پژوهشگران علوم اعصاب سالهاست روند تغییرات مغز زنان و مردان را در دوران سالمندی بررسی میکنند. اکنون نتایج مطالعات گسترده که بر پایه هزاران تصویر MRI انجام شده، نشان میدهد فرآیند پیری مغز در دو جنس یکسان نیست، اما این تفاوتها به اندازهای پیچیده هستند که نمیتوان گفت مغز مردان یا زنان به طور کلی زودتر پیر میشود.
در گزارشی که عصرایران منتشر کرده، آمده است بررسیهای تازه نشان میدهد برخی بخشهای مغز مردان، بهویژه قسمتهایی از قشر مخ و تعدادی از ساختارهای عمقی مغز، با افزایش سن ممکن است کاهش حجم بیشتری را تجربه کنند.
در مقابل، مغز زنان در برخی نواحی کاهش حجم کمتری نشان میدهد، اما پس از دوران یائسگی و کاهش سطح هورمون استروژن، سرعت برخی تغییرات زیستی در مغز افزایش پیدا میکند. به گفته پژوهشگران، این مسئله میتواند یکی از عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر در زنان باشد.
متخصصان در عین حال تأکید میکنند که کاهش حجم مغز بهتنهایی به معنای افت تواناییهای شناختی نیست. مغز انسان از ظرفیت بالایی برای سازگاری و ایجاد ارتباطهای عصبی جدید برخوردار است و به همین دلیل، بسیاری از افراد با وجود تغییرات طبیعی ناشی از افزایش سن، همچنان عملکرد ذهنی مطلوب خود را حفظ میکنند.
نتایج این تحقیقات همچنین نشان میدهد سبک زندگی، تأثیر بسیار پررنگتری نسبت به جنسیت در حفظ سلامت مغز دارد. فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و باکیفیت، تغذیه سالم، کنترل فشار خون و دیابت، پرهیز از مصرف دخانیات و ادامه فعالیتهای ذهنی و اجتماعی، از مهمترین عواملی هستند که میتوانند روند طبیعی پیری مغز را کندتر کرده و احتمال ابتلا به بیماریهای تحلیلبرنده عصبی را کاهش دهند.
پژوهشگران همچنین بر این باورند که تفاوتهای مشاهدهشده میان مغز زنان و مردان، تنها به یک عامل محدود نمیشود و مجموعهای از هورمونهای جنسی، ویژگیهای ژنتیکی و حتی تفاوتهای سبک زندگی در شکلگیری این تغییرات نقش دارند.
به همین دلیل، متخصصان تأکید دارند که ارزیابی سلامت مغز باید برای هر فرد بهصورت جداگانه انجام شود و نمیتوان صرفاً بر اساس زن یا مرد بودن، درباره سرعت پیری مغز اظهار نظر کرد.
دانشمندان امیدوارند شناخت دقیقتر تفاوتهای زیستی میان مغز زنان و مردان، زمینه را برای توسعه روشهای شخصیسازیشده در پیشگیری و درمان بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون و سایر اختلالات عصبی فراهم کند.
بر پایه شواهد علمی موجود، مهمترین نتیجه این مطالعات آن است که پیری مغز یک فرآیند طبیعی است، اما عوامل مختلفی میتوانند بر سرعت آن اثر بگذارند و انتخابهای روزمره هر فرد، نقش مهمی در حفظ سلامت مغز در سالهای سالمندی ایفا میکند.
