله عمدی به زیرساختهای مورد استفاده جمعیت غیرنظامی
• تخریب تأسیساتی که بقای مردم به آن وابسته است
• آسیبرسانی به سامانههای انرژی و آبرسانی
از مصادیق جدی نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی و میتواند در ردیف «جرایم جنگی علیه جمعیت غیرنظامی» قرار گیرد، بهویژه که آثار آن گسترده، پایدار و غیرقابل جبران خواهد بود.
باید تأکید کنیم که این موضوع صرفاً یک بحث سیاسی یا نظامی نیست؛
این موضوع، یک بحران انسانشناختی، زیستمحیطی و حقوقی است.
انجمن مستندسازان حیاتوحش، تنوع زیستی و محیطزیست ایران هشدار میدهد که تخریب زیرساختهایی که میلیونها انسان برای زندگی، سلامت، امنیت، معیشت و آینده خود به آن وابستهاند، پیامدهایی دارد که دامنه آن نسلها ادامه خواهد یافت و بازسازی آن دهها سال زمان و منابع گسترده خواهد طلبید.
ما بر اساس مستندات علمی و چارچوبهای بینالمللی تأکید میکنیم:
حفاظت از زیرساختهای حیاتی ایران، حفاظت از مردم است.
حمله به این زیرساختها، تهدید مستقیم علیه زندگی و آینده یک ملت است.
انجمن ما ضمن پایش، مستندسازی و هشدار درباره پیامدهای این اقدامات، از تمامی نهادهای علمی، حقوقی و انسانی بینالمللی میخواهد که توجه فوری به این مسئله داشته و در چارچوب مسئولیتهای جهانی، برای جلوگیری از تخریب زیرساختهای حیاتی ایران و پیامدهای انسانی و زیستمحیطی آن اقدام کنند.
