روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| دو روز پیش بیستوسومین نمایشگاه صنعت ساختمان در تهران به کار خود پایان داد. کسانی که در این نمایشگاه شرکت کردند میگویند رونق خوبی داشته و البته حاشیهها و نکتههای بامزه که به آنها خواهيم پرداخت اما همزمان این نمایشگاه بهانهای شد برای پرداختن به وضعیت صنعت ساختمان در ایران، صنعتی که آنقدر مهم است که خیلیها رکود مسکن را از این جنبه خطرناک میدانند که میتواند کل اقتصاد ایران را دچار مشکل کند اما این حرف چقدر درست است و اصلا این صنایع در حال حاضر در وضعیت رکودی هست یا نه؟
از هر ۵ نفر حداقل یک نفر
یکی از عوامل مهمی که صنعت ساختمان را تبدیل به یکی از مهمترین صنایع ایران میکند اشتغالزایی بالای آن است. صنعت ساختمان از صنایع تولیدکننده مواد اولیهاش گرفته تا مرحله آخر که همان ساختوساز است ازجمله فعالیتهای اقتصادی است که نیروی کار زیادی میطلبد. تا جاییکه سهم نیروی کار از هزینه ساخت هر مترمربع ساختمان در ایران چیزی در حدود ۲۰درصد است در حالیکه مثلا همین نسبت در مورد صنعت نفت و پتروشیمی کمتر از ۵درصد است.
با این وجود بهطور دقیق نمیدانیم که چند نفر از شاغلان ایرانی در حوزه ساختوساز کار میکنند و عددها در این مورد متفاوت است. بعضیها از آمار سهم ۳۵درصدی صنایع ساخت و ساز از کل بازار کار ایران میگویند و بعضیها این نسبت را تا ۲۰درصد کم میکنند. از نظر تعداد هم گفته میشود که دستکم ۳ میلیون نفر از شاغلان ایرانی در این حوزه مشغول به کار هستند.
البته حواسمان هست که وقتی از اشتغال در این بازار میگوییم یعنی از تمام کارکنان صنایعی مانند سیمان، گچ، لوله، فولاد، آهن و… گرفته تا کسانیکه بهطور مستقیم پای ساختمان هستند و آجر بالا میاندازند یا روی فرآیندهای ساخت نظارت میکنند. برای اینکه بزرگی این عدد را بیشتر متوجه شویم بد نیست بدانید که کل شاغلان بخش صنعت در ایران چیزی در حدود ۸ میلیون نفر هستند و کل شاغلان صنعت نفت ایران به ۳۰۰ هزار نفر هم نمیرسند.
به این ترتیب مشخص میشود که از چه طیف وسیع و چه جمعیت بزرگی حرف میزنیم. البته این موضوع در مورد طیف وسیعی از کشورها صدق میکند مثلا همین ترکیه که بغل دست خود ماست، جمعیت بسیار بزرگی از نیروی کارش در حوزه ساخت و ساز مشغول به کار هستند، چیزی در حدود ۲۰درصد. این عدد حتی در مورد آمریکا هم نزدیک به ۱۵درصد است.
بعضیها میگویند در مورد اقتصادهایی مانند ایران و ترکیه پای تورم شدید هم در میان است. به این صورت که رونق ساخت و ساز و اشتغال عده زیادی از مردم در این حوزه نشاندهنده خیلی چیزها در اقتصاد است. یکی از آنها همین تورم است که مردم را به سمت سرمایهگذاری در حوزه ملک و طبعا ساخت و ساز زیاد میبرد، دیگری برنامههای توسعهای دولتهاست اما بعضی چیزها هم به منابع کشورها مربوط است؛ مثلا اینکه ایران در صنایعی مانند سیمان و آهن و فولاد فعال باشد به دلیل منابعی که در دست دارد کاملا طبیعی است.
ساختوسازیها در بورس
بخش مهمی از بازار سرمایه را در ایران صنایعی تشکیل میدهند که مستقیم و غیرمستقیم به صنعت ساختوساز ربط دارند. سهمهای مربوط به این بخش در چند دسته تقسیم میشوند؛ یکی گروه سیمان و آهک و گچ. دیگری گروه فلزات اساسی یعنی آهن و فولاد و مس و… و دیگری خود شرکتهای ساختمانی که شرکتهای بورسی مستقلی هستند که در حوزه ساخت و ساز فعالیت میکنند و سهامشان در بورس عرضه شده و خرید و فروش میشود.
مجموع این گروهها همگی با هم چیزی نزدیک به ۳۰درصد بازار سرمایه را در ایران تشکیل میدهند. فقط یک قلم صنعت سیمان در ایران ما چیزی حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان ارزشگذاری شده است. یعنی اگر بخواهیم بورس را آیینه اقتصاد بدانیم میتوانیم بگوییم ۳۰درصد اقتصاد ایران به نوعی با صنایع ساختمانی مرتبط است. البته بعضیها میگویند بخش بزرگی از این گروه را فولادیها و فلزات اساسی تشکیل میدهند که عمده مصرف آنها ساخت و ساز در ایران نیست اما به هر حال جدا کردن این سهمها کار سختی به نظر میرسد که فرصتش هم اینجا نیست.
وضعیت رکودی شده؟
اگر بخواهیم به این سوال جواب بدهیم باز باید حساب ساخت و ساز مستقیم را از صنایع مربوط به ساخت و ساز جدا کنیم. آمارها میگویند در انتهای سال ۱۴۰۱ و ابتدای امسال رکود ساخت و ساز در ایران رکورد زده و آمار اشتغال مستقیم در حوزه ساختمان حدود ۴۰درصد کاهش داشته است.
این بخش یکی از بخشهایی است که بیشترین آمار تعداد بیکار شدهها را دارد؛ یعنی چیزی نزدیک به ۴۰درصد اما اگر کمی بالاتر برویم و کل صنایع ساختمانی را نگاه کنیم میبینیم که رونق صادرات آنها و ارزشی که صادرات برایشان پیدا کرده باعث شده که اوضاعشان نه تنها رکودی نباشد بلکه کاملا پر رونق به نظر برسند.
البته خودشان میگویند که اگر قیمتگذاریهای دستوری و دخالتهای دولتی بگذارد این صنایع یعنی همان سیمان و آهن و فولاد و کاشی و گچ و… میتوانند رونق بیشتری را هم تجربه کنند. مثلا ایران صنعت سیمان در سال ۱۴۰۱ رشد بیشتر از ۷درصدی را تجربه کرده بود. به همین دلیل هم خیلیها میگویند به دلیل ساخت و ساز بیشتر از حد نیاز در سالهای گذشته شاید پافشاری بر رشد این بخش از صنعت از طریق رونق دادن به ساخت و ساز نگاه چندان درستی نباشد و آسیبهای بیشتری به همراه داشته باشد.
در نمایشگاه چه خبر بود؟
از آنجا که پای بیست و سومین نمایشگاه صنعت ساختمان به شبکههای اجتماعی باز شد حاشیههای بیشتری هم دربارهاش شنیده شد. اولین حاشیه آن حضور زنانی با حجاب اختیاری بود آنهم در چند قدمی وزیر راه و شهرسازی که داشت با رسانهها گفتوگو میکرد. همچنین پوشش و حجاب اختیاری زنان چینی و بهطور کلی شرق آسیا که در غرفههای مربوط به کشورهایشان مشغول بودند توجه اهالی شبکههای اجتماعی را جلب کرد.
یکی دیگر از پدیدههای جشنواره هم مردی بود که با کت و شلوار و حتی کراوات داخل یک حوضچه جکوزی نشسته بود تا نشان بدهد چقدر این جکوزیهای کوچک و جمع و جور میتوانند باحال باشند اما بیشتر از هرچیز اینکه او با چنین لباسی در آب نشسته بود جلب توجه میکرد. بازار حضور چهرههای معروف هم داغ بود از علی دایی گرفته تا سعید قاسمی که فیلم نماز خواندنش گوشه یکی از غرفهها در شبکههای اجتماعی دست به دست میشد.
کسانی که از نمایشگاه بازدید کردهاند میگویند که در حوزه طراحی داخلی اینبار هم روح حاکم بر نمایشگاه بین دو گروه تقسیم شده بود یکی مینیمالها با رنگهای سفید و کرم و ساده و دیگری اکیپ مشکی-طلاییهایی با سایزهای بزرگ چشم پرکن. از طرفی گویا مد این دوره از نمایشگاه در بخش طراحی داخلی به طرحهای تازه در حوزه روشنایی مربوط بود و این بخش خیلی از بازدیدکنندهها را به خودش جلب میکرد.
گویا اینبار استفاده از نورهای فلت، رشتهای و روشنایی از پایین خیلی مورد توجه قرار گرفته بود. در بخشهای دیگر هم گویا پیشرفت چشمگیر بخش شیرآلات خیلی جالب بوده و به نظر میرسد در کنار رشد قیمت عجیب نمونههای خارجی فرصت خوبی در اختیار تولیدکنندههای داخلی شیرآلات قرار گرفته که خودی نشان بدهند.
