هفت صبح| دریاچه ارومیه پس از سالها تشنگی، امسال با بارشهای مناسب جانی دوباره گرفته است. بازگشت آب به نگین آبی شمالغرب کشور، حیات را نیز به جزایر آن بازگردانده است؛ فلامینگوها و پرستوهای دریایی دوباره بر فراز دریاچه پرواز میکنند، کفچهنوکها در زیستگاه خود تخمگذاری میکنند و آرتمیا بار دیگر در آبهای دریاچه گزارش شده است. با این حال، زخم خشکسالی هنوز بر پیکر این اکوسیستم باقی است. سالهای کمآبی، تعادل طبیعی جمعیت گوشتخواران را در جزایر چهارگانه بر هم زده و اکنون برنامهریزی برای تعادل بخشی به جمعیت این گونههای مهاجم، نیازمند حفظ آب در دریاچه است.
هر بار که موج آب به ساحل جزایر دریاچه ارومیه برخورد میکند، پرندگان به سمت آسمان اوج میگیرند و با پس رفتن آب، به سمت خشکی باز میگردند. امسال بخت با دریاچه ارومیه یار بود و بیشتر از سالهای قبل آب به این اکوسیستم رسید اما محمدحسین حسن زاده مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی در گفتوگو با هفت صبح تاکید میکند که این وضعیت به مفهوم خروج دریاچه از وضعیت بحران و پایان کار ستاد احیای دریاچه ارومیه نیست؛ بلکه وضعیت دریاچه همچنان شکننده است.
او سطح تراز دریاچه را بالاتر از 1271.1 متر اعلام میکند و میگوید که در حال حاضر سطح آبی دریاچه 60درصد سطح بلند مدت و حجم آب موجود در آن 4.3 میلیارد متر مکعب است. این در حالی است که پاییز گذشته فقط 250 میلیون متر مکعب آب در دریاچه وجود داشته و بسیاری از جزایر هم از داخل آب خارج شده بودند، در نتیجه دسترسی به آنها به خاطر باتلاقی بودن، غیرممکن بود.به گفته او، اکنون دسترسی به تمام جزایر دریاچه با قایق امکانپذیر است و بر اساس بررسیهایی که اداره کل محیط زیست آذربایجان غربی انجام داده، پرندگان مختلف تخمگذاری خوبی داشتهاند و سال سخت و طاقتفرسا برای حیوانات مستقر در جزایر هم به پایان رسیده است.
سال گذشته، بدترین سال دریاچه ارومیه
آب دریاچه که پایین میآید، حیاتوحش ساکن در چهار جزیره کبودان، اشک، آرزو و اسپیر در جستجوی آب و غذا به خارج از این جزایر کوچ میکنند. محیط بانان در دستههای کوچک و با موتور باید از لابهلای باتلاق و شورهزارهای دریاچه عبور کنند تا بتوانند سری به جزایر بزنند و وضعیت آبگیرهای آن را رصد کنند. علیرضا سید قریشی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیط زیست آذربایجان غربی در گفتوگو با هفت صبح تاکید میکند که کار در پارک ملی دریاچه ارومیه با هیچ نقطه دیگری از کشور، از نظر سختی قابل مقایسه نیست. زیرا همکارانش گاهی برای رسیدن به جزایر باید بین هفت تا 9 ساعت وقت صرف کنند.
او میگوید که طی دو دهه گذشته دریاچه ارومیه روزهای خیلی سخت و تلخی را پشت سر گذاشته و فراز و نشیبهای دریاچه ارومیه کم نبوده است. پهنه آبی دریاچه در اواخر دهه 80 و اوایل دهه 90 شرایط خیلی بدی داشته اما در سال 96 و 97 شرایطش کمی بهتر میشود. سال 99 هم شرایط دوباره رو به وخامت میگذارد و سال قبل بدترین وضعیت برای دریاچه ارومیه رقم میخورد. معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی آذربایجان غربی با اشاره به وجود 102 جزیره در دریاچه ارومیه، خشک شدن این اکوسیستم را در مدیریت جزایر بسیار موثر توصیف میکند و سطوح آبگیر ایجاد شده در چهار جزیره میزبان چهارپایان در یک دهه گذشته را عاملی میداند که سبب شده بتوانند حیات وحش جزایر را مدیریت کند.
به گفته قریشی، سال گذشته که بدترین شرایط دریاچه از نظر موجودی آب بوده، همین سطوح آبگیر احداث شده باعث شده که برای تامین نیاز حیات وحش مشکلی بهوجود نیاید و به جز یکی دو مورد تلفات و بیماری گزارش شده، مسئله خاص دیگری برای حیوانات جزایر گزارش نمیشود و پرسنل اداره کل آذربایجان غربی، میتوانند بحران را مدیریت کنند اما بعد از وقوع خشکسالی در دریاچه ارومیه، حیات وحش در میان جزایر چهارگانه این اکوسیستم پخش میشوند و گونههای مهاجمی مثل گرگ، پلنگ و شغال از بیرون وارد جزایر میشوند و به این ترتیب تعادل بین ظرفیت برد منطقه و گونههای گوشتخوار به هم میخورد.
قابلیت سرشماری در جزیره اشک از دست رفت
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی آذربایجان غربی توضیح میدهد که به دلیل سختی تردد ناشی از خشک شدن دریاچه، پنج تا 6 سالی است که قابلیت سرشماری در جزیره اشک از دست رفته است زیرا تیمهای سرشماری 20 نفره هستند اما در این مدت، محیط بانان در قالب تیمهای دو تا سه نفره و با موتور توانستهاند به این جزیره سر بزنند. امسال قرار است بار دیگر سرشماری حیات وحش در جزیره اشک انجام شود.
قریشی به استناد سرشماریهایی که در گذشته انجام شده، جمعیت قوچ و میش جزیره کبودان را بین 1200 تا 1300 راس و جزیره آرزو را 40 راس اعلام میکند و بر اساس برآوردها، از وجود 300 تا 400 راس قوچ و میش در جزیره اشک خبر میدهد. او معتقد است که هنوز جمعیت قابل توجهی از قوچ و میش در جزایر دریاچه ارومیه باقی مانده، ولی میزان جمعیت گوزن زرد کمتر شده است. به همین خاطر، مرکز تکثیری برای این گونه ایجاد شده و اگر سال آینده شرایط دریاچه به همین شکل باقی بماند، تعدادی گوزن زرد از مرکز تکثیر به جزایر منتقل میشوند.
حمله شغالها به گوزنهای زرد جزیره اشک
به گفته معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی آذربایجان غربی، گونههای مهاجم وارد شده به جزایر، تکثیر بالایی دارند و گونهای مثل شغال، آسیب زیادی به جمعیت گوزن زرد در جزیره اشک وارد کرده است اما کنترل جمعیت این گونه مهاجم هم کار بسیار دشواری است. اگر شرایط دریاچه کمی عادیتر شود و ورود به جزایر به دلیل وجود آب برای گونههای مهاجم دشوار شود، طی یک تا دو سال آینده میتوان جمعیت گوشتخوار را کنترل کرد. زیرا حتی اگر برنامههای کنترل جمعیت اجرایی شود، در صورت خشک شدن جزایر باز هم امکان ورود این گونهها به جزایر وجود دارد.
قریشی میگوید که طی سالهای خشک، ورودی گوشتخواران به جزایر وجود داشته اما کمتر خروجی از این مناطق مشاهده شده است. از سال 96 هم حضور یک پلنگ نر 6 ساله در این جزایر به ثبت میرسد که هنوز بین جزایر دریاچه ارومیه در حال تردد است و اکنون سن آن بالای 12 سال تخمین زده میشود. آنطور که مسئولان سازمان محیط زیست میگویند؛ هنوز برای رسیدن به سطح تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه 15 میلیارد متر مکعب دیگر آب نیاز داریم. به همین دلیل، نباید برنامههای احیای دریاچه ارومیه به دست فراموشی سپرده شود.
