هفت صبح| قطعا همه نسبت به توقف تولید برخی شرکتهای پتروشیمی به دلیل حملات آمریکا و رژیم صهیونسیتی در جنگ رمضان مطلع هستند به همین دلیل وضعیت تولید و عرضه محصولات پلیمری در ایران مانند گذشته نیست و شرایط کاملا تغییر کرده است، چرا در برخی محصولات که ایران صادرکننده بود حالا به واردکننده تبدیل شده است.
از طرف دیگر محدودیت در حمل و نقل دریایی به انحصار تأمین مواد اولیه دامن زده است. نکته دیگر، شکاف نرخ ارز و فعالیت دلالان در تالارهای بورس است که حلقه دیگری در این زنجیره ناکارآمدی محصولات پلیمری به وجود آورده که تاکنون کمتر به چشم میآمد چون در گذشته مشکلی در عرصه وجود نداشت و حالا این مسئله پای دلالان را باز کرده است. درواقع حلقهای که میان عرضه کننده و صنعتگر پاییندستی قرار گرفته و گاه نقش خود را از توزیعکننده به «سوداگرِ» تمامعیار تغییر میدهد به تورم صنایع پایین دستی دامن زده است.
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، در گفتوگو با خبرنگار هفت صبح با تأیید این واقعیت که قیمت محصولات پلیمری در بورس کالای ایران در برخی مواقع بالاتر از نرخ جهانی معامله میشود، گفت: «بخشی از شرکتهای پتروشیمی در جریان جنگ رمضان آسیب دیدهاند و نتوانستهاند محصول جدید تولید کنند. به همین دلیل، عرضههای اخیر در بورس عمدتاً از موجودیهای انبار شده و دپو شده تأمین شده که در ماههای گذشته به مصرف رسیده است. در نتیجه، در حال حاضر بخشی از پلیمری که در بازار عرضه میشود، از طریق واردات تأمین میگردد.»
خالقی با بیان اینکه کاملا طبیعی است وقتی محصولی در بازار جهانی از طریق واردات تأمین شود، هزینههای جدیدی به آن افزوده میشود و در بورس کالا با نرخ بالاتری قیمتگذاری میگردد، افزود: «در شرایط فعلی به دلیل تحریمها، امکان واردات با هزینه پایین وجود ندارد. پلیمری که به ایران وارد میشود، از کریدورهای خاص و با حجم بسیار پایین منتقل میشود و این محدودیتها، هزینههای حملونقل، بیمه و مبادلات بانکی را به طور قابلتوجهی افزایش داده است. به همین دلیل، قیمت محصولات پلیمری در بورس کالا با نرخهای بالاتری عرضه میشود.»
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران در ادامه با تأکید بر یکی دیگر از چالشهای موجود در فرآیند عرضه بورس کالا در مقطع کنونی، گفت: «عرضهها در بورس کالا اغلب بهصورت سنگین و با حجمهای بالا انجام میشود و شرکتهای کوچک توان تأمین و خرید یکجا این حجم از مواد اولیه را ندارند. به همین دلیل، برخی شرکتها در قالب تعاونیهای تأمین نیاز وارد عمل شده و این محمولههای بزرگ را خریداری میکنند و سپس بهصورت خرد میان شرکتهای کوچک تقسیم میکنند.»
خالقی تاکید کرد: «این فرایند واسطهگری، بهطور قطع باعث میشود قیمت نهایی محصولات پلیمری که به دست صنایع پاییندستی میرسد، بسیار گرانتر از نرخ عرضهشده در بورس کالا باشد و این زنجیره، در نهایت به افزایش قیمت کالاهای نهایی برای مصرفکنندگان منجر میشود.»
واسطهها تسهیلگر تا تورمزا
در یک بازار ایدهآل، صنایع واسط باید نقش پل ارتباطی میان تولیدکننده بالادستی و مصرفکننده نهایی را ایفا کنند؛ کالا را از انبار پتروشیمی به کارگاههای کوچک و بزرگ برسانند و در ازای آن، کارمزدی معقول دریافت کنند. اما در بازار پلیمر ایران، این نقش تسهیلگری به تدریج جای خود را به رفتارهای سوداگرانه داده است.
واسطهها با حضور در رینگ بورس کالا، به یکی از عوامل اصلی تشدید رقابت و افزایش قیمتها تبدیل شدهاند. رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع پلیمر ایران صراحتا اعلام کرده که دلالان باعث تشدید رقابت برای دریافت مواد اولیه صنایع پلیمر از بورس کالا و افزایش قیمتها شدهاند. این حضور پررنگ واسطهها در کنار تولیدکنندگان واقعی، تقاضای کاذبی در بازار ایجاد میکند که قیمتها را تا سطحی فراتر از توان منطقی صنایع پاییندست بالا میکشاند.
امید فاضلینیا، دبیرکل انجمن تولیدکنندگان لوازمخانگی، در گفتوگو با خبرنگار هفت صبح با اشاره به اینکه صنعت لوازمخانگی یکی از صنایعی است که بهشدت به مواد پلیمری وابسته است، گفت: «در حال حاضر قیمت محصولات پلیمری عرضهشده در بورس کالا، بسیار بالاتر از نرخ جهانی است.
بهعبارت دیگر، حداقل ۳۰ تا ۵۰درصد از محصولاتی که در ایران عرضه میشود، گرانتر از قیمت مشابه در بازارهای جهانی است.»
فاضلینیا با تأکید بر اینکه در یک سال گذشته قیمت محصولات پلیمری در ایران افزایش چشمگیری داشته، افزود: «بخشی از این افزایش ناشی از نوسانات نرخ ارز است؛ چراکه قیمتگذاری این محصولات بر اساس دلار و با در نظر گرفتن نرخهای جهانی انجام میشود.
همچنین جهش قیمت دلار و کمبود عرضه در محصولات پلیمری، عملاً هزینه تولید صنایع پاییندستی که مواد اولیه آنها پلیمر است را به شدت افزایش داده است. این روند نیز به نوبه خود باعث کاهش تقاضا در بازار شده و در نهایت، مصرفکننده نهایی است که بیشترین زیان را متحمل میشود.»
وی درباره اینکه چه محصولاتی از پلیمر استفاده میکنند، گفت: « پلیمر جزو مواد اولیه پایه هستند و محصولات زیادی از آنها استفاده میکنند. برای نمونه لوازم خانگی و بستهبندی و... جزو مصرفکنندگان اصلی این محصولات هستند.»
واقعیت بازار این است که واسطهها با نقدینگیِ قابلتوجهی که در اختیار دارند، در تالارهای معاملاتی حاضر میشوند و بدون توجه به قیمت پایه، برای خرید مواد اولیه رقابت میکنند. در برخی گریدهای پلیمری، این رقابت تا ۱۰۰ درصد بالاتر از قیمت پایه نیز ثبت شده است. نتیجه این رقابت افسارگسیخته، قیمتهایی است که فعالان صنعت آن را معادل خرید مواد اولیه با دلاری بسیار بالاتر از نرخ فعلی میدانند.
پس از خرید، واسطهها به جای انتقال سریع کالا به خطوط تولید، آن را در انبارهای خود نگهداری میکنند. این احتکارِ پنهان، عرضه موثر در بازار را کاهش میدهد و کمبود مصنوعی ایجاد میکند. نمونه عینی این رفتار را میتوان در خبر کشف ۵۰ تن مواد پتروشیمی احتکاری به ارزش سه هزار میلیارد ریال در ساری مشاهده کرد. موادی که اگر به موقع به دست تولیدکننده میرسید، میتوانست چرخهای تولید را به حرکت درآورد، در انبارها خاک میخورد تا قیمتها بالاتر برود.
وقتی کمبود عرضه در بازار ایجاد شد و تولیدکنندگان ناچار برای توقف نکردن خطوط تولید، دستبهدامان هر منبعی میشوند، واسطهها مواد اولیه را با قیمتی خیلی بالاتر از نرخ خریدِ اولیه به بازار عرضه میکنند. تفاوت میان قیمت خرید از بورس و قیمت فروش در بازار آزاد، سودِ هنگفتی است که از جیب تولیدکننده یا واردکنندگان واقعی به حساب واسطه سوداگر واریز میشود.
نتیجه این رفتارِ زنجیرهای، چیزی نیست جز افزایش قیمت تمامشده کالاهای نهایی. وقتی یک تولیدکننده ناچار باشد مواد اولیه پلیمری را با قیمتی دو برابر نمونه جهانی تهیه کند، ناگزیر است این هزینه را در قیمت محصول نهاییِ خود لحاظ کند. حتی ظروف یکبارمصرف، بستهبندیِ مواد غذایی و هزاران محصول دیگر که با پلیمر سروکار دارند، همگی امسال تحت تأثیر این افزایش قیمت در حلقه اولِ زنجیره گران شدهاند.
و این تازه آغاز ماجرای تورم است. ادامه این روند، نهتنها اشتغال حدود یک میلیون نفر در زنجیره ارزش صنایع پلیمری و تکمیلی را تهدید میکند و پیامدهای مستقیم آن در افزایش هزینه بستهبندی مواد غذایی و تشدید فشار معیشتی بر خانوارها نمایان خواهد شد.
در مقطع کنونی از مهمترین گامها، ایجاد شفافیت در میزان خرید مواد اولیه توسط واسطههاست. بورس کالا از جمله بازارهایی است که یکی از دلایل اصلی تشکیل آن، شفافیت است و صنعتگران نیز این انتظار را دارند که این اصل در آن رعایت شود. نظارت بر اینکه چه کسی، چه مقدار و با چه هدفی مواد اولیه را خریداری میکند، میتواند تقاضای کاذب را تا حد زیادی مهار کند. در شرایطی که قیمت داخلی از قیمت جهانی پیشی گرفته است، اجازه واردات مواد اولیه به صنایع پایین دستی میتواند اهرم فشاری بر بازار داخلی ایجاد کند و واسطهها را ناچار به عرضه منطقیتر کالاهای خود کند.
صنایع واسط که در اصل برای تسهیل جریان کالا از تولیدکننده به مصرفکننده ایجاد شده بودند، امروز در بازار پلیمر ایران به یکی از عوامل اصلی تورم و گرانی تبدیل شدهاند. آنها با حضور در بورس، ایجاد کمبود مصنوعی و عرضه کالا با قیمتهای سرسامآور، زنجیرهای از گرانی را ایجاد میکنند که حلقهبهحلقه، از انبار پتروشیمی تا سفره مردم را در بر میگیرد. بنابراین نظارت بر انبارهای واسطهها باید جدی گرفته شود، تا قیمتها در ایران مطابق بازار جهانی پیش برود نه بالاتر!
