روزنامه هفت صبح، نگین باقری| طرح زنانه-مردانه کردن پارکها، تفکیک جنسیتی یا دیوار و حصارکشی؛ همه این اسامی به تصمیمی برمیگردد که بهتازگی دارد در چند شهر کشور اجرا میشود. ماجرا از اظهارنظرهای دیوارکشی پارکی در بجنورد و سپس یک عضو شورای شهر تهران شروع شد.
محمد آقامیری دیروز در گفتوگو با روزنامه هفت صبح تاکید کرد که قرار است برای ۳۷۵ پارک فضاهای اختصاصی زنانهای درست شود که با یک دیوار از بقیه پارک جدا شده باشد. این دیوارکشی قرار است تا کجا ادامه داشته باشد؟ آقا میری به این سوال اینطور جواب میدهد: «پارکها آخرین جاهایی هستند که قرار است در آن فضای زنانه ایجاد کنیم و این برنامه همینجا متوقف میشود و هیچ طرحی برای اجرای این سیاست در مترو و دیگر فضاهای شهری وجود ندارد.»
پس تا اینجای کار متوجه شدیم که قرار است با تغییراتی در معماری حدود ۳۷۵ پارک تهران روبهرو شویم. این معماری جدید چه ویژگیهایی دارد؟ پارک مادران و کودکان بهعنوان فضاهای اختصاصی داخل پارکها ساخته شدهاند. این اتاقهای سبز، با حصار از بقیه پارک جدا میشوند، فضای زنانه هستند ولی زنان میتوانند داخل بخشهای دیگر پارک هم بشوند؛ یعنی درست شبیه واگنهای مترو.
یک پارک از هر چهار پارک
اگر فقط پارکهای بزرگتر از هزار متر تهران را در نظر بگیریم، ۱۷۶۷ پارک در این شهر وجود دارد. با برنامه شورای شهر یعنی از هر حدود ۴ پارک، یکی با دیوارهای بلند از بقیه پارک جدا خواهد شد. تا امروز شهرداری گفته این طرح را برای ۲۷ پارک اجرا کرده ولی اسمی از آنها نبرده است. تصاویر منتشر شده در همین دو روز پیش از سوی یک خبرنگار حوزه میراث فرهنگی نشان میدهد که در منطقه چهارده بخشی از باغ سلیمانیه برای زنان از بقیه پارک تفکیک شده است.
اگرچه رسانههای طیف سنتی و محافظهکار اصرار دارند این دیوارکشی با تفکیک جنسیتی متفاوت است، اما بسیاری از افراد میگویند درست کردن فضاهای کوچک اختصاصی و منحصر به زنان، بهجای سرمایهگذاری روی کاهش ناهنجاریهای اجتماعی و افزایش امنیت مادران در فضاهای عمومی، به شکست منجر خواهد شد. این فضاهای اختصاصی فقط دارای سرویس بهداشتی و اتاق تعویض پوشک هستند و قطعا امکانات ورزشی کمتری نسبت به فضاهای عمومی خواهند داشت؛ به همین دلیل ورزش زنان یکی از اولین حوزههایی خواهد بود که از این دیوارکشی متضرر خواهد شد.
طرح از کجا شکل گرفت؟
زاکانی این طرح را بهمن سال پیش داده بود. آنموقع حرف اول او این بود که پنج پارک بانوان کم بوده و باید تعداد آنها به ۱۲ پارک برسد ولی بعد طرحی که روزهای اول سال ۱۴۰۱ داد این بود که در هر محله یک بوستان و یا بخشی از بوستان محلهای برای موضوع مادر و کودک اختصاص پیدا کند. بعد از آن با وجود ۷۰۰ کیلومتر فاصله بین تهران و بجنورد، همین طرح در بجنورد اجرا شد تا داخل یکی از پارکهای مهم شهر دیوارکشی شود و بخشی از آن به مادران و کودکان اختصاص پیدا کند.
همین نوع توضیحات برای رد تفکیک جنسیتی را شهرداری بجنورد هم داده. این شهردار برای کشیدن دیوار داخل پارک آفرینش و جدا کردن پله برقی زنان و مردان گفته بود: «سمت داخلی دیوار پل در محدوده پارک بانوان است، سمت دیگر که مشرف به معبر عام است عمومی بوده و محل عبور عابران خواهد بود که به لحاظ حفظ ایمنی تردد، شهرداری ترجیح داد بخشی از فضای روی پل را برای عابرین حفظ کند، زیرا از گذشته محلی برای انتظار مسافران برای سفرهای خارج از شهر بوده یا بهعنوان ایستگاه ورودی شهر محل اول توقف اتوبوسهای بینشهری است.»
اسم رمز تغییر کرد
حرکت اخیر جداسازی جنسیتی در روزهای گذشته با کلیدواژه «ارج نهادن به زنان» و «راحتتر بودن زنان» شروع شده. با اینکه اسم مادران به میان آمده ولی نمیشود انکار کرد که اینجا هم مانند طرحهای دیگری که در مجلس برقرار است، ایده اصلی به بهانه حفاظت از خانواده شکل گرفته. اگر قبلا در دهه ۶۰ آنطور که در روایات فاطمه طباطبایی، عروس امام خمینی آمده، این طرحها با بهانههای «مذهبی» شدن فضای شهری انجام میشد، اینبار هدفگذاری در ظاهر تغییر کرده است.
از سوی دیگر مدافعان طرح جدید شهرداری و شوراهای شهر اصرار دارند از کلمه تفکیک جنسیتی برای این طرح استفاده نشود. کلمهای که بهنظر میآید بار منفی آن خیلی مطلوب این سیاستگذاران نیست. تا جاییکه برای توصیف این طرح «حصارکشی» و «دیوارکشی» را ترجیح میدهند. مثل شهردار بجنورد که در توضیح اجرای همین طرح در یکی از پارکهای بزرگ این شهر گفته بود: «تفکیک زن و مرد تعبیر درستی نیست و یک دیوارکشی در راستای محصور کردن پارک بانوان در محدوده اجرای پروژه انجام گرفته.»
به خاطر همین در ظاهر تلاش شده تا بار منفی تفکیک، از طرح حذف شود. یعنی مدافعان آن در شورای شهر معتقدند زنان برای بازی یا تعویض پوشک و شیردادن به کودکانشان در پارکهای دیگر راحت نیستند و باید در یک فضای ایزوله با همدیگر وقت بگذرانند. این در حالی است که از سالها پیش مترو طرح اتاقهای مادر و کودک را دقیقا با همین نیازها ساخته بود. اگر این نگاه شورای شهر قرار بود در مترو هم اجرا شود، باید حتما خطوط متروی دیگری هم برای زنان طراحی میکرد تا مادران از راهروی دیگری وارد مترو شوند؛ آنهم فقط برای راحتی خودشان.
محمد آقامیری به هفت صبح میگوید که چنین پروژهای در مترو قابلیت اجرا نداشت. او تاکید میکند که طرح آنها نیاز به اینهمه حرف و حدیث ندارد اما با این حال به نظر میرسد مخالفان این پروژه نگرانی جدی برای گسترش جداسازی زنان دارند. سرانه فضای سبز با این ایدهها قرار است فدای سبک زندگی طبقه ای خاص در جامعه شود تا شهر را باب طبع آنها کند. به همین ترتیب به نفع این گروه ، این طرح میتواند تا سطوح دیگر هم ادامه پیدا کند و به فضاهای دیگر هم تسری یابد. همانطور که تا امروز ورودیهای بسیاری از دانشگاهها، برخی از کلاسهای درس، کتابخانههای عمومی و حتی پارکهای دانشجویی برای زنان و مردان جدا شدهاند.
مخالفت آیتالله خمینی و خامنهای با جداسازی دانشگاه
گفته میشود اولین پارکهای جنسیتی سال ۱۳۸۰ در بروجرد ساخته شد. هفت سال بعد پارک نشاط در شهر تهران به پارک زنانهای تغییر کاربری پیدا کرد و این پروژه تا مدتی بعد با ساخت ۵ پارک زنانه ادامه داشت. چند دهه عقبتر از این زمان، اولین بار تفکیک جنسیتی بعد از انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۶۱ و از دانشگاهها شروع شد. خبر جدا شدن کلاسهای دانشکده را ادبیات فاطمه طباطبایی، عروس امام به او داد. او که آن زمان دانشجوی لیسانس رشته فلسفه بود روزی بعد از کلاس به خانه برمیگردد و ماجرا را برای پدربزرگش تعریف میکند.
طباطبایی نقل کرده بود که کلاس اینطور جدا شده بود: «یک روز ما رفتیم دیدیم که وسط این کلاس بزرگ تیغه کشیدهاند. در ورودی یکی بود ولی وسط آن را تخته زده بودند و از در ورودی که وارد میشدیم، پسرها سمت چپ میرفتند و آنطرف مینشستند و دخترها روبهروی در مینشستند.» او آن شب به پدربزرگ میگوید که این اتفاق در دانشکده میافتد. امام هم به فرزند خود، سیداحمد خمینی میگوید تا با رئیس دانشکده تماس بگیرد تا این تیغه را بردارند.
نوه امام اینطور نقل کرده است: «امام گفته بودند فردا صبح که کلاس تشکیل میشود نباید این تخته باشد و دوباره احمد تماس گرفته بود که آقای دکتر نظر امام اینگونه است. بعد امام گفته بودند که احمد برو با انجمن اسلامی و هر کس که مسئول است تماس بگیر بگو که اگر امروز شما خرافات و سلیقه شخصی را وارد دین کنید فردا چه کسی میخواهد جدا کند و بالاترین لطمه و بالاترین خطر برای اسلام این است که ما بیاییم و خودمان سلیقه خودمان را قاطی دین کنیم….»
رئیس وقت دانشکده ادبیات هم قبلا با پورتال امام خمینی گفتوگویی کرده و از زاویه نگاه خود ماجرا را شرح داده بود. نکته دیگری که در حرفهای او میشد پیدا کرد این بود که اولین جمعه بعد از این اتفاق، خطیب نماز جمعه آیتالله خامنهای، رئیسجمهور وقت بوده که در خطبههای خود به همین ماجرا اشاره میکند و میگوید ماجرای جدا کردن کلاس به زنانه و مردانه منتفی شده است.
