هفت صبح| امروز هفتم مرداد روز جشن امردادگان است. اگر از بسیاری از شهروندان ایرانی بپرسید «امردادگان» چیست، احتمالا پاسخ کامل یا درستی نمیشنویم. حتی ممکن است آن را با نام مردادماه اشتباه بگیریم. اما بیایید این موضوع را تغییر بدهیم و از زاویهای دیگر مطرح کنیم که میتواند باعث افتخار و تحسین همه ما بشود. این که ایرانیان بیش از دو هزار سال پیش روزی را بهنام گیاهان، رویش و پاسداری از طبیعت جشن میگرفتند. بله این موضوع صحت دارد و نیاکان ما قرنها پیش از آنکه اصلاحاتی چون «محیطزیست»، «توسعه پایدار» یا «تغییرات اقلیمی» وارد ادبیات جهان شود، اندیشهای را شکل داده بودند که انسان را دربرابر آب، خاک، گیاه و زمین مسئول میدانست و این اندیشه را به شکل یک آیین ملی گرامی میداشتند.
امردادگان یکی از جشنهای کهن ایرانی است که بر پایه همنام شدن روز و ماه «امرداد» برگزار میشد. «امرداد» به معنای بیمرگی، نامیرایی و جاودانگی است. البته در گذر زمان با حذف یک «الف» به «مرداد» تبدیل شد و حتی معنای اصلی خود را نیز از دست داد. در جهانبینی ایرانی، امرداد نگهبان گیاهان و روییدنیهاست. نمادی از زندگی است که هر سال در دل طبیعت از نو متولد میشود و انسان را به پاسداشت آن فرامیخواند.
امردادگان مفهومی ارزشمند است. پس از هزاران سال این مفهوم ارزشمندتر هم شده است. چون از حفظ محیطزیست میگوید. آن هم در سالهایی که جهان با انواع و اقسام مشکلات محیطزیستی مانند خشکسالیها، فرسایش خاک، نابودی جنگلها، کاهش تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی مواجه است. در کشور خودمان کافی است نگاهی به وضعیت تالابهای خشک شده، دریاچه ارومیه، جنگلهای زاگرس، آتشسوزی مراتع و عرصههای طبیعی بیندازیم و بینیم که چقدر نیازمند توجه و رسیدگی به محیطزیست ایران هستیم. واقعیت این است که نوع رابطه ما با طبیعت در سالهای اخیر به رابطهای آسیبزا تبدیل شده است. نتیجهاش نیز تخریب منابع طبیعی و فرسایش سرمایههای زیستمحیطی کشور بوده است.
لذا زمان آن رسیده تا در نگاه، سیاستها و رفتار خود نسبت به محیطزیست بازنگری کنیم و بار دیگر احترام به طبیعت را به یکی از ارزشهای بنیادین جامعه تبدیل کنیم. نیاکان ما روزی را برای بزرگداشت گیاهان تعیین کرده بودند، ولی چرا ما نتوانستهایم همان احترام را به طبیعت حفظ کنیم؟واقعیت این است که این موضوع ربطی به فاصله زمانی ندارد. این مسئله بهدلیل تغییر نگاه انسان به طبیعت صورت گرفته است. در فرهنگ ایرانی، زمین و گیاه صرفا منبع بهرهبرداری محسوب نمیشد.
طبیعت، زمین و فضای سبز همگی بخشی از نظم آفرینش به شمار میرفتند. آسیب رساندن به گیاه، تنها از میان بردن یک درخت یا یک بوته نبود؛ بر هم زدن تعادل زندگی تلقی میشد. به همین دلیل، امردادگان درست که جشنی برای شادی بود، اما یادآور مسئولیت انسان در برابر هستی نیز هست. البته پس از هزاران سال شاهد هستیم که جهانیان نیز همین پیام ایرانیان باستان را تکرار میکنند. درواقع سازمانهای بینالمللی از توسعه پایدار میگویند و دانشمندان درباره کاهش پوشش گیاهی هشدار میدهند.
دولتها نیز برای حفظ جنگلها، منابع آب و تنوع زیستی برنامهریزی میکنند. در واقع همه این موضوعها که بهعنوان یک ضرورت علمی شناخته میشود، در فرهنگ ایرانی ریشهای دیرینه دارد. با این تفاوت که آن اندیشه، حفاظت از طبیعت را یک وظیفه اداری نمیدانست و ایرانیان این موضوع را بخشی از اخلاق و فرهنگ زندگی میدانستند. از همین رو میتوان گفت امردادگان در معنای امروزین خود، «روز محیطزیست ایرانیان» بوده است. روزی که ایرانیان باستان برای سپاس از زمین، گیاه، آب و همه آنچه زندگی انسان را ممکن میکند در نظر گرفته بودند. نیاکان ما امرداد را به میراثی برای نسلهای آینده تبدیل کردهاند.
احیای امردادگان نیز میتواند به معنای زنده کردن اندیشهای است که محیطزیست را ارزشمند میداند.اگر قرار باشد امردادگان در این روزهای ایران دوباره معنا پیدا کند، شاید بهترین شیوه بزرگداشت آن، کاشتن یک درخت، حفاظت از جنگل، صرفهجویی در مصرف آب، جلوگیری از تخریب مراتع یا آموزش کودکان برای احترام به طبیعت باشد. چنین رفتاری، بسیار گویاتر از برگزاری یک مراسم نمادین خواهد بود.
امردادگان میتواند ما را دوباره به رابطهای مسئولانه با طبیعت دعوت کند. بسیاری از کشورهای جهان برای حفظ آخرین جنگلها، منابع آب و گونههای گیاهی خود به شدت تلاش میکنند. ما نیز میتوانیم دوباره به میراث فرهنگی خویش نگاه کنیم و سراغ کارهایی برویم که الهام بخش جهانیان است. هر تلاشی که برای پاسداری از طبیعت انجام میشود، ادامه همان اندیشهای است که ایرانیان باستان آن را در قالب جشن امردادگان گرامی میداشتند و امروز نیز به آن نیاز داریم.
