روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| کمتر از یک هفته پیش نایب رئیس انجمن داروسازان ایران خبر داد که در حوزه داروهای اعصاب، ضد افسردگی و برخی داروهای بیماران خاص کمبودهایی وجود دارد. قبل از سید علی فاطمی، این انجمن روانپزشکان ایران بود که اواخر سال گذشته نامهای درباره کمبود 42 قلم داروی روانپزشکی نوشت. از سال 98 تا دی ماه 1401 در مجموع 10 نامه از طرف این انجمن درباره کمبود داروهای این حوزه نوشته شده است.
در این نامه از داروهایی نام برده شده بود که در بازار کمیاب، نایاب یا ناپایدارند. نگرانی روانپزشکان از وضعیت نامطمئن دسترسی به داروهاست چون آنها اغلب با مراجعانی مواجه میشوند که با وجود سلامت فعلی و دسترسی به داروهای لازم، به دلیل ناپایداری دسترسی به داروها، نگران پایان دوباره دوره دسترسی و رویارویی مجدد با بیماری هستند. این موضوع نگرانی مشترک بسیاری از خانوادههای این بیماران در سطح کشور است.
این انجمن یکی از دلایل احتمالی کمبود مقطعی این داروها را جنبه اقتصادی آن میداند چون ممکن است برخی از داروهای روانپزشکی سودآوری قابل توجهی برای شرکتهای دارویی نداشته باشند و به همین دلیل این شرکتها هم رغبتی به تولید و توزیع پیدا نکنند در حالی که این داروها به شدت مورد نیاز بیمارانند.
علت تاکید بر جلوگیری از کمبودهای مقطعی داروهای روانپزشکی، تاثیر قطع مصرف بر بیمار است چون کمبود نسبی این داروها در بازار و دسترسی ناقص به هر یک از داروهای تجویزشده مساوی با آشفتگی در زندگی بیمار است. همان موقع وزارت بهداشت پاسخ داد که بخش قابل توجهی از داروهای مورد نیاز بیماران اعصاب و روان تامین و توزیع شد.
یکی از روانپزشکان در صفحه شخصیاش نوشته بود که این روزها بدون ریسپریدون، فلوانکسول، والپروات، آکامپروسات، تگرتول، پرفنازین و ریتالین در حال طبابت است. نمونهای از این کمبودهای مقطعی، داروی ریتالین است که در شش ماه گذشته افراد دچار اختلال بیشفعالی، حداقل دوبار با آن روبهرو شدهاند.
مهرماه که ماجرای کمبود ریتالین اتفاق افتاد، سازمان غذا و دارو اعلام کرد که این دارو را که نام ژنریک آن متیل فنیدات است، به کفایت در داخل کشور تولید میکنیم و مشکلی از بابت تولید آن در کشور وجود ندارد.با توجه به اینکه برخی بیماران اصرار دارند که حتما از برند خارجی استفاده کنند. این سازمان هم در توضیحاتش گفته بود که در حال حاضر با توجه به کافی بودن تولید داخلی این دارو، درصدی از بازار را در اختیار برند خارجی قرار میدهیم.
دو سال سخت برای بیماران اعصاب و روان
پیگیری اقلام دارویی اعصاب و روان نایاب و کمیاب از سازمان غذا و دارو هنوز به نتیجه نرسیده، اما گفتوگو با روانپزشکان که به طور مستقیم با این موضوع درگیرند، ماجرا را کمی روشنتر میکند. درباره وضعیت دسترسی به داروهای روانپزشکی دو نگاه در میان روانپزشکان وجود دارد.
برخی از پزشکان از ناپایداری در دسترسی به داروها میگویند، مانند دکتر فربد فدایی که به روزنامه هفت صبح میگوید در دوسال اخیر با کمبود یا فقدان بخش عمدهای از داروهای اعصاب روبهرو بودهایم. برای مثال داروی «دی ول پرواکس» که برای درمان تشنج و پیشگیری از بیماریهای دوقطبی استفاده میشود و در ماههای اخیر به صورت مرتب انواع مختلف یا کمیاب یا نایاب میشد. حتی داروی فلوکستین و بوسپیرون هم در ماههای اخیر کمیاب و نایاب شدند.»
آنطور که این روانپزشک توضیح میدهد در دو سال گذشته بیماران بارها با مواردی روبهرو شدند که داروخانه داروی مورد نیاز آنها را نداشت و حتی نمونه جایگزین آن هم بعد از مدتی به سختی پیدا میشد. علاوه بر این قیمت این داروها هم به میزان چشمگیری افزایش پیدا کرده است، در حالی که استفاده نکردن از این داروها، باعث برگشت نشانههای بیماری میشود و فرد را در شرایط خطرناکی قرار میدهد؛ برای مثال در بیماریهایی مثل افسردگی، دسترسی نداشتن به دارو باعث میشود نشانههای بیماری دوباره برگردد.
گروه دوم از روانپزشکان هم شرایط را بحرانی نمیدانند. مثل دکتر فیروزآبادی که به هفت صبح میگوید وضعیت داروهای حوزه روانپزشکی در ایران بحرانی نیست و نباید بیمار را معطل برند خاصی کرد. بسیاری از داروهای این حوزه نمونه داخلی دارند و اگر یک پزشک با کمبودی روبهرو شود، میتواند از همین برندها تجویز کند چون دسترسی بهتری برای مریض ایجاد میشود.
حالا نوبت هزینههاست
به غیر از ناپایدار بودن دسترسی به داروها، هزینه بالای تامین آنها هم روی بار سنگین بیماران نیازمند درمان روانپزشکی اضافه کرده است. مثل مبتلایان اسكیزوفرنی كه در ماههای گذشته به دلیل سنگینی بار هزینه دارو و درمان فشار زیادی را تحمل میکنند.
محمد عبدهزاده، رئیس هیاتمدیره سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی ایران، اواخر سال گذشته گفته بود که دارو از اردیبهشت ۱۴۰۲ گران میشود چون قیمت یک ماده جانبی پرمصرف تولید داخل از کیلویی ۷۰۰ هزار تومان به یک میلیون و ۳۵۰ تومان رسیده است. از طرف دیگر رئیس سازمان غذا و دارو هم وعده داد در تولید دارو در سال ۱۴۰۲ افزایش چشمگیری خواهیم داشت.
رئیس انجمن حمایت از بیماران اسکیزوفرنی به یکی از رسانهها توضیح داده بود که « هزینه دارو و درمان مبتلایان اسكیزوفرنی مانند سایر بیماران اعصاب و روان بالاست؛ به خصوص كه این بیماران با چالش پوشش بیمهای هزینهها هم مواجهند. در حال حاضر، خانوادههای تعدادی از بیماران ما به دلیل بار سنگین هزینه زندگی در تهران و به خصوص هزینه مسکن در پایتخت، قصد مهاجرت به شهرهای كوچك دارند تا قادر به تامین معاش باشند.
این اقدام مساوی با رها كردن درمان بیمار است چون آنها در شهر تهران و كلانشهرهای بزرگ و برخوردار، به خدمات توانبخشی و حمایتهای اجتماعی با كیفیت دسترسی دارند و از درمان مناسب بهره میبرند، اما در صورت مهاجرت به شهرهای كوچك و كمبرخوردار، از هر نوع خدمت بازتوانی محروم میشوند. نتیجه این اتفاق، تبدیل این افرادِ در حال درمان، به یك بیمار مزمن ناتوان از بازگشت به زندگی عادی است.»
