هفت صبح| جنگی که به ادعای ترامپ قرار بود ایرانیان را به دوران شکوه بازگرداند، فقط بر لیست سیاهه معضلات کشور افزوده است. هدیه ترامپ به مردم ایران یعنی بمبهایی که هر روز بر سر شهرها روانه میشود، در چشم برهم زدنی ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری را که پیش از بمباران محل زیست شهروندان بوده، به زبالههایی تبدیل میکند که عدم ساماندهی آن میتواند تهدیدی جدی برای محیط زیست ایران به حساب آید. معضل انباشت پسماند حتی قبل از جنگ هم در کشور وجود داشت و حالا با شروع درگیریها، این مشکل تشدید شده است. البته یک کارشناس پسماند بر این باور است که با راهکارهایی ساده میتوان نخالههای ساختمانی حاصل از جنگی نابرابر را ساماندهی کرد تا علاوه بر جلوگیری از آلودگی آب و خاک از این مواد برای بازسازی کشور بعد از پایان جنگ، استفاده شود.
نزدیک به 40 روز است که ایران درگیر جنگی نابرابر شده است. جنگی که با شعار بازگرداندن ایران به دوران شکوهش شروع شد، در این روزها با هدف بازگرداندن کشور به عصر حجر ادامه مییابد. هر روز چندین حمله بر فراز آسمان ایران از سوی دشمن طراحی میشود و خلبانان جنگندهها با فشار دادن یک دکمه، بمبهایی را بر سر ساختمانهای شهرهای مختلف روانه میکنند و به سرعت این ساختمانها تبدیل به تلی از نخالههای ساختمانی میشود. آن نقطهزنیهایی که مثلا قرار بود فقط یک خانه را تخریب کند، به سرعت یک کوچه را خالی از سکنه میکند زیرا فقط در نقطهای که بمب سقوط کرده، ساختمانها تخریب نمیشوند و ارتعاشات حاصل از حمله هوایی، چندین خانه را برای ادامه سکونت ناایمن کرده و ناگزیر به تخریب و بازسازی مجدد میکند.
در این حملات وحشیانه، متاسفانه بخشی از هموطنان جانشان را از دست میدهند اما این تمام ماجرا نیست. بخش دیگری که شانس ادامه حیات دارند، در آیندهای نه چندان دور ناگزیرند با تبعات ناشی از تولید انبوه نخالههای ساختمانی حاصل از این روزهای غمانگیز ایران، دست و پنجه نرم کنند. قبل از جنگ هم معضل ساماندهی پسماند یکی از معضلات اصلی کشور بود و مسعود پزشکیان، رئیس جمهور مجبور شده بود با تشکیل کارگروهی ویژه، به دنبال راهکاری برای حل دائمی این مشکل در ایران باشد اما هنوز کشور فرصت ساماندهی پسماندهای دیگر را نیافته بود که ناگهان حجم نخالههای ساختمانی هم به صورت تصاعدی، رو به افزایش گذاشت. آیا امکان ساماندهی و بازیافت مجدد، برای نخالههای ساختمانی وجود دارد؟ وجود این نخالهها چه تاثیری بر زندگی مردم خواهد داشت؟
انتشار ذرات سیلیکات
ابوعلی گلزاری کارشناس پسماند و مشاور عالی سازمان حفاظت محیط زیست در گفتوگو با هفتصبح به آمارهای رسمی منتشر شده درباره خسارات وارده به واحدهای مسکونی و تجاری 24 استان کشور رجوع میکند و میگوید که بر اساس این آمارها تا تاریخ 14 فروردین ماه 1405، 90 هزار و 783 واحد مسکونی و تجاری در حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا آسیب دیده و ارزیابی خسارت آنها توسط بنیاد مسکن انجام شده است. این میزان واحد آسیب دیده، حجم زیادی پسماند تولید میکند. البته تفاوت این پسماند با نخالههای معمولی ساختمانی این است که میزان زیادی بمبهای عمل نکرده، روغنهای سوخته شده و مواد شیمیایی همراه مصالح ساختمانی داریم.
به همین خاطر شهروندان باید به این مسئله نگاه ویژه داشته باشند که این پسماندهای خطرناک جدا شوند. آلودگیها، خطرناک بودن و سمی بودن نخالههای حاصل از بمب کاملا با نخاله معمولی ساختمانی متفاوت است و اثرات آلاینده بیشتری بر محیط زیست کشور خواهد داشت. ضمن آنکه احتراق و سوختگی حاصل از بمبها باعث میشود خیلی از مواد شیمیایی سیمها یا سایر مصالح ساختمانی به دلیل احتراق ناقص تبدیل به مواد خطرناک شوند، بنابراین باید به این مسائل در زمان کار در محلهای آسیب دیده توجه داشته باشیم.
به گفته این کارشناس پسماند، نخالههای ساختمانی حاوی بقایای بتن، مصالح فلزی، آجر، چوب، شیشه و خاک آلوده هستند. اگر این نخالهها را مدیریت نکنیم، باعث آلودگی آب و خاک میشود زیرا سوخت، روغن و فلزات سنگین داخل آن داریم که این مواد آلاینده بوده و میتواند به خاک و آبهای زیرزمینی نفوذ کند. گرد و غباری هم که ناشی از خرد شدن این نخالههاست، میتواند ذرات ریز سیلیکات آزبست را در محیط پخش کند و از نظر زیبایی بصری، حمل و نقل و تخریب زیستگاهها میتواند مشکل آفرین باشد.
گلزاری درباره اثر زبالهها بر تخریب زیستگاهها توضیح میدهد که چون مدیریت نخالهها هنوز به صورت اصولی انجام نمیشود، همه این زبالهها در تهران در محدوده جاده آبعلی جمعآوری میشوند و منظر نامناسبی ایجاد کرده و به محیط آسیب میرسانند. در سایر مناطق هم مکانهایی که شهرداری برای این مسئله در نظر گرفته است، به محل دپوی این زبالهها تبدیل میشوند. دفن اصولی برای زبالههای ساختمانی وجود ندارد و تنها اقدام مرتبط با ساماندهی این پسماند، بیشتر به صورت انباشت است که میتواند به زیستگاهها آسیب بزند.
امکان بازیافت زبالههای ساختمانی
اگرچه به نظر میرسد بخشهای زیادی از زبالههای ساختمانی تولید شده غیرقابل بازیافت باشند اما گلزاری معتقد است که بخشهای ارزشمندی در این زبالهها وجود دارد که میتواند مجددا مورد استفاده قرار گیرد. مثلا بقایای بتن موجود در نخالههای ساختمانی قابل استفاده است و مصالح فلزی آن که به میزان زیاد تولید میشود، قابل بازیافت است. چوب و شیشه هم از منابعی هستند که میتوان روی بازیافت آن حساب باز کرد، در حالی که آجرهای موجود در نخالهها، کمتر قابل بازیافت هستند.
به گفته این کارشناس پسماند، در بحث مدیریت اصولی باید تفکیک در محل داشته باشیم. اولویت اصلی بر جداسازی فلزات، بتن و مواد قابل بازیافت متمرکز شود. تفکیک در محل باعث میشودکه افزایش ارزش مواد بازیافتی را داشته باشیم. در مرحله بعد، در بسیاری از کشورها، خرد کنهای سیار وجود دارد که دقیقا در محل، بتنها را خرد میکنند تا برای استفاده مجدد بتوان از آن در چرخه بازسازی استفاده کرد. این خردکنها چرخه بازسازی را تسریع میکند.
گلزاری تاکید میکند که نباید پسماندهای ساختمانی را به خارج از شهرها منتقل کنیم تا بعد منابع و مصالح آن استخراج شود، بلکه باید در همان محلی که تخریب انجام شده، به کمک خردکنهای سیار، بتنها تفکیک شده و خرد شوند. در شرایط فعلی علاوه بر اینکه باید محلهای دفن ایمنی برای نخالههای ساختمانی داشته باشیم، باید در داخل شهر هم پایگاههای موقت جمعآوری داشته باشیم و پسماندهای ارزشمند را سریعتر تفکیک و ذخیره کنیم تا بتوان آنها را در بحثهای بازیافتی به کار گرفت.
مشارکت جامعه در این بحثها میتواند به ما در ساماندهی پسماندهای ساختمانی کمک کند. از انجا که بحث جهادی است و بعد از جنگ خیلی سریع میخواهند که بازسازی اتفاق بیفتد، حمل این نخالهها به خارج شهر و مدیریت و بازیافت آن و مجددا بازگرداندن به داخل شهر، هزینههایی را در پی دارد در حالی که استفاده از خردکنهای سیار یا واحدهایی که برای انتقال میانی پسماند در داخل شهرها در نظر گرفته شده است، بهترین جایی است که نخالههای ساختمانی به آنجا منتقل شده و پس از تفکیک سریعا این مواد برای بازسازی، بازگردانده شود.
در شرایط کنونی، ساماندهی درست و اصولی زبالههای ساختمانی علاوه بر اینکه میتواند اثرات مخرب این جنگ بر محیط زیست کشور را کاهش دهد بلکه مانع آلودگی آب و خاک میشود و میتواند در بازسازی آینده کشور هم نقش مهمی ایفا کند. با توجه به محدودیتهای جدی موجود در منابع آب بهویژه در کلانشهری مثل تهران، مقابله با آلودگی آب باید یکی از اولویتهای اصلی و جدی کشور تحت هر شرایطی باشد.
