روزنامه هفت صبح، نگین باقری | روایتهای آزار و خشونت علیه زنان در سینما حالا دیگر به دو کمیته مقابل یکدیگر ختم شده است. یک طرف کمیته دولتیهاست که بیشتر اعضای آن را مردان در قدرت تشکیل میدهند و در کنارشان اسم یک کارگردان زن و یک حقوقدان زن هم دیده میشود، سمت دیگر کمیتهای مستقل است که اعضای آن را دو ستاره سینما و سه نفر از عوامل پشت صحنه شکل دادهاند. اعضای گروه اول را رئیس سازمان سینمایی انتخاب کرده و اعضای گروه دوم با رای عوامل سینما انتخاب شدهاند.
این دو گروه درست مقابل هم قرار دارند. حتی ادبیات و کلیدواژههایشان هم برای توصیف اتفاقی که افتاده بههم شبیه نیست. مثلا اسم گروه اول شورای اخلاق است و اسم دومی کمیته پیگیری آزار. اختلافهای این دو از همینجا شروع میشود و احتمالا به تفاوتهای دیگری در رویکرد و روش هم میرسد. بیایید چند قدم عقبتر برویم و ببینیم اصلا ماجرا از کجا شروع شد؟
سینمای ایران سال جدید را با چند روایت آزار و خشونت از سوی یکی از بازیگران مشهور شروع کرد. بعد از این اتفاق یک روز مانده به پایان نوروز، صدها نفر از زنان سینماگر بیانیهای نوشتند که در آن خشونت و آزار جنسی در سینما را محکوم کردند. حدود ۱۰روز بعد، تمام امضاکنندگان آن نامه در انتخاباتی شرکت کردند تا پنج نفر را بهعنوان نماینده مسئول پیگیری مطالبات بیانیه انتخاب کنند. از آنطرف دولتیها چهکار کردند؟
قبل از اینکه کمیته مستقل شکل بگیرد، رئیس سازمان سینمایی، بهعنوان یکی از سازمانهای زیرمجموعه وزارت ارشاد، دستور داد تا شورای اخلاق تشکیل شود. اینطور شد که یک ائتلاف بهصورت مستقل و یک شورا بهصورت دستوری از سمت وزارتخانه، کار خود را شروع کردند. در این دو گروه چه اسمهایی دیده میشد؟
ترانه علیدوستی و هانیه توسلی از چهرههای مشهورتر کمیته مستقل بودند که از زمان انتشار یک بیانیه، فعالیت خودشان در اینستاگرام و رسانههای دیگر را در این زمینه شروع کردند. در کنار آنها سه عضو دیگر از عوامل پشت صحنه سینمایی هم وجود داشت که شامل مارال جیرانی، سمیه میرشمسی و غزاله معتمد میشد.
هفت مرد و دو زن
آنسوی این منازعه، محمد خزایی، رئیس سازمان سینمایی اعضای «شورای اخلاق حرفهای سینما» را انتخاب میکرد. این اعضا شامل محمد خزاعی (مدیرعامل سازمان سینمایی)، منوچهر شاهسواری (مدیرعامل خانه سینما)، حبیب ایلبیگی (معاون نظارت و ارزشیابی)، غلامرضا نجاتی (مدیرکل حراست)، محمدرضا سوقندی (مدیرکل حقوقی سازمان سینمایی)، کامران ملکی (مشاور اصناف رئیس سازمان)، سیدمهدی جوادی (مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی) و همچنین دکتر مائده چینیساز، عضو حقوقدان و انسیه شاهحسینی، نویسنده و کارگردان سینما میشدند.
نام زنان شورای اخلاق را چه زمان دیگری شنیدهایم؟ انسیه شاهحسینی یکی از فیلمنامهنویسان و کارگردانان زن ایرانی است که بارها درباره موضوع جنگ ایران و عراق فیلم ساخته فیلم هایی صادقانه اما هیچکدام موفقیت هنری مهمی محسوب نمی شده اند. او همین هفته پیش در مراسم افطاری رئیسجمهور با هنرمندان هم شرکت کرده بود. از حاشیههای آن جلسه رسانهها اینطور نوشته بودند که انسیه شاهحسینی گفته بود که ۹ سال هنرمندان منتظر ظهور او بودند.
این کارگردان سینما متولد سال ۱۳۳۳ در گرگان است. آخرین اثر او «زیباتر از زندگی» بوده که سال ۱۳۹۰ ساخته شد و نماینده سینمای دفاع مقدس در سیویکمین جشنواره فیلم فجر بود. از آنطرف مائده چینیساز هم بهعنوان عضو حقوقدان معرفی شده. چینیساز وکیل دادگستری و از کارشناسان خانواده قوه قضائیه است. در اینستاگرام، توئیتر و تلگرام فعال بودهاست و فعالیت خاصی در عرصه مسائل آزارزنان به شکل عیان نداشته است .
با وجود اینکه شورای اخلاق بعد از نامه صدها زن شکل گرفت اما هیچیک از این امضاکنندهها در شورای اخلاق حضور نداشتند. از سوی دیگر توازن جنسیتی در گروهی که در ابتدا بهخاطر نیازهای زنان در سینما شکل گرفته، هفت به دو بهنفع مردان است. انسیه شاهحسینی، یکی از اعضای این کمیته به هفت صبح میگوید این شورا قرار نیست فقط به مسائل زنان بپردازد و برای مسائل زنان قرار است کمیته جدایی فعالیت داشته باشد که در جلساتشان یک مرد هم حضور نخواهد داشت.
او میگویدتمایلی به جواب دادن به سوالات دیگر را ندارد. قبلا محمد خزایی، رئیس سازمان سینمایی گفته بود که در زیرمجموعه این کمیته باید یک گروه بانوان هم شکل بگیرد که دو فیلمساز زن، یک روانشناس، یک جامعهشناس و یک حقوقدان عضو آن باشند. فعلا اسامی این کمیته مشخص نشده است.
اولین جلسه این ۹ نفر روز شنبه برگزار شد و آنطور که از گزارش رسمی بهنظر میرسد. بیشتر حرفها در این جلسه حول صیانت از سینما بوده و البته اشاراتی هم به آن بیانیه مشهور شده است . بعد هم روی این موضوع تاکید شده که این کمیته باید یک دبیرخانه داشته باشد. سپس تاکید کردهاند که وظایف و ماموریت هر کدام را در جلسه بعد بنویسند و آییننامهای تهیه کنند که منجر به ارتقای اخلاق حرفهای در سینما شود. آنها دست آخر هم تصمیم گرفتهاند که هر دو هفته یکبار تشکیل جلسه دهند.
عشیری، روابط عمومی سازمان سینمایی درباره تعداد زنان شورای اخلاق و محتوای جلسه اطلاعات بیشتری میدهد. او به هفت صبح میگوید: «شورای اخلاق بهخاطر نامه زنان شکل نگرفته. از دی ماه قرار بود که این شورا در سازمان سینمایی شکل بگیرد ولی دغدغههای خانمها کمک کرد که سریعتر این شورا تشکیل شود. نکته دیگر این است که شورا فقط به مسائل زنان نمیپردازد بلکه مسائل صنفی هنرمندان را مورد پیگیری قرار میدهد.»
او هم حرف شاهحسینی را میزند و میگوید که قرار است کمیته زنان در این شورا تشکیل شود که همه اعضای آن زنان باشند. حالا تا قبل از تشکیل کمیته زنان اگر زن هنرمندی قصد شکایت از آزارگری را داشته باشد چه باید بکند؟ عشیری دو پیشنهاد میدهد: «زنان بازیگر باید فعلا شکایات خودشان را به کمیته ۵ نفره مستقل زنان ببرند.» به گفته او قرار است این پنج نفر با مسئولان خانه سینما جلسه داشته باشند که سازمان سینمایی هم در آن جلسه نماینده خواهد داشت.
روابط عمومی سازمان سینمایی ادامه میدهد: «ولی تا آن زمان زنان در صورت شکایت میتوانند به همین شورای اخلاق هم مراجعه کنند. ما در این شورا تعاملاتی با مرکز وکلا و مشاوران قوه قضائیه برقرار کردیم تا اگر حق زنی ضایع شده و قصد شکایت دارد، مشکلات خود را با مشاوران این مرکز در میان بگذارد تا از سوی آنها مشاوره حقوقی دریافت کند.»
