روزنامه هفت صبح، نگین باقری| هدیه تهرانی این بار روز آخر نوروز در میانکاله حاضر شد و با شعار پروژه پتروشیمی میانکاله را متوقف کنید، همه توجهها را به یک طرح صنعتی جلب کرده است. ولی هیاهو برای ساخت مجتمع پتروشیمی میانکاله مربوط به امروز و دیروز نیست و از اوایل دهه ۹۰ شروع شده است. این بازیگر ۴۹ ساله کشور به چه چیزی معترض بوده و چه کسی دارد برای اجرای ساخت این مجتمع آلاینده، آن هم در یک منطقه حفاظت شده پافشاری میکند؟ اینها سوالهای مهمی هستند که در گزارش زیر سعی کردهایم خیلی خلاصه به آنها بپردازیم.
بیایید به روز صفر برگردیم؛ این اعتراضها تقریبا از اوایل دهه ۹۰ و زمانی شروع شد که کلنگ ساخت یک مجموعه پتروشیمی در زمینهای میانکاله در دولت محمود احمدی نژاد بر زمین خورد. در اهمیت زمینهای میانکاله همین بس که این محدوده در شرق مازندران، یک منطقه حفاظت شده است و هیچ جایی شبیه آن در تمام سواحل جنوبی خزر وجود ندارد که محیط آن دست نخورده باقی مانده باشد. به خاطر همین هم از دولت دهم و سپس دو دولت یازدهم و دوازدهم کشاکش زیادی بین مجلس از یک سمت و از سوی دیگر دولتها بر سر ساختن یک مجتمع پتروشیمی در این منطقه وجود داشت.
اصرار البته از سوی نمایندگان بود و انکار از سوی دولت ها. اما به جز یک کلنگ تزئینی و چند نامه نگاری عملا گامی برای آن برداشته نشد. از آن زمان دیگر صدایی از کسی به گوش نرسید تا همین بیستم اسفند سال ۱۴۰۰٫ دوباره درست در آخرین روزهای سال گذشته کلنگ جدیدی برای ساخت همان مجتمع زده شد که افراد بومی و فعالان محیط زیست را عصبانی کرد. چند نفر از مخالفان، از جمله هدیه تهرانی هم به همین خاطر در روز سیزده به در، در منطقه حفاظتشده میانکاله حاضر شدند تا نسبت به ساخت این مجموعه هشدار دهند.
با وجود این مخالفت چه کسی دارد برای اجرای این پروژه تلاش میکند؟ اینطور که رئیس سازمان محیط زیست میگوید نمایندههای مجلس بخصوص نمایندگان مناطق شرق مازندران اصرار عجیبی برای این کار دارند ولی آنها این کار را به تنهایی و بدون امضای هیات دولت نمیتوانند انجام دهند. بیایید روی همه عوامل و عناصر درگیر این مجتمع مروری داشته باشیم تا ببینیم این خواب آشفته را چه کسی برای میانکاله دیده است؟
دولت چه موضعی دارد؟
نمیتوان خیلی صریح و شفاف گفت که موضع دولت چیست ولی همه این کلنگزنیها در دولت سیزدهم زمانی اتفاق افتاد که رئیس جمهور به همراه برخی از اعضای هیات دولت به مازندران و منطقه میانکاله سفر کرد. از آن طرف وزیر کشور از این طرح حمایت میکند اما رئیس سازمان محیط زیست که مقامش در کابینه معاونت رئیس جمهور است مخالفت جدی با آن دارد. احمد وحیدی، وزیر کشور در مراسم کلنگزنی پتروشیمی بهشهر گفت که توافقات زیست محیطی برای پتروشیمی را گرفتهاند تا با ساخت این مجتمع مشکل اشتغال در منطقه را حل کنند.
از آن طرف با وجود اینکه وزیر کشور بر گرفتن پیوستهای محیطزیستی پروژه پتروشیمی مازندران تأکید داشت، علی سلاجقه، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست این ادعا را رد کرد و این پروژه را فاقد مجوزهای زیست محیطی دانست. او تاکید کرد که جلوی ساخت مجتمع ایستادگی خواهد کرد و نمیگذارد بدون مجوز برنامهای اجرا شود. پس تا اینجا معلوم شد که اشتغال، مهمترین وسوسه دولت برای امضای ساخت این مجموعه بوده.( این شیوه مبهم از سوی دولت در مواجهه با چنین مسائلی را در عرصه ورود زنان به ورزشگاه ها هم دیده ایم. )
مجلس چه میخواهد؟
رئیس سازمان محیط زیست میگوید که نمایندهها اصرار عجیبی برای ساخت یک مجتمع پتروشیمی در این منطقه دارند. جالب اینکه این اصرار نمایندهها فقط محدود به این دوره نیست و حتی همان پنج سال گذشته هم وزارت نفت گفته بود نمایندههای مجلس تاکید زیادی برای این طرح دارند.
نمایندههای حوزه انتخابیه مازندران از مدتها پیش ساخت این پتروشیمی را وعده داده بودند و به همین خاطر هم این بار احتمالا وارد لابی گری برای آغاز عملیات در دولت سیزدهم شدهاند. مثلا همین اسفندماهی که گذشت غلامرضا شریعتی در مراسم کلنگزنی حضور داشت و از «برداشته شدن هر چه که مانع سرمایه گذاری است» خبر داد و از دولت و سازمان حفاظت از محیط زیست به دلیل آنچه که «قرار دادن پتروشیمی امیرآباد در فهرست» و «برداشتن بسیاری از موانع» عنوان کرده بود، تشکر کرد. به نظر می رسد پروژه پتروشیمی میانکاله یکی دیگر ازآْن برخرود منافع محلی و منطقه ای و اصرار نمایندگان در برابر منافع ملی و کلان است.
شرکت نفت چه میگوید؟
آخرین موضع شرکت نفت، سه روز بعد از کلنگ زنی سال پیش اعلام شد. مدیرعامل شرکت ملی پتروشیمی گفته که طرحی به نام پتروشیمی میانکاله در شرکت ملی پتروشیمی تعریف نشده است. به گفته او مجوز این مجتمع را وزارت صمت داده چرا که محصولات انتهایی زنجیره پتروشیمی را تولید نمیکنند.
پس مجوز این مجتمع در دست چه کسی است؟
هنوز کسی جوابی به این سوال نداده. ولی احتمالا یکی از برنامههای کاشت ۴۰ هزار درخت در روزهای اخیر در محدوده این منطقه هم برای گرفتن یا حداقل تسهیل مجوز محیط زیستی مجتمع بوده است. این طور که بسیاری از افراد بومی منطقه اخیرا گزارش دادهاند، سرمایهگذاران پروژه شروع به کاشتن ۴۰ هزار نهال از گونههای غیربومی سپیدار و اکالیپتوس در محدوده این پروژه کردهاند تا هم به گرفتن مجوز زیست محیطی کمک کند و هم میزان پیشرفت فیزیکی پروژه را نشان دهند تا چیزی آنها را متوقف نکند. جالب آنکه فعالان محیط زیست به شدت به کاشت درختان اکالیپتوس اعتراض کرده اند و آنها را حاوی تبعات شدید زیست محیطی برای منطقه دانسته اند.
فارغ از اینکه چه کسی پشت این ماجراست، شاید شما بپرسید که اصلا چه ایرادی دارد که یک مجتمع پتروشیمی برای مردم مازندران و استانهای همسایه ساخته شود؟ جواب این سوال را باید اینطور داد: مجتمع پتروشیمی مازندران در روستای حسینآباد شهرستان بهشهر و داخل یک منطقه اقتصادی قرار دارد. بر اساس نقشه این منطقه اقتصادی به نام امیرآباد، مرزهای مجتمع پتروشیمی تا میانکاله ۵ کیلومتر فاصله دارد ولی اینطور که یکی از مدیرکلهای سابق سازمان محیط زیست گفته فاصله واقعی آن با زمینهای حفاظت شده این منطقه فقط ۶۰ متر است. با این حال حتی اگر همان پنج کیلومتر هم درست باشد، باز هم آسیبهای یک مجتمع صنایع آلاینده،در جوار مهم ترین و حفاظت شدهخ ترین منطقه محیط زیستی کشور چیزی نیست کهبتوان به سادگی آن را نادیده انگاشت.
مشکل ساخت این مجتمع چیست؟
مخالفان این پروژه می گویند اول اینکه بر اساس بند الف ماده ۲ تصویب نامه در خصوص استقرار واحدهای صنعتی در ۳ استان شمالی کشور، استقرار صنایع شیمیایی در این استانها به جز در شهرکهای صنعتی لوشان و مراوه ممنوع است. دوم اینکه این مجتمع هم در حریم تالاب بینالمللی میانکاله قرار دارد و به گفته برخی کارشناسان تهدیدی برای این تالاب و تنوع زیستی بیمانند آن محسوب میشود. چه خطری؟ فقط یک لحظه حجم بالای فاضلاب آلاینده صنایع پتروشیمی را تصور کنید. حیات وحش، پرندههای مهاجر و همچنین گونههای ارزشمند ماهی در خزر هم در معرض خطر این صنایع قرار خواهند گرفت.
چرا میگوییم مجتمع میانکاله غیرقانونی است؟
حمید میرزاده، فعال محیط زیست| سال ۹۴ هم یک بار دیگر کلنگ این مجتمع بر زمین خورد و رئیس سازمان محیط زیست گفت که این کلنگ نمایشی بوده ولی حالا هم باز میبینیم که دوباره کلنگ افتتاح آن به زمین خورده و حتی درختهای گونه غیر بومی (اکالیپتوس) در آن کاشته شده که خود صدماتی به دنبال دارد. به چند دلیل در مرتعی که برای مجتمع میانکاله در نظر گرفته شده نباید این ساخت و سازها انجام شود. اول اینکه زمین آن یک مرتع بوده و جزو زمینهای مرغوب کشاورزی و دامپروری است.
در واقع کاربری که برای آن تعریف شده و پروانهای که برای آن صادر شده است نشان میدهد برای چرای دام به تعدادی از دامداران منطقه واگذار شده است. همزمان با اینکه آنها هنوز طرح دارند، این زمین برای ساخت یک مجتمع پتروشیمی به گروهی دیگر واگذار شده است. از سوی دیگر درباره استقرار این صنعت در شمال کشور بحث زیادی وجود دارد. ما در دهه ۱۳۸۰ قانونی داشتیم که به صورت کلی استقرار واحدهای پتروشیمی و صنایع نفت و گاز در سه استان گیلان مازندران و گلستان را ممنوع میکرد.
الان بحث این است که ظاهرا در برنامه پنجم توسعه و قوانین دیگر تغییراتی ایجاد شده که با حساب آن تغییرات و تفسیرها این مجتمع پتروشیمی آنجا در حال ساخت بوده. همچنین جدا از نحوه واگذاری، موضوع این است که چرا باید پتروشیمی آنجا ساخته شود؟ مگر ما زمینهای دیگری برای این کار نداریم. مگر ما جنوب کشور و زمینهای غیرکشاورزی نداریم که به آبهای دریا دسترسی داشته باشند؟ مسلما طرح ارزیابی این پروژه دچار ابهام و اشکال محیط زیستی است….
