پشت‌پرده دخل‌ و خرج خانواده‌های ایرانی

روزنامه هفت صبح، گروه بازار| ‌ درآمد خانواده‌های ایرانی در سال گذشته، به‌طور متوسط 13 میلیون و 913 هزار تومان بوده است. مرکز آمار می‌گوید از این مبلغ 11 میلیون و 48 هزار تومان بابت خرج‌ومخارج هزینه شده و باقی آن را پس‌انداز کرده‌اند. در این گزارش همچنین آمده درآمد خانوارها در سال 1401 نسبت به سال قبل از آن، 48/5درصد رشد داشته اما هزینه‌ها هم تقریبا با همین سرعت رشد کرده‌اند. البته عددها استان به‌ استان متفاوت است. مثلا خانواده‌های تهرانی‌ سال قبل به‌طور متوسط ماهی 19 میلیون تومان درآمد داشته‌اند و متوسط هزینه‌هایشان حدود 16 میلیون تومان بوده اما خانوار ساکن خراسان شمالی به‌طور متوسط ماهی هشت میلیون و 538 هزار تومان درآمد داشته و خرج ماهیانه‌شان هفت میلیون و 260 هزار تومان بوده است.

از دیگر نکات قابل توجه در گزارش مرکز آمار این است که 32/8 درصد ایرانی‌ها پارسال، درآمدشان از راه مزد یا دریافت حقوق بوده و 16 درصد شغل آزاد داشته‌اند اما 51/2 درصد با درآمد حاصل از فعالیت غیرشغلی زندگی‌شان را اداره می‌کنند. 39/4 درصد این افراد صاحبخانه بوده‌اند و با اجاره ملک خود درآمد کسب کرده‌اند. 32/4 درصد آنها را بازنشستگان تشکیل می‌دهند و حدود پنج درصد افراد تنها با پول یارانه زندگی را اداره کرده‌اند. سال گذشته، 53/7 خانواده‌ها دارای خودرو شخصی بوده‌اند و 12/6 درصد آنها موتورسیکلت داشته‌اند. اعداد و ارقام این گزارش مربوط به سال گذشته است ولی اگر بین 40 تا 50 درصد تورم به آن اضافه کنید، تقریبا می‌توانید از آن برای سال 1402 هم استفاده کرد.

یک: متوسط هزینه‌ ماهیانه خانوار ایرانی در سال 1401 برابر با 11 میلیون و 428 هزار تومان بود. این یعنی خانواده‌ها پارسال به‌طور متوسط 137 میلیون و 146 هزار تومان هزینه داشته‌اند. سال 1400 متوسط هزینه خانوار ماهی هفت میلیون و 700 هزار تومان بوده. متوسط هزینه ماهیانه خانوار ایرانی به این ترتیب ظرف یک سال 3/48درصد افزایش پیدا کرده. خانواده‌ها سال 1401، برای مواد خوراکی ماهی سه میلیون و 140 هزار تومان پول می‌دادند و هشت میلیون و 288 هزار و 650 تومان صرف هزینه‌های غیرخوراکی می‌کردند.

دو: پارسال متوسط درآمد خانواده‌های ایرانی ماهی 13 میلیون و 913 هزار تومان بود که در مقایسه با سال قبل از آن 48/5 درصد افزایش داشته. سال 1400 هر خانواده ایرانی به طور متوسط 9 میلیون و 368 هزار تومان در هر ماه پول درمی‌آورده‌.

سه: 53.7 خانواده‌ها در سال گذشته دارای خودرو شخصی بوده‌اند. مقایسه‌ها نشان می‌دهد تعداد کسانی که ماشین شخصی داشته‌اند در مقایسه با سال 1400 اندکی کاهش داشته. پارسال 12/6 درصد خانوارها دارای موتورسیکلت بوده‌اند. سال 1400 میزان خانوارهایی که دارای دوچرخه بوده‌ند، 9/9درصد بود اما ظاهرا این وسیله نقلیه، کم‌کم محبوبیت خود را از دست می‌دهد. چرا که در سال 1401، تنها 8/9درصد خانوارها دوچرخه داشته‌اند.

چهار: 97 درصد خانواده‌ها در سال 1401 تلویزیون داشته‌اند. آمار و ارقام نشان می‌دهد که تعداد این گروه در حال آب‌رفتن است. سال 1400 درصد خانواده‌هایی که تلویزیون رنگی در خانه داشته‌اند،97/6درصد بود.تقریبا همه ایرانی‌ها در خانه‌شان یخچال فریزر، یا یخچال و فریزر به‌شکل مجزا داشته‌اند.98/5درصد خانواده‌ها سال 1401 در خانه‌شان اجاق‌گاز داشته‌اند و آمار تملک جاروبرقی در خانوار ایرانی 91/6درصد است.

پنج: بیشتر خانواده‌ها در ایران از داشتن ماشین‌لباسشویی استقبال می‌کنند. سال قبل 88 درصد از آنها در خانه برای شست‌وشوی لباس‌های خود دست به دامن این دستگاه‌ها می‌شدند. اما در مورد ماشین‌ظرفشویی اوضاع متفاوت است. تنها هشت درصد ایرانی‌ها در خانه دستگاه ‌ظرفشویی داشتند که نسبت به سال 1400، حدود سه‌دهم درصد کم شده است. قیمت یک دستگاه ماشین ظرفشویی الان تقریبا 20 میلیون تومان است. شاید همین مسئله باعث شده خانواده‌ها بی‌خیال خرید ظرفشویی شوند.12/9درصد خانواده‌های ایرانی پارسال در خانه‌شان مایکروویو و فرهای هالوژن‌دار داشته‌اند. برخلاف آنچه تصور می‌شود، میزان خانواده‌هایی که صاحب مایکروویو هستند در طول یک سال، یک درصد اضافه شده.

شش: 95/5درصد خانواده‌های ایرانی، سال 1401، برای گرمایش خانه‌های خود از گاز طبیعی استفاده می‌کرده‌اند و سیستم گرمایش برقی فقط 2/3درصد بوده است.

هفت: احتمالا انتظار دارید بالا رفتن قیمت خانه، باعث شده باشد تعداد صاحبخانه‌ها در شهرها کاهش پیدا کند و دیگر کمتر کسی پولش برسد خانه‌ای برای خود بخرد. اما گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد با افزایش قیمت خانه، تلاش خانوار برای صاحبخانه شدن بیشتر و بیشتر شده. در سال 1396، معادل 65 درصد خانواده‌های ایرانی صاحب خانه شخصی بوده‌اند. این میزان در سال 1401 به 68/7درصد رسیده است. سال 1400 درصد افرادی که خانه‌ای برای خود داشته‌اند، به 68/34درصد می‌رسید. پارسال 70/23درصد خانواده‌ها، اجاره‌نشین بوده‌اند. جمعیت اجاره‌نشین‌ها هم آب رفته؛ پنج سال پیش 24/95درصد خانوارهای ایرانی در یک واحد اجاره‌ای زندگی می‌کردند.

هشت: خانوارهای ایرانی پارسال 137 میلیون و 134 هزار تومان برای خرید و بهره‌مندی از کالاها و خدمات مصرفی هزینه کرده‌اند. با این حساب متوسط هزینه‌های خانواده ماهی 11 میلیون و 427 هزار و 800 تومان تخمین زده می‌شود که در مقایسه با سال 1400، تقریبا 48 درصد بیشتر شده است. سال 1396 خانواده‌ها به‌طور متوسط ماهی دو میلیون و 746 هزار تومان هزینه داشته‌اند. این میزان سال 1397 با 19/3درصد افزایش به سه میلیون و 276 هزار و 300 تومان و در سال 1398 به حدود سه میلیون و 953 هزار تومان در هر ماه رسید. سال 99، خانواده‌های ایرانی، ماهی پنج میلیون و 178 هزار و 250 تومان خرج می‌کردند. این مبلغ در سال 1400 به ماهی هفت میلیون و 708 هزار تومان رسید.

9 : خانواده‌های ایرانی، در سال 1401 به‌طور متوسط هر ماه سه میلیون و 140 هزار و 183 تومان بابت خوراکی و دخانیات هزینه پرداخت کرده‌اند. این میزان نسبت به سال 1400، حدود 53 درصد افزایش داشته. در سال 1399، خانوارهای ایرانی به‌طور متوسط ماهی یک میلیون و 342 هزار و 416 تومان به خورد و خوراک خود پول می‌دادند و این میزان در سال 1398، ماهی 979 هزار و 414 تومان و در سال 1397 ماهی 787 هزار و 500 تومان بوده. سال 1396 همین خانواده‌ها برای هزینه خوراکی‌های خود هر ماه نزدیک به 640 هزار تومان هزینه پرداخت کرده‌اند.

10: متوسط هزینه‌های غیرخوراکی سالانه خانواده‌ها در سال 1401، برابر با 99 میلیون و 463 هزار و 800 تومان است. این رقم نشان می‌دهد که به‌طور متوسط این خانواده‌ها در هر ماه هشت میلیون و 288 هزار و 655 هزار تومان به مواردی به غیر از خوراکی پول داده‌اند. این میزان در سال 1400 برای هر ماه پنج میلیون و 654 هزار تومان بوده.

11: میزان هزینه‌های خوراکی خانواده‌های ایرانی در هر ماه تنها 27/5 درصد کل هزینه‌ها را شامل می‌شود. گوشت از خریدهای ماهیانه شهروندان سهم 20/7درصدی داشته و در مرحله بعد، آرد و رشته و نان با 5/18 درصد و میوه و سبزیجات با 3/18درصد سهم قرار گرفته‌اند. ایرانی‌ها 8/3درصد از درآمدشان را هر ماه صرف خرید قند و شکر، انواع شیرینی‌ها، نوشابه‌ها و چای و قهوه و کاکائو می‌کنند. بعید نیست میزان سهم بالای درمان در هزینه‌های خانواده‌ها تقصیر این میزان مصرف بالای تنقلات مضر باشد. سهم روغن از هزینه خوراکی ایرانی‌ها در سال گذشته، به‌تنهایی 5/7درصد بوده و کمترین پول بابت ادویه و چاشنی‌ها با میزان 3/7درصد پرداخت شده است.

12: ایرانی‌ها پارسال 72/5درصد هزینه‌های خود را به خرید کالا و خدمات غیرخوراکی اختصاص داده‌اند. مسکن با سهم 52/5درصدی در صدر این هزینه‌ها قرار دارد. پرداخت اجاره و اقساط وام خرید خانه چنین نتیجه‌ای را رقم زده است. خانواده‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند 12/5درصد مخارج خود را صرف امور درمانی می‌کنند که بالاترین سهم را بعد از مسکن دارد. سهم حمل‌و‌نقل 11/6درصد و سهم تفریحات از همه کمتر و برابر با 2/2درصد کل مخارج خانواده است. فرهنگ و هنر در همین دسته‌بندی می‌گنجد.

13: میزان هزینه‌ها در دهک‌های یک تا سه که شامل قشر کم‌درآمد می‌شود متفاوت است. متوسط هزینه‌های خانواده‌ها در ایران سال 1401 حدود 11 میلیون و 729 هزار تومان در هر ماه بوده. اما خانوارهایی که در دهک‌های اول تا سوم قرار دارند، بسیار کمتر از این حرف‌ها در هر ماه هزینه کرده‌اند. در دهک اول متوسط هزینه ماهیانه دو میلیون و 712 هزار تومان بوده است. از این میزان یک میلیون و 250 هزار و 800 تومان پای خورد و خوراک هزینه شده است.

در دهک دوم هزینه‌های ماهیانه به‌طور متوسط چهار میلیون و 995 تومان اعلام شده که خوراکی‌ها یک میلیون و 815 هزار تومان از این مبلغ را به خود اختصاص می‌داده‌اند. میزان هزینه‌های ماهیانه دهک سوم شش میلیون و 318 هزار تومان در سال 1401 بوده که دو میلیون و 248 هزار تومان صرف خرید خوراکی می‌شده. نگاهی به این رقم‌ها نشان می‌دهد خانواده‌هایی که درآمد کمتری داشته‌اند، سهم بیشتری از درآمد خود را در مقایسه با دیگران به غذا اختصاص داده‌اند و موارد غیرخوراکی برایشان در اولویت نبوده.

14: دهک دهم از پردرآمدترین افراد جامعه تشکیل شده است که پارسال، به‌طور متوسط ماهی 30 میلیون و 207 هزار تومان خرج و مخارج داشته است. این یعنی شهروندانی که بالاترین میزان درآمد را داشته‌اند، سال قبل 18 میلیون و 478 هزار تومان بیشتر از دیگر خانواده‌های ایرانی در هر ماه هزینه کرده‌اند. از این مبلغ، تنها پنج میلیون و 78 هزار تومان بابت خوراکی‌ها هزینه شده و بقیه پول بابت اموری مانند مسکن، سوخت، تفریح و فعالیت فرهنگی یا خرید لباس و کفش هزینه شده است.

15: سال قبل متوسط درآمد ماهیانه خانواده‌های ایرانی 13 میلیون و 913 هزار تومان بود. 32/8درصد از افراد، درآمد ناشی از حقوق و دستمزد ماهیانه داشته‌اند. اما جالب است بدانید که درآمد 51/2 درصد افراد ناشی از فعالیت‌های غیرشغلی بوده. در میان این گروه، 32/4 درصد افراد حقوق بازنشستگی دریافت کرده‌اند ولی 39/4درصد افراد با اجاره دادن مسکن شخصی روزگار خود را می‌گذرانند. 4/8درصد هم زندگی خود را تنها با دریافت یارانه‌ها چرخانده‌اند و به‌شکلی مرموز تکلیف مدل درآمد 23/4 درصد افراد مشخص نیست.

16: پارسال بیشترین میزان درآمد ماهانه را خانواده‌های تهرانی داشته‌اند. آنها هر ماه به‌طور متوسط 19 میلیون و 221 هزار تومان پول در آورده‌اند و 16 میلیون و 350 هزار تومان هم خرج کرده‌اند. هر دو عدد در مقایسه با استان‌های دیگر بالاتر است. بعد از تهران، استان البرز قرار گرفته که متوسط درآمد خانوارهای آن در سال گذشته، ماهی 16 میلیون و 481 تومان و هزینه‌ها ماهی 13 میلیون و 653 هزار تومان بوده. کم‌درآمدترین استان خراسان شمالی بوده. خانوارهای این استان سال قبل به‌طور معمول ماهی هشت میلیون و 538 هزار تومان پول در می‌آوردند و متوسط هزینه ماهیانه‌شان هفت میلیون و 259 هزار تومان بوده.