هفت صبح| طرح تنفس جنگل که قرار بود مدیریت پهنههای سبز شمال را به ریل اصلی بازگرداند و زمینه حفاظت بیشتر از این اکوسیستم را فراهم کند، نهتنها فرجام مناسبی نداشت؛ بلکه رسول اشرفیپور، رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی بر این باور است که با اجرای این طرح، اقدامات پرورشی و برخی عملیات اجتنابناپذیر در سطح جنگل به دست فراموشی سپرده شده؛ زیرا اعتبارات موردنیاز برای انجام این عملیات به بودجه دولتی گرهخورده است.
موضوع بازگشت برنامههای مدیریتی به جنگلهای شمال کشور، بعد از اجرای طرح تنفس، دغدغه این روزهای کارشناسان فعال در عرصه منابع طبیعی کشور است. طبق قانون، قرار بود که برنامه جایگزین مدیریت جنگلهای شمال سه سال بعد از اجرای تنفس رونمایی شود تا طرحهایی که فقط هدفشان بهرهبرداری از جنگل بود، با رویکرد جدید، زمینه مدیریت منابع حیاتی کشور را فراهم کند. رسول اشرفیپور، رئیس شورای فنی جنگل، مرتع، بیابان و آبخیزداری سازمان منابع طبیعی کشور در گفتوگو با هفت صبح، به بررسی تاریخچه اجرای قانون تنفس در جنگل میپردازد.
در ابتدای برنامه ششم توسعه، زمانی که محمود حجتی، وزیر وقت کشاورزی بر تعطیلی طرحهای جنگلداری اصرار میکند، اشرفیپور پیشنهاد میدهد که انجام برخی اقدامات اجتنابناپذیر نظیر مرمت جاده و... تعطیل نشود؛ زیرا جنگل را صرفاً با حفاظت فیزیکی نمیتوان مدیریت کرد. او میگوید که در سطح جنگلهای شمال کشور نزدیک به هشت هزار کیلومتر جاده جنگلی داریم که این جادهها با پول بیتالمال ساخته شدهاند و اگرچه گروهی همین جادهها را شریان قاچاق میدانند؛ اما از جاده میتوان استفاده دومنظوره کرد و برای حفاظت از جنگل نیاز به چنین ساختارهایی داریم.
اشرفی پور به وقوع حریق در جنگلهای الیت اشاره میکند و با یادآوری نقش مثبت جاده در اطفای حریق این جنگل میگوید که اگر جاده تا ابتدای روستای الیت وجود نداشت، نمیتوانستیم نیرو و تجهیزات را برای کنترل حریق به منطقه آتشسوزی اعزام کنیم.
حصارکشی، ضرورت جدی جنگلهای هیرکانی
رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی؛ حصارکشی را یکی از ضرورتهای انکارناپذیر برای مدیریت جنگلهای هیرکانی میداند و موفقیت حفاظت از ۱۵۰هزار هکتار جنگلهای مازندران تحت مدیریت شرکت نکا چوب را حاصل همین حصارکشیها میداند. اما عدم توجه به توصیهها باعث میشود که این حصارکشی از بین برود و جنگل دچار پدیده تصرف شود.
او غنیسازی در جنگل را هم اقدام اجتنابناپذیری توصیف میکند که با اجرای طرح تنفس متوقف شده و مرمت و بازسازی پاسگاههای جنگلبانی هم به دست فراموشی سپرده میشود. اشرفیپور توضیح میدهد که پس از اجرای تنفس، طرحهای فنی و حفاظتی بهصورت امانی و توسط کارشناسان ادارات کل منابع طبیعی به تفکیک حوضههای آبخیز تهیه میشود و تدوین این طرح به تربیت کارشناسانی که تا قبل از آن تدوین طرح را به عهده نداشتند و بخش خصوصی این کار را انجام میداد، کمک موثری میکند.
راههایی برای استقلال مالی طرحهای فنی
به گفته رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی، اجرای طرحهای فنی در دوره ریاست مسعود منصور در سازمان منابع طبیعی به اعتبارات دولتی گرهزده میشود و مخالفتهای او با این سیاست، بدون سرانجام باقی میماند.اشرفیپور معتقد است که برای اینکه اجرای طرحهای فنی به سرنوشت طرحهای مدیریت جنگلهای هیرکانی دچار نشوند و اجرایشان با تاخیر مواجه نشود، باید اعتبارات این طرحها از محل زراعت چوب تامین میشد یا از محل تنک کردن توده سوزنیبرگان باهدف کنترل مخاطرات آتشسوزی، منابع اعتباری برای چنین طرحی تهیه میشد. او برداشت درختان شکسته و افتاده را هم از نظر کارشناسی و فنی قابلقبول توصیف میکند و حضور پنج تا ۱۰ درصد درخت خشک و سرپا باهدف ملاحظات زیستمحیطی را ضروری میداند. همچنین بر مبنای نظر مرحوم محمدرضا مروی مهاجر، میزان درختان شکسته و افتاده موردنیاز برای جنگل را بین ۲۵ تا ۳۰ درصد اعلام میکند.
رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی، برداشت درختان شکسته و افتاده را در پارکهای ملی آلمان باتکیهبر واقعیتهای زمینی و افزایش گرمایش در بهار و تابستان و مقابله با مخاطرات آتشسوزی، امری متداول توصیف میکند. اشرفیپور از لغزش و رانش جادههای جنگلی به دلیل پر شدن کانال آبگذر جادههای جنگلی و پر شدن جویهای کناری آنها خبر میدهد و باوجودآنکه خود را مدافع تنفس معرفی میکند؛ میگوید نباید مثل گذشته با نگاه بهرهبرداری به جنگل باز گردیم. او تاکید میکند که باید با اعتدال پیش برویم و اجرای اقدامات اجتنابناپذیر را در جنگل پیگیری کنیم.
تمرین جنگلشناسی نزدیک به طبیعت قبل از تنفس
به اعتقاد رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی، در ایران ۱۵ سال قبل از اجرای تنفس موضوع جنگلشناسی همگام با طبیعت را خیلی خوب تمرین کردهایم و دیگر روش تدریجی - پناهی و تک گزینی کلاسیک را اجرا نمیکردیم؛ زیرا شرایط جنگلهای ایران با مناطق معتدله اروپا متفاوت بود. ضمن آنکه نتوانسته بودیم عوامل تخریب در جنگل را حذف کنیم و کماکان از عوامل تخریب محلی گرفته تا عوامل تخریب ناشی از طرحهای عمومی و عمرانی در سطح جنگلهای شمال کشور باقیمانده است.
به گفته اشرفیپور ما در حوزه جنگلشناسی همگام با طبیعت خیلی خوب پیش رفتهایم. با این شیوه بهرهبرداریها خیلی تعدیل شده است. ما کماکان نیاز به دخالت پرورشی در جنگل با نگاه پرورش جنگل و نه بهرهبرداری داریم. در طرحهای جنگلداری سابق نگاهمان بهرهبرداری بود و در بخشهای مختلف جنگل اگر امکان برداشت تعیین شده باتوجهبه شرایط طبیعت محقق نمیشد، برای جلوگیری از بدهکار شدن به مجری نشانهگذاری را انجام میدادند. اما در شیوه همگام با طبیعت میتوانیم بگوییم نشانهگذار در جنگل بر اساس نیاز اکوسیستم نشانهگذاری انجام دهد و چوب را بعداً در کنار جاده به مزایده بگذاریم، نه اینکه از قبل خود را بدهکار مجری کنیم.
دخالت در جنگل اجتنابناپذیر است
رئیس شورای فنی جنگل سازمان منابع طبیعی معتقد است که دخالت در جنگلهای شمال ایران اجتنابناپذیر است و این اکوسیستم حتماً نیاز به پرورش جنگل دارد. زیرا در این اکوسیستم دخالت شده و نمیتوان آن را رها کرد. جنگل مدیریت شده حتماً نیاز به دخالت جنگلشناسی دارد.
